Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
МАЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖӘНЕ ВЕТЕРИНАРИЯ

ҚЫЛШЫҚ ЖҮНДІ ҚҰЙРЫҚТЫ САРЫАРҚА ҚОЙ ТҰҚЫМЫНДА (ЖАҢААРҚА ТИПІ) ӨНІМДІЛІГІМЕН БАЙЛАНЫСТЫ КАНДИДАТ ГЕНДЕРДІ ТАЛДАУ

Айнұр Орақбаева 1 , Қайрат Досыбаев 2 , Шолпан Адылканова 1 , Алтынай  Қожахмет 3 , Марина Ермекова 2 , Тілек Қапасұлы 3 , Мақпал Амандықова 3

1 "Қазақ ұлттық аграрлық ғылыми-зерттеу университеті" КеАҚ; 2 «Қазақ мал шаруашылығы және жемшөп өндірісі ғылыми-зерттеу институты» ЖШС; 3 ҚР ЖБҒМ ҒК «Генетика және физиология институты» РМК

doi.org/10.37884/3-2025/06 Бет. 55-64 Қабылданды 19.07.2025 Жарияланды 30.09.2025

Аңдатпа

Сарыарқа қой тұқымы Қазақстанда өсірілетін құйрықты қылшық жүнді қой тұқымдарының бірі, жоғары ет өнімділігімен және өсімталдығымен ерекшеленеді. Қойлардың тірі салмағы мен морфометриялық көрсеткіштері селекциялық жұмыста, әсіресе ет бағытындағы өнімділікті арттыруда маңызды фенотиптік белгілер болып табылады. Бұл зерттеу жұмысы Сарыарқа құйрықты қой тұқымында тірі салмақ және сегіз негізгі дене өлшемдерін (шоқтығының биіктігі, құймышақ биіктігі, кеуде ені, кеуде тереңдігі, тұрқының қиғаш ұзындығы, сербек аралық ені, кеуде орамы, жіліншік орамы) бойынша SNP маркерлерімен геномдық ассоциацияны (GWAS) анықтауға бағытталды. Зерттеуге 60 қойдың қан үлгілері алынып, олардан геномдық ДНҚ молекуласы бөлінді және OvineSNP50 Genotyping BeadChip арқылы генотиптеу жүргізілді. Анықталған SNP маркерлері BioMart платформасы арқылы Ovis aries (Oar_v3.1) геномына сәйкестендірілді. Қорытындысында тірі салмақ пен төрт морфологиялық көрсеткішке байланысты алты кандидат ген анықталды: IGFBP6, ST7, SCD5, DTNBP1, KYNU және FTO.  Зерттеу нәтижелері Сарыарқа қой тұқымында ет өнімділігімен байланысты молекулалық маркерлерді анықтауға мүмкіндік беріп, маркерлік селекцияны дамыту үшін нақты ғылыми негіз қалыптастырады. Бұл болашақта қой шаруашылығында мақсатты және тиімді генетикалық іріктеу жұмыстарын жүргізуге жол ашады.

