Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ ДАЛАЛЫҚ АЙМАҒЫНДАҒЫ МАҚСАРЫ ӨНІМДІЛІГІНЕ МИНЕРАЛДЫ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫҢ, ЭКСТРАСОЛ БИОПРЕПАРАТЫНЫҢ ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ КОМБИНАЦИЯСЫ МЕН ТОПЫРАҚТЫ НЕГІЗГІ ӨҢДЕУ ТӘСІЛДЕРІНІҢ ӘСЕРІ

Батырғали Аманғалиев 1 , Ербол Жүсіпбеков 2 , Алмагуль Малимбаева 1 , Мақсат Батырбек 1 , Айна Сагимбаева 1

1 Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты; 2 «Қазақ Егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты» ЖШС

doi.org/10.37884/4-2025/19 Бет. 181-192 Қабылданды 18.07.2025 Жарияланды 30.12.2025

Аңдатпа

Алматы облысының жартылай құрғақ даласы жағдайында мақсарының максималды өнімділігіне қол жеткізу үшін тыңайтқышың оңтайлы жүйесін әзірлеу. Мақсары вегетациялық кезеңде 335,7 мм атмосфералық жауын-шашын түсті, бұл климаттық нормадан 9,9 мм жоғары болды. Көктем айларында (сәуір-мамыр) атмосфералық ауа температурасы 11,2 0С-тан 18,4 0С-қа дейін көтерілді, бұл орташа көпжылдық мәндерден 1,3-1,9 0С-қа шамалы асып түсті, ал жаз айларында (маусым-шілде) оның 22,6 0С-тан 28,3 0С-қа дейін өсуі байқалды және орташа көпжылдық мәндерден 1,3-3,3 0С-қа төмен болды. Бұл метеорологиялық көрсеткіштер 2024 жылы мақсары өсіру үшін қолайлы жағдайлар жасалғанын көрсетеді. Осы мақсары жапырақтарының 5-6 жұптары фазасында және дақылдарды микробиологиялық Экстрасолмен өңдеуде аммиак селитрасын 60 кг/га нормада қоректендіруге енгізу 29-37 мг/кг аралықта негізгі өңдеу әдістері бойынша бүршіктену фазасында топырақта нитрат азотының ең көп мөлшерін қамтамасыз етті. Күзде аммофосты 30 кг/га әсерлі зат мөлшерінде қолдану, содан кейін Экстрасолды қолдану мақсары себу кезінде жылжымалы фосфордың құрамын топырақтағы орташа және жоғары қамтамасыз ету деңгейіне - 30-44 мг/кг дейін арттыруға ықпал етті. Бүршіктену кезеңінен бастап және мақсары вегетациясының соңына дейін өңделмеген топырақта ылғалдың жақсы сақталуын 208,9-223,3 мм-ге қамтамасыз етті. Ашық қара-қоңыр топырақта мақсарының Ника 80 сортының тұқымының ең көп жиналуы топырақты сыдыра өңдеу тәсілінің Экстрасол қолданған аясында гектарынан 2,27 тонна алынады.

мақсары минералды тыңайтқыштар экстрасол биологиялық өнімі топырақты өңдеу өнімділік

