КҮРТІ СУАРУ МАССИВІНІҢ СУҒАРУ ЖҮЙЕЛЕРІ МЕН ҚҰРЫЛЫМДАРЫНЫҢ ТЕХНИКАЛЫҚ ЖАҒДАЙЫН ЖӘНЕ ПАЙДАЛАНУ СЕНІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ

Назерке Баймолдина; Есен Жандияр; Ибрагим Сейтасанов; Есенкул Калыбекова; Сандугаш Зулпибекова

doi:10.37884/1-2024/16

Аңдатпа

Суару жүйелері мен олардың элементтерінің техникалық жағдайын бағалау көрсеткіштері мен критерийлері қарастырылып, олардың нормативті мәндері келтірілген. Суару жүйелерінің, каналдар мен құрылымдардың гидравликалық тиімділігі мен пайдалану сенімділігін бағалаудың негізгі критерийлері ұсынылған. Мысал ретінде Күрті су қоймасы маңындағы Күрті суару массивінің каналдарын зерттеу және оның техникалық жағдайын бағалау нәтижелері келтірілген.

Суару жүйесі каналдарының пайдалы әсер коэффициенті (ПӘК) жүйе жұмысының негізгі көрсеткіштерінің бірі болып табылады және суды бөлуді басқаруда маңызды рөл атқарады.

Суару суының ысырабын барынша азайту, су алу және оны тасымалдау көлемдерінің сақталуын қамтамасыз ету – өте маңызды міндет.

Егістіктерді суару мақсатында жұмсалатын «тасымалдау – тарату – суару» технологиялық циклі бойынша суару көзінен бастап келесі су ысыраптарынан құралады екен: а) магистральдық су құбырлары (каналдар, құбырлар) бойынша; б) суармалы жерлерде.

Су шаруашылық мен суару каналдарының жалпы су ысыраптары келесі ысыраптардан тұрады екен: сүзілу – 40%, булану – 3%, құрылымдар мен ақаба су ретінде ағып кету – 17%.

Қазақстан Республикасы бойынша ақпараттық материалдарын талдау және ғылыми зерттеулер нәтижелері бойынша суару жүйелеріндегі ысыраптар су көзінен алынатын су мөлшерінің 50-65%, оның ішінде каналдардан сүзілу кезіндегі ысыраптар 45%-дан 55%-ға дейін, булану шығыны 5%-дан 10%-ға дейін жететіндігін көрсетті.

критерии, техникалық жағдай, пайдалану сенімділігі, құрылымдар, суару каналдары, сүзілу, шығындар.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Қазақстан Республикасының Президенті Қ. Тоқаевтың 2020 жылғы 1 қыркүйектегі "Қазақстан Жаңа шындықта. Әрекет уақыты" Жолдауы.
2. Мемлекет Басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың 2019 жылғы 2 қыркүйектегі "Сындарлы қоғамдық диалог – Қазақстанның тұрақтылығы мен өркендеуінің негізі" Жолдауы.
3. Зәуірбек Ә.К.,Калыбекова Е.М.,Жапаркулова Е.Д., Ишангалиев Т.С., Сейтасанов И.С. Устойчивое развитие и водопотребление орошаемого земледелия в республике Казахстан //КазНАИУ, г. Алматы, Казахстан. Доклады КазНИИВХ, 2019.
4. Р.Р. Масумов. Методы измерения расхода воды на реках и каналах, в напорных трубопроводах насосных станций и оросительных систем, Ташкент 2015г
5. Пособие к СП 100.13330.2012 по определению потерь воды на фильтрацию из каналов оросительных систем, ФГБНУ «РосНИИПМ», Новочеркасск 2015 А
6. СП 100.13330.2016. СНиП 2.06.03-85 Мелиоративные системы и сооружения. 2019.
7. СНиП 33-01-2003 Гидротехнические сооружения 2004.
8. СНиП 2.06.08-87 Бетонные и железобетонные конструкции гидротехнических сооружений, 2004
9. СНиП 2.06.01-86 Гидротехнические сооружения.Основные положения проектирования, 1986
10.ГОСТ 25100-2020 «Грунты»
11. Рубин В.М. Бетонная облицовка каналов: приложение к журналу «Гидротехника и мелиорация»/В.М.Рубин, А.Г. Шласн-Москва, Агропромиздат,1987-184с.
12.ГОСТ 12730.5-2018 Бетоны. Методы определения водонепроницаемости
13. Щедрин В.Н. Эксплуатационная надежность оросительных систем/В.Н. Щедрин, Ю.М. Косиченко, А.В.Колганов-Москва, ФГНУ «Росинтерформагротех», 2005.-392с.
14. Щедрин В.Н. Методика расчета гидравлической эффективности и эксплуатационной надежности оросительных каналов/Щедрин В.М. Ю.М.Косиченко Москва ФГНУ ЦНТИ «Мелиорвоформ», 2008.-55с.
15. Ольгаренко В.И. Эксплуатация и мониторинг мелиоративных систем/В.И.Ольгаренко, Г.В. Ольгаренко, В.Н. Рыбкин-Коломна, 2006-391 с.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. КҮРТІ СУАРУ МАССИВІНІҢ СУҒАРУ ЖҮЙЕЛЕРІ МЕН ҚҰРЫЛЫМДАРЫНЫҢ ТЕХНИКАЛЫҚ ЖАҒДАЙЫН ЖӘНЕ ПАЙДАЛАНУ СЕНІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler. 1 (101) (Mar. 2024), 154–166. DOI:https://doi.org/10.37884/1-2024/16.

