ТҮПНҰСҚА НЕГІЗГІ АНАЛЫҚ БАҚ ҚҰРУ ҮШІН БАҚША ҚҰЛПЫНАЙЫНЫҢ ӘЛЕМДІК КОЛЛЕКЦИЯНЫҢ ЕҢ ЖАҚСЫ СОРТТАРЫНАН САУЫҚТЫРЫЛҒАН ОТЫРҒЫЗУ МАТЕРИАЛЫН ӨНДІРУ

Акерке Ташкенбаева; Молдир  Саршаева; Жансая  Матай

doi:10.37884/4-2023/18

Аңдатпа

Мақалада негізгі және репродуктивті аналық бақтарды құру, әлемдік коллекциядан ең жақсы сорттарды өндіріске жедел енгізу үшін апикальды меристемалар культурасынан құлпынайдың төрт сортынан сауықтырылған, отырғызу материалын өндіру бойынша эксперименттік деректер келтірілген. Сауықтыру және көбею үшін құлпынайдың таңдалған ең жақсы сорттары ұлпа культурасына енгізіліп, экспланттарды зарарсыздандыру, ұлпа культурасына енгізу, апекстердің бастапқы регенерациясы, пролиферация және генотипті сақтай отырып, ризогенез кезеңдерінде әр сорт бойынша клондық микрокөбейтудің технологиялық схемасы жетілдірілді. Өсімдіктердің in vitro-дан ex vitro-ға ауысуы кезінде ұлпа культурасына жеткілікті материал көбейіп, бейімделу кезеңі жетілдірілді. Жылыжайда микроклондалған өсімдіктер негізгі санаттағы стандартты өлшемдерге дейін өсірілді және негізгі розеткаларға көбейтілді.

In vitro бақша құлпынайының перспективалы сорттарын клондық микрокөбейту технологиясының элементтері оңтайландырылды. 5 қайта отырғызудың көбею коэффициенті орта есеппен Сабрина сортында 50-ден Черный принц сортында 150-ге дейін болды. Тамыр жүйесінің қалыптасу жылдамдығы сорттық ерекшеліктерге байланысты болды. Тамыр түзілуінің жоғары жылдамдығы Черный принц сортында ерекшеленді - тамырлану қоректік ортасына отырғызғаннан кейін 25-30 күн, содан кейін Сабрина мен Мальвина сорттарында – 35 - 40 күн және Сан Андреас сортында – 45-55 күн.

бақша құлпынайлары, in vitro микроклональды көбейту, ex vitro-ға бейімделу, негізгі аналық бақ, сорт, ұлпа культурасы, қоректік орта, жидек дақылдары

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1 Долгих С.Г. Технология производства безвирусного посадочного материала плодовых, ягодных культур и винограда (Рекомендации). – 2020.- 57 с.
2 Pang W. Q. et al. Establishment of an efficient micropropagation protocol for Cameron Highlands White Strawberry (Fragaria x ananassa) using light emitting diodes (LEDs) system //South African Journal of Botany. – 2023. – Т. 157. – С. 189-200.
3 Сковородников Д.Н., Леонова Н.В., Андронова Н.В. Влияние состава питательной среды на эффективность размножения земляники in vitro // Вестник Орловского государственного аграрного университета, 2013. – Т. 40. – № 1. – С. 89–92.
4 Rojas, P.; Almada, R.D.; Sandoval, C.; Keller, K.E.; Martin, R.R.; Caligari, P.D.S. Occurrence of aphidborne viruses in southernmost South American populations of Fragaria chiloensis ssp. chiloensis. Plant Pathol. 2013, 62, 428–435.
5 Quiroz, K.A.; Berríos, M.; Carrasco, B.; Retamales, J.B.; Caligari, P.D.S.; García-Gonzáles, R. Meristem culture and subsequent micropropagation of Chilean strawberry (Fragaria chiloensis (L.) Duch.). Biol. Res. 2017, 50, 20.
6 Moradi, K.; Otroshy, M.; Azimi, M.R. Micropropagation of strawberry by multiple shoots regeneration tissue cultures. Int. J. Agric. Technol. 2011, 7, 1755–1763.
7 Мацнева О. В., Ташматова Л. В. Клональное микроразмножение земляники–перспективный метод современного питомниководства (обзор) //Современное садоводство–Contemporary horticulture. – 2019. – №. 4. – С. 113-119.
8 Разумников Н.А. Содержание элеутерозидов и микроэлементов в корневищах и корнях элеутерококка колючего//Нива Поволжья/Промышленные биотехнологии. -2011.- С.90-94
9 Сулейманова С.Д. Микроклональное размножение плодовых культур // Wschodnioeuropean Czasopismo Naukove. 2016. №11, Ч.2. С.47-54.
10 Жеміс-жидек дақылдары мен жүзімнің вируссыз отырғызу материалын өндіру және органикалық баққа өндіру технологиясы (Ұсынымдар) / А.К Ташкенбаева, Ж.С Ирсалиева, С.Г Долгих – Алматы: 2023.-60 бет

