СОЯ СОРТТАРЫНЫҢ ҚУАҢШЫЛЫҚҚА ТӨЗІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ

Джансулу Есенбаева; Гүлдана Жайлаусалқызы

doi:10.37884/1-2024/04

Аңдатпа

Соя сорттарының түрлі абиотикалық стресстерге және өзгеде жадайларға мүмкіндік төзімділігі әдетте тұқымдарда зерттелінеді, тұқымдарды өсіру барысында неше түрлі құбылыстардың әсері болады. Мәселен, қуаңшылыққа төзімділік осмотикалық қысым дәрежелері әр қилы осмотикалық ерітінділерде тұқымдардың өну, тұзға төзімділік - тұздық фонд және т.с.с. Біздің зерттеу жұмысымызда зертханалық жағдайда соя тұқымдарын мүмкіншілік қуаңшылығында төзімділігін айқындау әдістері қолданылды. Соя сорттарының қуаңшылыққа төзімділігін анықтау барысында сахароза ерітіндігінде тұқымдарының өнуін бақылау және қуаңшылыққа төзімділігі арасындағы байланыс (корреляциялық-регрессиялық) талдау арқылы айқындалды. Зерттеудің ары қарайғы жұмыстары далалық жағдайда вегетациялық кезеңдерін бақылау жұмыстарымен жалғастырылды. Қуаңшылыққа төзімділік 12, 14 және 16 атм. осмотикалық қысымдардағы сахароза ерітіндігінде, бақылау дистилденген су орталарында тұқымдардың өнгіштік реакциялары төзімділіктері бойынша қуаңшылыққа төзімді топтарына бөлуге мүмкіндік берді. Зерттеуге сояның Жансая (st), Бірлік, Ивушка, Алматы, Жалпақсай, Восточная красавица, Радость, Роза, Вита, Даная сорттары алынды. Осы аталған сорттар өзара қуаңшылыққа төзімділіктері деңгейлері бойынша үш топқа бөлінді: жоғары, орташа және орташадан төмен. Зерттеудің нәтижесінде соя сорттарының қуаңшылыққа төзімділіктерін сынау соңында сахароза ерітіндісінің 12, 14 және 16 атм осмотикалық қысымдарында Жалпақсай, Вита және Алматы сорттары жоғары, Даная сорты орташа жоғары, Бірлік, Ивушка, Радость, Роза, Восточная красавица орташа төзімді келді.

соя, сорт, тұқым, қуаңшылыққа төзімділік, сахароза ертіндісі, 12, 14 және 16 атм. осмотикалық қысымдар, вегетациялық кезең, егістік, зертханалық.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Adnan Rasheeda , Athar Mahmood b, Rizwan Maqbool b, Mohammed Albaqami c, Ahmad Sher d, Abdul Sattar d, Ghous Bakhsh e, Muhammad Nawaz f, Muhammad Umair Hassan g, Rashid Al-Yahyai h i, Muhammad Aamer g, Huijie Li a,j, Ziming Wu a,/Key insights to develop drought-resilient soybean: A review// Journal of King Saud University – Science 34 `2022~ 102089 P. 2-11.
2. John L. Snider1* and Derrick M. Oosterhuis2 /How does timing, duration and severity of heat stress influence pollen-pistil interactions in angiosperms? / Article in Plant Signaling & Behavior · July 2011/ https://www.researchgate.net/publication/51180810.
3. Т.Д. Сихарулидзе, В.К. Храмой /Влияние температурного режима на продолжительность вегетационного периода и урожайность сои в условиях центрального нечерноземья/ Известия тсха, выпуск 4, 2017 г.
4. Сихарулидзе Т.Д., Храмой В.К. Влияние температурного режима на продолжительность вегетационного периода и урожайность сои в условиях центрального нечерноземья/ известия ТСХА, выпуск 4, 2017 г.
5. Сидорик И.В., Зинченко А.В. Значение сои в земледелии Казахстана // Масличные культуры. Научно-технический бюллетень всероссийского научно-исследовательского института масличных культур. – 2018. - №2. – С. 75-78.
6. Демьянова-Рой Б.Д., Окулова А.В. Влияние сроков посева на продолжительность периодов вегетации и урожайность сортов сои // Международный технико-экономический журнал. – 2013. - №5. – С. 75-79.
7. Епифанцев В.В., Панасюк А.Н., Осипов Я.А., Вайтехович Ю.А. Влияние углубления почвы на урожайность сои при посеве различными агрегатами // Сибирский вестник сельскохозяйственной науки. – 2020. - Т.50, №1. – С. 13-22.
8. Осипов Ю.Ф. Оценка засухоустойчивости пшеницы на ранних этапах ее развития/Ю.Ф. Осипов, В.И. Каленич//Физиология зерновых культур в связи с задачами селекции: Сб.науч.тр./КНИИСХ им. П.П. Лукьяненко. – Краснодар, 1980.–С.88–95.
9. Кожушко Н.Н. Лабораторная оценка засухоустойчивости новых сортов яровой пшеницы из мировой коллекции / Н.Н. Кожушко, A.M. Волкова // Вестн. с.-х. науки. 1971. - № 12. - С. 70-73
10. Осипов Ю.Ф., Федулов Ю.П., Чуваева А.Д., Каленич В.И. Способ определения засухоустойчивости растений. Авт. св. 791328, 1970, БИ №48.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. СОЯ СОРТТАРЫНЫҢ ҚУАҢШЫЛЫҚҚА ТӨЗІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler. 1 (101) (Mar. 2024), 39–46. DOI:https://doi.org/10.37884/1-2024/04.