Сарыарқа құйрықты қылшық жүнді қой тұқымы SNP ет өнімділігі GWAS кандидат гендер

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. Адылканова Ш. Р., Садыкулов Т. С., Орақбаева А. Д., Сансызбаева Б. Қ. Формирование мясной продуктивности ягнят сарыаркинской курдючной породы овец (внутрипородный жанааркинский тип) // Ізденістер, нәтижелер– 2023. – № 4 (100). – С. 20–27. – DOI: https://doi.org/10.37884/4-2023/03
  2. 2. Visscher P.M., Wray N.R., Zhang Q., Sklar P., McCarthy M.I., Brown M.A., Yang J. 10 years of GWAS discovery: biology, function, and translation // Nature Reviews Genetics. – 2017. – Vol. 18, No. 2. – P. 117–127.
  3. 3. Kirichenko A.V., Zlobin A.S., Shashkova T.I., Volkova N.A., Iolchiev B.S., Bagirov V.A., Borodin P.M., Karssen L.S., Tsepilov Y.A., Aulchenko Y.S. The GWAS-MAP|ovis platform for aggregation and analysis of genome-wide association study results in sheep. – 2022. – Preprint.
  4. 4. Kirichenko A.V., Zlobin A.S., Shashkova T.I., Volkova N.A., Iolchiev B.S., Bagirov V.A., Borodin P.M., Karssen L.S., Tsepilov Y.A., Aulchenko Y.S. The GWAS-MAP|ovis platform for aggregation and analysis of genome-wide association study results in sheep. – 2022. – Preprint.
  5. 5. Bolormaa S., et al. A genome-wide association study of meat and carcass traits in sheep // Genetics Selection Evolution. – 2016. – Vol. 48. – P. 38.
  6. 6. Zhang L., Liu J., Zhao F., Ren H., Xu L., Lu J., Zhang S., Zhang X., Wei C., Lu G., Zheng Y., Du L. Genome-wide association studies for growth and meat production traits in sheep // PLOS ONE. – 2013. – Vol. 8(6). – e66569.
  7. 7. Riggio V., Pong-Wong R., Sallé G., et al. A genome-wide association study for wool, skin, and body weight traits in sheep // PLOS ONE. – 2013. – Vol. 8(12). – e81956.
  8. 8. Садыкулов Т. С., Адылканова Ш. Р. Селекционно-генетические аспекты совершенствования курдючных пород овец: монография. – Алматы: Альманах, 2022. – 180 с.
  9. 9. Jiang J., Cao Y., Shan H., Wu J., Song X., Jiang Y. The GWAS analysis of body size and population verification of related SNPs in Hu sheep // Animals. – 2022. – Vol. 12(20). -P. 2792. https://doi.org/10.3390/ani12202792
  10. 10. Abdoli R., Mirhoseini S.Z., Ghavi Hossein-Zadeh N., Zamani P., Ferdosi M.H., Gondro C. Genome-wide association study of four composite reproductive traits in Iranian fat-tailed sheep // Reproduction, Fertility and Development. – 2019. – Vol. 31(8). – P. 1305–1314. https://doi.org/10.1071/RD18282
  11. 11. Al-Mamun H.A., Kwan P., Clark S.A., Ferdosi M.H., Tellam R., Gondro C. Genome-wide association study of body weight in Australian Merino sheep reveals an orthologous region on OAR6 to human and bovine genomic regions affecting height and weight // Genetics Selection Evolution. – 2015. – Vol. 47. – P. 66.
  12. 12. Ghasemi M., Hossein-Zadeh N.G., Zamani P. Identification of candidate genes and pathways affecting meat quality traits in sheep using GWAS and bioinformatics analysis // Animal Genetics. – 2020. – Vol. 51. – P. 678–689
  13. 13. Kijas J.W., Lenstra J.A., Hayes B., Boitard S., et al. Genome-wide analysis of the world's sheep breeds reveals high levels of historic mixture and strong recent selection // PLOS Biology. – 2012. – Vol. 10(2). – e1001258.
  14. 14. Andersson L., Archibald A.L., Bottema C.D., et al. Coordinated international action to accelerate genome-to-phenome with FAANG, the Functional Annotation of Animal Genomes project // Genome Biology. – 2015. – Vol. 16. – P. 57.
  15. 15. Meuwissen, T. H. E., Hayes, B. J., & Goddard, M. E. (2013). Accelerating improvement of livestock with genomic selection. Annual Review of Animal Biosciences, 1, 221–237.
  16. 16. Садықұлов Т.С., Ким Г.Л., Жазылбеков Қ.З., Имашев С.Д., Бұралқиев Б.А. Ауыл шаруашылық жануарларын өсіру және селекциялау: оқу құралы. – Павлодар: Кереку, 2003. – 29–34-бб.
  17. 17. PLINK1.9Home. Available online: https://www.cog-genomics.org/plink/ (accessed on 14 April 2025)
  18. 18. Ensembl. Available online: http://www.ensembl.org/biomart/martview/ (accessed on 14 April 2025).
  19. 19. The R Project for Statistical Computing. Available online: https://www.r-project.org/ (accessed on 14 April 2024)