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2023. ТҮПНҰСҚА НЕГІЗГІ АНАЛЫҚ БАҚ ҚҰРУ ҮШІН БАҚША ҚҰЛПЫНАЙЫНЫҢ ӘЛЕМДІК КОЛЛЕКЦИЯНЫҢ ЕҢ ЖАҚСЫ СОРТТАРЫНАН САУЫҚТЫРЫЛҒАН ОТЫРҒЫЗУ МАТЕРИАЛЫН ӨНДІРУ. Izdenister natigeler. 4 (100) (Dec. 2023), 159–166. DOI:https://doi.org/10.37884/4-2023/18.

(1)ТҮПНҰСҚА НЕГІЗГІ АНАЛЫҚ БАҚ ҚҰРУ ҮШІН БАҚША ҚҰЛПЫНАЙЫНЫҢ ӘЛЕМДІК КОЛЛЕКЦИЯНЫҢ ЕҢ ЖАҚСЫ СОРТТАРЫНАН САУЫҚТЫРЫЛҒАН ОТЫРҒЫЗУ МАТЕРИАЛЫН ӨНДІРУ. Izdenister natigeler 2023, No. 4 (100), 159-166. https://doi.org/10.37884/4-2023/18.

ТҮПНҰСҚА НЕГІЗГІ АНАЛЫҚ БАҚ ҚҰРУ ҮШІН БАҚША ҚҰЛПЫНАЙЫНЫҢ ӘЛЕМДІК КОЛЛЕКЦИЯНЫҢ ЕҢ ЖАҚСЫ СОРТТАРЫНАН САУЫҚТЫРЫЛҒАН ОТЫРҒЫЗУ МАТЕРИАЛЫН ӨНДІРУ. (2023). Izdenister Natigeler, 4 (100), 159-166. https://doi.org/10.37884/4-2023/18

ТҮПНҰСҚА НЕГІЗГІ АНАЛЫҚ БАҚ ҚҰРУ ҮШІН БАҚША ҚҰЛПЫНАЙЫНЫҢ ӘЛЕМДІК КОЛЛЕКЦИЯНЫҢ ЕҢ ЖАҚСЫ СОРТТАРЫНАН САУЫҚТЫРЫЛҒАН ОТЫРҒЫЗУ МАТЕРИАЛЫН ӨНДІРУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 4 (100), p. 159–166, 2023. DOI: 10.37884/4-2023/18. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/391. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ТҮПНҰСҚА НЕГІЗГІ АНАЛЫҚ БАҚ ҚҰРУ ҮШІН БАҚША ҚҰЛПЫНАЙЫНЫҢ ӘЛЕМДІК КОЛЛЕКЦИЯНЫҢ ЕҢ ЖАҚСЫ СОРТТАРЫНАН САУЫҚТЫРЫЛҒАН ОТЫРҒЫЗУ МАТЕРИАЛЫН ӨНДІРУ”. 2023. Izdenister Natigeler, no. 4 (100) (December): 159-66. https://doi.org/10.37884/4-2023/18.

“ТҮПНҰСҚА НЕГІЗГІ АНАЛЫҚ БАҚ ҚҰРУ ҮШІН БАҚША ҚҰЛПЫНАЙЫНЫҢ ӘЛЕМДІК КОЛЛЕКЦИЯНЫҢ ЕҢ ЖАҚСЫ СОРТТАРЫНАН САУЫҚТЫРЫЛҒАН ОТЫРҒЫЗУ МАТЕРИАЛЫН ӨНДІРУ” (2023) Izdenister natigeler, (4 (100), pp. 159–166. doi:10.37884/4-2023/18.

[1]“ТҮПНҰСҚА НЕГІЗГІ АНАЛЫҚ БАҚ ҚҰРУ ҮШІН БАҚША ҚҰЛПЫНАЙЫНЫҢ ӘЛЕМДІК КОЛЛЕКЦИЯНЫҢ ЕҢ ЖАҚСЫ СОРТТАРЫНАН САУЫҚТЫРЫЛҒАН ОТЫРҒЫЗУ МАТЕРИАЛЫН ӨНДІРУ”, Izdenister natigeler, no. 4 (100), pp. 159–166, Dec. 2023, doi: 10.37884/4-2023/18.