(1)КҮРТІ СУАРУ МАССИВІНІҢ СУҒАРУ ЖҮЙЕЛЕРІ МЕН ҚҰРЫЛЫМДАРЫНЫҢ ТЕХНИКАЛЫҚ ЖАҒДАЙЫН ЖӘНЕ ПАЙДАЛАНУ СЕНІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler 2024, No. 1 (101), 154-166. https://doi.org/10.37884/1-2024/16.

КҮРТІ СУАРУ МАССИВІНІҢ СУҒАРУ ЖҮЙЕЛЕРІ МЕН ҚҰРЫЛЫМДАРЫНЫҢ ТЕХНИКАЛЫҚ ЖАҒДАЙЫН ЖӘНЕ ПАЙДАЛАНУ СЕНІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ. (2024). Izdenister Natigeler, 1 (101), 154-166. https://doi.org/10.37884/1-2024/16

КҮРТІ СУАРУ МАССИВІНІҢ СУҒАРУ ЖҮЙЕЛЕРІ МЕН ҚҰРЫЛЫМДАРЫНЫҢ ТЕХНИКАЛЫҚ ЖАҒДАЙЫН ЖӘНЕ ПАЙДАЛАНУ СЕНІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 1 (101), p. 154–166, 2024. DOI: 10.37884/1-2024/16. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/449. Acesso em: 15 sep. 2026.

“КҮРТІ СУАРУ МАССИВІНІҢ СУҒАРУ ЖҮЙЕЛЕРІ МЕН ҚҰРЫЛЫМДАРЫНЫҢ ТЕХНИКАЛЫҚ ЖАҒДАЙЫН ЖӘНЕ ПАЙДАЛАНУ СЕНІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 1 (101) (March): 154-66. https://doi.org/10.37884/1-2024/16.

“КҮРТІ СУАРУ МАССИВІНІҢ СУҒАРУ ЖҮЙЕЛЕРІ МЕН ҚҰРЫЛЫМДАРЫНЫҢ ТЕХНИКАЛЫҚ ЖАҒДАЙЫН ЖӘНЕ ПАЙДАЛАНУ СЕНІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ” (2024) Izdenister natigeler, (1 (101), pp. 154–166. doi:10.37884/1-2024/16.

[1]“КҮРТІ СУАРУ МАССИВІНІҢ СУҒАРУ ЖҮЙЕЛЕРІ МЕН ҚҰРЫЛЫМДАРЫНЫҢ ТЕХНИКАЛЫҚ ЖАҒДАЙЫН ЖӘНЕ ПАЙДАЛАНУ СЕНІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ”, Izdenister natigeler, no. 1 (101), pp. 154–166, Mar. 2024, doi: 10.37884/1-2024/16.