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. Разумнова Л.А., Каменев Р.А., Мухортова В.К. Влияние минеральных удобрений и бактериальных препаратов на урожайность и масличность сафлора в Растовской области // Аграрная наука 2019.№1 С. 50-52. https://doi.org/10.32634/0869-8155-2019-321-1-50-52 https://www.vetpress.ru/jour/article/view/950?locale=ru_RU
  2. 2. Дудина, Н.Х. и др. Агрохимия и система удобрения. - 3-е изд-е., перераб. и доп. - М.: Агропромиздат, 1991. - 400 с. https://knigi-fermeru.ru/agrohimija-i-sistema-udobrenija-dudina-n-h-i-dr.html
  3. 3. Поляков А.И. Особенности формирования продуктивности сафлора под влиянием минерального удобрения при разных способах основной обработки почвы // научно-технический бюллетень Института масличных культур НААН. 2017. №24. С. 173-180. https://www.elibrary.ru/query_results.asp
  4. 4. Кулешов А.М. Особенности технологии возделывания сафлора в условиях Волгоградской области // Научно-агрономический журнал. 2020. № 2 (109). С. 51-54. DOI: 10.34736/FNC.2020.109.2.008.51-55
  5. 5. Ячменёва Е.В., Дьяков А.С. Экологическая устойчивость сафлора красильного в аридной зоне Северного прикаспия //Аграрный научный журнал. 2024. № 2. С. 62-66. DOI: 10.28983/asj.y2024i2pp62-66
  6. 6. Петров, В.Б., Чеботарь, В.К. Микробиологические препараты – базовый элемент современных интенсивных агротехнологий растениеводства // Достижения науки и техники АПК. – 2011. - № 8. – С. 11-14. https://cyberleninka.ru/article/n/mikrobiologicheskie-preparaty-bazovyy-element-sovremennyh-intensivnyh-agrotehnologiy-rastenievodstva/viewer
  7. 7. Галкина, О.В. Влияние различных биопрепаратов на продуктивность горохо-овсяной смеси в условиях Верхневолжского региона: автореф. дис. … канд. биол. наук. – Иваново, 2020. – 26 с. УДК 631.847.2:631.816.11 https://www.dissercat.com/content/vliyanie-razlichnykh-biopreparatov-na-produktivnost-gorokho-ovsyanoi-smesi-v-usloviyakh-verk
  8. 8. Завалин, А.А. Биопрепараты, удобрения и урожай. – М.: Изд-во ВНИИА, 2005. – 302 с. https://f.eruditor.link/file/227183/
  9. 9. Брей, С.М. Азотный обмен в растениях. - М.: Агропромиздат, 1986. – 200 с. https://www.studmed.ru/view/brey-s-azotnyy-obmen-v-rasteniyah_96700795a91.html
  10. 10. Нугманова, Т.А. Использование биопрепаратов для растениеводства // Сборник научных трудов ГНБС. - 2017. –Том. 144. Часть 1. - С. 1-4. https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-biopreparatov-dlya-rastenievodstva/viewer
  11. 11. Кильянова Т.В. Влияние агрохимикатов на элементы продуктивности сафлора красильного // Вестник Ульяновской государственной сельскохозяйственной академии. 2021. № 2 (54). С. 34-39. DOI 10.18286/1816-4501-2021-2-34-39
  12. 12. Мусынов К.М., Сулейменова З.Ш., Утельбаев Е.А., Бекенова Ш.Ш., Базарбаев Б.Б. Урожайность сафлора в условиях засушливой зоны центрального Казахстана // Ізденістер, нəтижелер – Исследования, результаты. №1 (81) 2019. С. 134-141, DOI: https://doi.org/10.37884/1-81-2019
  13. 13. Poliakov О. І.,Aliieva O. Yu. Photosynthetic activity and yield of safflower under the influence of additional nutrition //«Colloquium-journal» №10(97), 2021 / AGRICULTURAL SCIENCES DOI: 10.24412/2520-6990-2021-1097-23-25,
  14. 14. Muhammed Said Yolci , Rüveyde Tunçtürk The Effect of Inorganic Fertilizer and Biofertilizer Applications on Some Quality and Biochemical Properties of Safflower (Carthamustinctorius L.) Year 2022, 740-753, 30.12.2022, https://doi.org/10.29133/yyutbd.1136973, https://dergipark.org.tr/en/pub/yyutbd/article/1136973
  15. 15. Muhammad Alamgeer., Hassan Munir., Saddam Hussain., Sudeep Adhikari., Walid Soufan., Jahangir Ahmed., Maryam Aslam., Saeed Rauf Exploring the Synergistic Role of Zinc in NPK Fertilization on the Agronomic Performance of Safflower (Carthamus tinctorius) // ATIC_Volume 3_Issue 7_Pages 162-169., https://www.mdpi.com/2311-7524/10/12/1243