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ҚЫЛШЫҚ ЖҮНДІ ҚҰЙРЫҚТЫ САРЫАРҚА ҚОЙ ТҰҚЫМЫНДА (ЖАҢААРҚА ТИПІ) ӨНІМДІЛІГІМЕН БАЙЛАНЫСТЫ КАНДИДАТ ГЕНДЕРДІ ТАЛДАУ. Izdenister natigeler. 3 (107) (Sep. 2025), 55–64. DOI:https://doi.org/10.37884/3-2025/06.
(1)ҚЫЛШЫҚ ЖҮНДІ ҚҰЙРЫҚТЫ САРЫАРҚА ҚОЙ ТҰҚЫМЫНДА (ЖАҢААРҚА ТИПІ) ӨНІМДІЛІГІМЕН БАЙЛАНЫСТЫ КАНДИДАТ ГЕНДЕРДІ ТАЛДАУ. Izdenister natigeler 2025, No. 3 (107), 55-64. https://doi.org/10.37884/3-2025/06.
ҚЫЛШЫҚ ЖҮНДІ ҚҰЙРЫҚТЫ САРЫАРҚА ҚОЙ ТҰҚЫМЫНДА (ЖАҢААРҚА ТИПІ) ӨНІМДІЛІГІМЕН БАЙЛАНЫСТЫ КАНДИДАТ ГЕНДЕРДІ ТАЛДАУ. (2025). Izdenister Natigeler, 3 (107), 55-64. https://doi.org/10.37884/3-2025/06
ҚЫЛШЫҚ ЖҮНДІ ҚҰЙРЫҚТЫ САРЫАРҚА ҚОЙ ТҰҚЫМЫНДА (ЖАҢААРҚА ТИПІ) ӨНІМДІЛІГІМЕН БАЙЛАНЫСТЫ КАНДИДАТ ГЕНДЕРДІ ТАЛДАУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 3 (107), p. 55–64, 2025. DOI: 10.37884/3-2025/06. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1060. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ҚЫЛШЫҚ ЖҮНДІ ҚҰЙРЫҚТЫ САРЫАРҚА ҚОЙ ТҰҚЫМЫНДА (ЖАҢААРҚА ТИПІ) ӨНІМДІЛІГІМЕН БАЙЛАНЫСТЫ КАНДИДАТ ГЕНДЕРДІ ТАЛДАУ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 3 (107) (September): 55-64. https://doi.org/10.37884/3-2025/06.
“ҚЫЛШЫҚ ЖҮНДІ ҚҰЙРЫҚТЫ САРЫАРҚА ҚОЙ ТҰҚЫМЫНДА (ЖАҢААРҚА ТИПІ) ӨНІМДІЛІГІМЕН БАЙЛАНЫСТЫ КАНДИДАТ ГЕНДЕРДІ ТАЛДАУ” (2025) Izdenister natigeler, (3 (107), pp. 55–64. doi:10.37884/3-2025/06.
[1]“ҚЫЛШЫҚ ЖҮНДІ ҚҰЙРЫҚТЫ САРЫАРҚА ҚОЙ ТҰҚЫМЫНДА (ЖАҢААРҚА ТИПІ) ӨНІМДІЛІГІМЕН БАЙЛАНЫСТЫ КАНДИДАТ ГЕНДЕРДІ ТАЛДАУ”, Izdenister natigeler, no. 3 (107), pp. 55–64, Sep. 2025, doi: 10.37884/3-2025/06.
“ҚЫЛШЫҚ ЖҮНДІ ҚҰЙРЫҚТЫ САРЫАРҚА ҚОЙ ТҰҚЫМЫНДА (ЖАҢААРҚА ТИПІ) ӨНІМДІЛІГІМЕН БАЙЛАНЫСТЫ КАНДИДАТ ГЕНДЕРДІ ТАЛДАУ”. Izdenister Natigeler, no. 3 (107), Sept. 2025, pp. 55-64, https://doi.org/10.37884/3-2025/06.
“ҚЫЛШЫҚ ЖҮНДІ ҚҰЙРЫҚТЫ САРЫАРҚА ҚОЙ ТҰҚЫМЫНДА (ЖАҢААРҚА ТИПІ) ӨНІМДІЛІГІМЕН БАЙЛАНЫСТЫ КАНДИДАТ ГЕНДЕРДІ ТАЛДАУ”. Izdenister natigeler, no. 3 (107) (September 30, 2025): 55–64. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1060.
1.ҚЫЛШЫҚ ЖҮНДІ ҚҰЙРЫҚТЫ САРЫАРҚА ҚОЙ ТҰҚЫМЫНДА (ЖАҢААРҚА ТИПІ) ӨНІМДІЛІГІМЕН БАЙЛАНЫСТЫ КАНДИДАТ ГЕНДЕРДІ ТАЛДАУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Sep. 30 [cited 2026 Sep. 15];(3 (107):55-64. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1060
1.ҚЫЛШЫҚ ЖҮНДІ ҚҰЙРЫҚТЫ САРЫАРҚА ҚОЙ ТҰҚЫМЫНДА (ЖАҢААРҚА ТИПІ) ӨНІМДІЛІГІМЕН БАЙЛАНЫСТЫ КАНДИДАТ ГЕНДЕРДІ ТАЛДАУ. Izdenister natigeler. 2025;(3 (107):55-64. doi:10.37884/3-2025/06