(1)СОЯ СОРТТАРЫНЫҢ ҚУАҢШЫЛЫҚҚА ТӨЗІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler 2024, No. 1 (101), 39-46. https://doi.org/10.37884/1-2024/04.

СОЯ СОРТТАРЫНЫҢ ҚУАҢШЫЛЫҚҚА ТӨЗІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ. (2024). Izdenister Natigeler, 1 (101), 39-46. https://doi.org/10.37884/1-2024/04

СОЯ СОРТТАРЫНЫҢ ҚУАҢШЫЛЫҚҚА ТӨЗІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 1 (101), p. 39–46, 2024. DOI: 10.37884/1-2024/04. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/457. Acesso em: 15 sep. 2026.

“СОЯ СОРТТАРЫНЫҢ ҚУАҢШЫЛЫҚҚА ТӨЗІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 1 (101) (March): 39-46. https://doi.org/10.37884/1-2024/04.

“СОЯ СОРТТАРЫНЫҢ ҚУАҢШЫЛЫҚҚА ТӨЗІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ” (2024) Izdenister natigeler, (1 (101), pp. 39–46. doi:10.37884/1-2024/04.

[1]“СОЯ СОРТТАРЫНЫҢ ҚУАҢШЫЛЫҚҚА ТӨЗІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ”, Izdenister natigeler, no. 1 (101), pp. 39–46, Mar. 2024, doi: 10.37884/1-2024/04.

“СОЯ СОРТТАРЫНЫҢ ҚУАҢШЫЛЫҚҚА ТӨЗІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ”. Izdenister Natigeler, no. 1 (101), Mar. 2024, pp. 39-46, https://doi.org/10.37884/1-2024/04.

“СОЯ СОРТТАРЫНЫҢ ҚУАҢШЫЛЫҚҚА ТӨЗІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ”. Izdenister natigeler, no. 1 (101) (March 29, 2024): 39–46. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/457.

1.СОЯ СОРТТАРЫНЫҢ ҚУАҢШЫЛЫҚҚА ТӨЗІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Mar. 29 [cited 2026 Sep. 15];(1 (101):39-46. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/457

1.СОЯ СОРТТАРЫНЫҢ ҚУАҢШЫЛЫҚҚА ТӨЗІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler. 2024;(1 (101):39-46. doi:10.37884/1-2024/04

[1] 1. Adnan Rasheeda , Athar Mahmood b, Rizwan Maqbool b, Mohammed Albaqami c, Ahmad Sher d, Abdul Sattar d, Ghous Bakhsh e, Muhammad Nawaz f, Muhammad Umair Hassan g, Rashid Al-Yahyai h i, Muhammad Aamer g, Huijie Li a,j, Ziming Wu a,/Key insights to develop drought-resilient soybean: A review// Journal of King Saud University – Science 34 `2022~ 102089 P. 2-11.

[2] 2. John L. Snider1* and Derrick M. Oosterhuis2 /How does timing, duration and severity of heat stress influence pollen-pistil interactions in angiosperms? / Article in Plant Signaling & Behavior · July 2011/ https://www.researchgate.net/publication/51180810.

[3] 3. Т.Д. Сихарулидзе, В.К. Храмой /Влияние температурного режима на продолжительность вегетационного периода и урожайность сои в условиях центрального нечерноземья/ Известия тсха, выпуск 4, 2017 г.

[4] 4. Сихарулидзе Т.Д., Храмой В.К. Влияние температурного режима на продолжительность вегетационного периода и урожайность сои в условиях центрального нечерноземья/ известия ТСХА, выпуск 4, 2017 г.

[5] 5. Сидорик И.В., Зинченко А.В. Значение сои в земледелии Казахстана // Масличные культуры. Научно-технический бюллетень всероссийского научно-исследовательского института масличных культур. – 2018. - №2. – С. 75-78.

[6] 6. Демьянова-Рой Б.Д., Окулова А.В. Влияние сроков посева на продолжительность периодов вегетации и урожайность сортов сои // Международный технико-экономический журнал. – 2013. - №5. – С. 75-79.

[7] 7. Епифанцев В.В., Панасюк А.Н., Осипов Я.А., Вайтехович Ю.А. Влияние углубления почвы на урожайность сои при посеве различными агрегатами // Сибирский вестник сельскохозяйственной науки. – 2020. - Т.50, №1. – С. 13-22.

[8] 8. Осипов Ю.Ф. Оценка засухоустойчивости пшеницы на ранних этапах ее развития/Ю.Ф. Осипов, В.И. Каленич//Физиология зерновых культур в связи с задачами селекции: Сб.науч.тр./КНИИСХ им. П.П. Лукьяненко. – Краснодар, 1980.–С.88–95.

[9] 9. Кожушко Н.Н. Лабораторная оценка засухоустойчивости новых сортов яровой пшеницы из мировой коллекции / Н.Н. Кожушко, A.M. Волкова // Вестн. с.-х. науки. 1971. - № 12. - С. 70-73

[10] 10. Осипов Ю.Ф., Федулов Ю.П., Чуваева А.Д., Каленич В.И. Способ определения засухоустойчивости растений. Авт. св. 791328, 1970, БИ №48.