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ ДАЛАЛЫҚ АЙМАҒЫНДАҒЫ МАҚСАРЫ ӨНІМДІЛІГІНЕ МИНЕРАЛДЫ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫҢ, ЭКСТРАСОЛ БИОПРЕПАРАТЫНЫҢ ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ КОМБИНАЦИЯСЫ МЕН ТОПЫРАҚТЫ НЕГІЗГІ ӨҢДЕУ ТӘСІЛДЕРІНІҢ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler. 4 (108) (Dec. 2025), 181–192. DOI:https://doi.org/10.37884/4-2025/19.
(1)АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ ДАЛАЛЫҚ АЙМАҒЫНДАҒЫ МАҚСАРЫ ӨНІМДІЛІГІНЕ МИНЕРАЛДЫ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫҢ, ЭКСТРАСОЛ БИОПРЕПАРАТЫНЫҢ ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ КОМБИНАЦИЯСЫ МЕН ТОПЫРАҚТЫ НЕГІЗГІ ӨҢДЕУ ТӘСІЛДЕРІНІҢ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler 2025, No. 4 (108), 181-192. https://doi.org/10.37884/4-2025/19.
АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ ДАЛАЛЫҚ АЙМАҒЫНДАҒЫ МАҚСАРЫ ӨНІМДІЛІГІНЕ МИНЕРАЛДЫ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫҢ, ЭКСТРАСОЛ БИОПРЕПАРАТЫНЫҢ ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ КОМБИНАЦИЯСЫ МЕН ТОПЫРАҚТЫ НЕГІЗГІ ӨҢДЕУ ТӘСІЛДЕРІНІҢ ӘСЕРІ. (2025). Izdenister Natigeler, 4 (108), 181-192. https://doi.org/10.37884/4-2025/19
АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ ДАЛАЛЫҚ АЙМАҒЫНДАҒЫ МАҚСАРЫ ӨНІМДІЛІГІНЕ МИНЕРАЛДЫ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫҢ, ЭКСТРАСОЛ БИОПРЕПАРАТЫНЫҢ ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ КОМБИНАЦИЯСЫ МЕН ТОПЫРАҚТЫ НЕГІЗГІ ӨҢДЕУ ТӘСІЛДЕРІНІҢ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 4 (108), p. 181–192, 2025. DOI: 10.37884/4-2025/19. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1059. Acesso em: 15 sep. 2026.
“АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ ДАЛАЛЫҚ АЙМАҒЫНДАҒЫ МАҚСАРЫ ӨНІМДІЛІГІНЕ МИНЕРАЛДЫ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫҢ, ЭКСТРАСОЛ БИОПРЕПАРАТЫНЫҢ ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ КОМБИНАЦИЯСЫ МЕН ТОПЫРАҚТЫ НЕГІЗГІ ӨҢДЕУ ТӘСІЛДЕРІНІҢ ӘСЕРІ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 4 (108) (December): 181-92. https://doi.org/10.37884/4-2025/19.
“АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ ДАЛАЛЫҚ АЙМАҒЫНДАҒЫ МАҚСАРЫ ӨНІМДІЛІГІНЕ МИНЕРАЛДЫ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫҢ, ЭКСТРАСОЛ БИОПРЕПАРАТЫНЫҢ ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ КОМБИНАЦИЯСЫ МЕН ТОПЫРАҚТЫ НЕГІЗГІ ӨҢДЕУ ТӘСІЛДЕРІНІҢ ӘСЕРІ” (2025) Izdenister natigeler, (4 (108), pp. 181–192. doi:10.37884/4-2025/19.
[1]“АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ ДАЛАЛЫҚ АЙМАҒЫНДАҒЫ МАҚСАРЫ ӨНІМДІЛІГІНЕ МИНЕРАЛДЫ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫҢ, ЭКСТРАСОЛ БИОПРЕПАРАТЫНЫҢ ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ КОМБИНАЦИЯСЫ МЕН ТОПЫРАҚТЫ НЕГІЗГІ ӨҢДЕУ ТӘСІЛДЕРІНІҢ ӘСЕРІ”, Izdenister natigeler, no. 4 (108), pp. 181–192, Dec. 2025, doi: 10.37884/4-2025/19.
“АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ ДАЛАЛЫҚ АЙМАҒЫНДАҒЫ МАҚСАРЫ ӨНІМДІЛІГІНЕ МИНЕРАЛДЫ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫҢ, ЭКСТРАСОЛ БИОПРЕПАРАТЫНЫҢ ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ КОМБИНАЦИЯСЫ МЕН ТОПЫРАҚТЫ НЕГІЗГІ ӨҢДЕУ ТӘСІЛДЕРІНІҢ ӘСЕРІ”. Izdenister Natigeler, no. 4 (108), Dec. 2025, pp. 181-92, https://doi.org/10.37884/4-2025/19.
“АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ ДАЛАЛЫҚ АЙМАҒЫНДАҒЫ МАҚСАРЫ ӨНІМДІЛІГІНЕ МИНЕРАЛДЫ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫҢ, ЭКСТРАСОЛ БИОПРЕПАРАТЫНЫҢ ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ КОМБИНАЦИЯСЫ МЕН ТОПЫРАҚТЫ НЕГІЗГІ ӨҢДЕУ ТӘСІЛДЕРІНІҢ ӘСЕРІ”. Izdenister natigeler, no. 4 (108) (December 30, 2025): 181–192. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1059.
1.АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ ДАЛАЛЫҚ АЙМАҒЫНДАҒЫ МАҚСАРЫ ӨНІМДІЛІГІНЕ МИНЕРАЛДЫ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫҢ, ЭКСТРАСОЛ БИОПРЕПАРАТЫНЫҢ ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ КОМБИНАЦИЯСЫ МЕН ТОПЫРАҚТЫ НЕГІЗГІ ӨҢДЕУ ТӘСІЛДЕРІНІҢ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Dec. 30 [cited 2026 Sep. 15];(4 (108):181-92. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1059
1.АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ ДАЛАЛЫҚ АЙМАҒЫНДАҒЫ МАҚСАРЫ ӨНІМДІЛІГІНЕ МИНЕРАЛДЫ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫҢ, ЭКСТРАСОЛ БИОПРЕПАРАТЫНЫҢ ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ КОМБИНАЦИЯСЫ МЕН ТОПЫРАҚТЫ НЕГІЗГІ ӨҢДЕУ ТӘСІЛДЕРІНІҢ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler. 2025;(4 (108):181-192. doi:10.37884/4-2025/19