“КҮРТІ СУАРУ МАССИВІНІҢ СУҒАРУ ЖҮЙЕЛЕРІ МЕН ҚҰРЫЛЫМДАРЫНЫҢ ТЕХНИКАЛЫҚ ЖАҒДАЙЫН ЖӘНЕ ПАЙДАЛАНУ СЕНІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ”. Izdenister Natigeler, no. 1 (101), Mar. 2024, pp. 154-66, https://doi.org/10.37884/1-2024/16.

“КҮРТІ СУАРУ МАССИВІНІҢ СУҒАРУ ЖҮЙЕЛЕРІ МЕН ҚҰРЫЛЫМДАРЫНЫҢ ТЕХНИКАЛЫҚ ЖАҒДАЙЫН ЖӘНЕ ПАЙДАЛАНУ СЕНІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ”. Izdenister natigeler, no. 1 (101) (March 29, 2024): 154–166. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/449.

1.КҮРТІ СУАРУ МАССИВІНІҢ СУҒАРУ ЖҮЙЕЛЕРІ МЕН ҚҰРЫЛЫМДАРЫНЫҢ ТЕХНИКАЛЫҚ ЖАҒДАЙЫН ЖӘНЕ ПАЙДАЛАНУ СЕНІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Mar. 29 [cited 2026 Sep. 15];(1 (101):154-66. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/449

1.КҮРТІ СУАРУ МАССИВІНІҢ СУҒАРУ ЖҮЙЕЛЕРІ МЕН ҚҰРЫЛЫМДАРЫНЫҢ ТЕХНИКАЛЫҚ ЖАҒДАЙЫН ЖӘНЕ ПАЙДАЛАНУ СЕНІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler. 2024;(1 (101):154-166. doi:10.37884/1-2024/16

[1] 1. Қазақстан Республикасының Президенті Қ. Тоқаевтың 2020 жылғы 1 қыркүйектегі "Қазақстан Жаңа шындықта. Әрекет уақыты" Жолдауы.

[2] 2. Мемлекет Басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың 2019 жылғы 2 қыркүйектегі "Сындарлы қоғамдық диалог – Қазақстанның тұрақтылығы мен өркендеуінің негізі" Жолдауы.

[3] 3. Зәуірбек Ә.К.,Калыбекова Е.М.,Жапаркулова Е.Д., Ишангалиев Т.С., Сейтасанов И.С. Устойчивое развитие и водопотребление орошаемого земледелия в республике Казахстан //КазНАИУ, г. Алматы, Казахстан. Доклады КазНИИВХ, 2019.

[4] 4. Р.Р. Масумов. Методы измерения расхода воды на реках и каналах, в напорных трубопроводах насосных станций и оросительных систем, Ташкент 2015г

[5] 5. Пособие к СП 100.13330.2012 по определению потерь воды на фильтрацию из каналов оросительных систем, ФГБНУ «РосНИИПМ», Новочеркасск 2015 А

[6] 6. СП 100.13330.2016. СНиП 2.06.03-85 Мелиоративные системы и сооружения. 2019.

[7] 7. СНиП 33-01-2003 Гидротехнические сооружения 2004.

[8] 8. СНиП 2.06.08-87 Бетонные и железобетонные конструкции гидротехнических сооружений, 2004

[9] 9. СНиП 2.06.01-86 Гидротехнические сооружения.Основные положения проектирования, 1986

[10] 10.ГОСТ 25100-2020 «Грунты»

[11] 11. Рубин В.М. Бетонная облицовка каналов: приложение к журналу «Гидротехника и мелиорация»/В.М.Рубин, А.Г. Шласн-Москва, Агропромиздат,1987-184с.

[12] 12.ГОСТ 12730.5-2018 Бетоны. Методы определения водонепроницаемости

[13] 13. Щедрин В.Н. Эксплуатационная надежность оросительных систем/В.Н. Щедрин, Ю.М. Косиченко, А.В.Колганов-Москва, ФГНУ «Росинтерформагротех», 2005.-392с.

[14] 14. Щедрин В.Н. Методика расчета гидравлической эффективности и эксплуатационной надежности оросительных каналов/Щедрин В.М. Ю.М.Косиченко Москва ФГНУ ЦНТИ «Мелиорвоформ», 2008.-55с.

[15] 15. Ольгаренко В.И. Эксплуатация и мониторинг мелиоративных систем/В.И.Ольгаренко, Г.В. Ольгаренко, В.Н. Рыбкин-Коломна, 2006-391 с.