“ТҮПНҰСҚА НЕГІЗГІ АНАЛЫҚ БАҚ ҚҰРУ ҮШІН БАҚША ҚҰЛПЫНАЙЫНЫҢ ӘЛЕМДІК КОЛЛЕКЦИЯНЫҢ ЕҢ ЖАҚСЫ СОРТТАРЫНАН САУЫҚТЫРЫЛҒАН ОТЫРҒЫЗУ МАТЕРИАЛЫН ӨНДІРУ”. Izdenister Natigeler, no. 4 (100), Dec. 2023, pp. 159-66, https://doi.org/10.37884/4-2023/18.

“ТҮПНҰСҚА НЕГІЗГІ АНАЛЫҚ БАҚ ҚҰРУ ҮШІН БАҚША ҚҰЛПЫНАЙЫНЫҢ ӘЛЕМДІК КОЛЛЕКЦИЯНЫҢ ЕҢ ЖАҚСЫ СОРТТАРЫНАН САУЫҚТЫРЫЛҒАН ОТЫРҒЫЗУ МАТЕРИАЛЫН ӨНДІРУ”. Izdenister natigeler, no. 4 (100) (December 6, 2023): 159–166. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/391.

1.ТҮПНҰСҚА НЕГІЗГІ АНАЛЫҚ БАҚ ҚҰРУ ҮШІН БАҚША ҚҰЛПЫНАЙЫНЫҢ ӘЛЕМДІК КОЛЛЕКЦИЯНЫҢ ЕҢ ЖАҚСЫ СОРТТАРЫНАН САУЫҚТЫРЫЛҒАН ОТЫРҒЫЗУ МАТЕРИАЛЫН ӨНДІРУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2023 Dec. 6 [cited 2026 Sep. 15];(4 (100):159-66. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/391

1.ТҮПНҰСҚА НЕГІЗГІ АНАЛЫҚ БАҚ ҚҰРУ ҮШІН БАҚША ҚҰЛПЫНАЙЫНЫҢ ӘЛЕМДІК КОЛЛЕКЦИЯНЫҢ ЕҢ ЖАҚСЫ СОРТТАРЫНАН САУЫҚТЫРЫЛҒАН ОТЫРҒЫЗУ МАТЕРИАЛЫН ӨНДІРУ. Izdenister natigeler. 2023;(4 (100):159-166. doi:10.37884/4-2023/18

[1] 1 Долгих С.Г. Технология производства безвирусного посадочного материала плодовых, ягодных культур и винограда (Рекомендации). – 2020.- 57 с.

[2] 2 Pang W. Q. et al. Establishment of an efficient micropropagation protocol for Cameron Highlands White Strawberry (Fragaria x ananassa) using light emitting diodes (LEDs) system //South African Journal of Botany. – 2023. – Т. 157. – С. 189-200.

[3] 3 Сковородников Д.Н., Леонова Н.В., Андронова Н.В. Влияние состава питательной среды на эффективность размножения земляники in vitro // Вестник Орловского государственного аграрного университета, 2013. – Т. 40. – № 1. – С. 89–92.

[4] 4 Rojas, P.; Almada, R.D.; Sandoval, C.; Keller, K.E.; Martin, R.R.; Caligari, P.D.S. Occurrence of aphidborne viruses in southernmost South American populations of Fragaria chiloensis ssp. chiloensis. Plant Pathol. 2013, 62, 428–435.

[5] 5 Quiroz, K.A.; Berríos, M.; Carrasco, B.; Retamales, J.B.; Caligari, P.D.S.; García-Gonzáles, R. Meristem culture and subsequent micropropagation of Chilean strawberry (Fragaria chiloensis (L.) Duch.). Biol. Res. 2017, 50, 20.

[6] 6 Moradi, K.; Otroshy, M.; Azimi, M.R. Micropropagation of strawberry by multiple shoots regeneration tissue cultures. Int. J. Agric. Technol. 2011, 7, 1755–1763.

[7] 7 Мацнева О. В., Ташматова Л. В. Клональное микроразмножение земляники–перспективный метод современного питомниководства (обзор) //Современное садоводство–Contemporary horticulture. – 2019. – №. 4. – С. 113-119.

[8] 8 Разумников Н.А. Содержание элеутерозидов и микроэлементов в корневищах и корнях элеутерококка колючего//Нива Поволжья/Промышленные биотехнологии. -2011.- С.90-94

[9] 9 Сулейманова С.Д. Микроклональное размножение плодовых культур // Wschodnioeuropean Czasopismo Naukove. 2016. №11, Ч.2. С.47-54.

[10] 10 Жеміс-жидек дақылдары мен жүзімнің вируссыз отырғызу материалын өндіру және органикалық баққа өндіру технологиясы (Ұсынымдар) / А.К Ташкенбаева, Ж.С Ирсалиева, С.Г Долгих – Алматы: 2023.-60 бет