Аңдатпа
Мақалада жыл бойы жайылымда бағу кезінде Жабы типі қазақ жылқыларын тұқымды таза өсіру арқылы селекциялық-асылдандыру жұмыстарының нәтижелері берілген. Жабы типті жылқылар жергілікті қазақ жылқыларының арасында тірі салмағының жоғарылығымен және салыстырмалы түрде үлкен дене өлшемдерімен ерекшеленеді. Жабы типі айғырлары табиғаттың алуан түрлі жағдайларында – Қазақстанның даласынан шөлейт аймақтарына дейін өнімді бағыттағы жергілікті табындағы жылқыларды жақсартушы ретінде өзін танытты.
Таза тұқымды жылқыларды өсіру кезінде жабе жылқыларының генетикалық ерекшеліктеріне негізделе отырып, тек жеке тамаша жылқыларды ғана емес, сондай-ақ үлкен асылтұқымдық құндылыққа ие кейбір генотиптер де қалыптастырылды.
Тұқымның жетілдіру ұрпағының әр буынында дамып келе жатқан өнімділіктің генетикалық әлеуеті жоғары жылқыларды көбейту және өсіру арқылы қол жеткізілді және шаруашылықтарда жылқыларды аталық із бойынша өсіру, мақсатты іріктеу және жұптау әдістері арқылы жүзеге асырылды.
тірі салмақ
экстерьер
аталық із
дене өлшемдері
өзгергіштік
селекция
іріктеу
жұптау
01 Кіріспе
Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.
02 Әдебиеттер тізімі
- 1. Рзабаев С. С., Жакупов Р.Б., Рзабаев Т.С., Рзабаев К.С. Генетические ресурсы местных продуктивных пород лошадей Актюбинской области и перспективы их развития. Актобе, 2011. - с.22.
- 2. Акимбеков А.Р. Казахские лошади типа жабе (селетинский заводской тип). Алматы, 2017. - 143 с.
- 3. Нечаев И.Н. Новая порода лошадей в Казахстане. Коневодство и конный спорт. 2003. – №12. - с. 9-14.
- 4. Жазылбеков Н.А., Кинеев М.А., Ашанин А.И. Кормление сельскохозяйственных животных, птиц и технология приготовления кормов. Алматы, 2008. - 436 с.
- 5. Исхан К.Ж., Данабаев Г.И. Создание иртышского заводского типа мугалжарской породы лошадей и линии Замана, Бакайа. Алматы, 2024. - 66 с.
- 6. Инструкция по бонитировке (оценке) местных пород лошадей мясо-молочного направления продуктивности. Астана, 2020. - 30 с.
- 7. Баймуканов Д.А., Тарчков Т.Т., Алентаев А.С., Юлдашбаев Ю.А. Основы генетики и биометрии. Алматы, 2018. - 128 с.
- 8. Аубакиров Х.А. Биометрия. ЖОО арналған окулық. Алматы, 2011. - 467 б.
- 9. К.Ж.Исхан, Р.Б. Ускенов, А.Р. Акимбеков, Д.А.Баймуканов, Ю.А. Юлдашбаев, К.А.Орыналиев. Иртышский заводской тип мугалжарской породы и линии Замана, Бакайа. Ізденістер, нәтижелер –Исследования, результаты. No4(104) 2024, 16-24.
- 10. Бейшова И., Гриценко Д., Шамекова М., Пожарский А., Ульянова Т., & Ковальчук А. Изучение генетического разнообразия отечественных пород лошадей с использованием полногеномного анализа SNP. Izdenister Natigeler, (3 (99), 48–58. 2023. https://doi.org/10.37884/3-2023/05
- 11. Sharapatov T., Assanbayev T., Shauyenov S., Aubakirov K., Iskhan, K. Increasing the milk productivity of Kazakh jabe horses | Aumento da produtividade de leite de cavalos kazakh jabe. Brazilian Journal of Biology, 2023, 83, e277915, https://doi.org/10.1590/1519-6984.277915
- 12. Akimbekov A.R., Uskenov R.B., Iskhan K.Z., Sharapatov T.S., Baimukanov, D.A. Creation of Smart Farms in the Herd Horse Breeding of Kazakhstan (Results of using Trackers). Online Journal of Biological Sciences, 2023, 23(1), pp. 44–49, https://doi.org/10.3844/ojbsci.2023.44.49
- 13. Baimukanov A.D., Aubakirov K.A., Kargayeva M.T., Yuldashbayev Y.A., Baimukanov D.A. Productivity of Horse and Camel Breeds from the Arid Zone of the Republic of Kazakhstan. Online Journal of Biological Sciences, 2023, 23(4), pp. 402–410, https://doi.org/10.3844/ojbsci.2023.402.410
Дәйексөз келтіру сілтемелері
[1]2025. ҚАЗАҚ ЖЫЛҚЫСЫНЫҢ ЖАБЫ ТИПІМЕН ЖҮРГІЗІЛГЕН АСЫЛТҰҚЫМДЫҚ ЖҰМЫСЫ. Izdenister natigeler. 3 (107) (Sep. 2025), 5–13. DOI:https://doi.org/10.37884/3-2025/01.
(1)ҚАЗАҚ ЖЫЛҚЫСЫНЫҢ ЖАБЫ ТИПІМЕН ЖҮРГІЗІЛГЕН АСЫЛТҰҚЫМДЫҚ ЖҰМЫСЫ. Izdenister natigeler 2025, No. 3 (107), 5-13. https://doi.org/10.37884/3-2025/01.
ҚАЗАҚ ЖЫЛҚЫСЫНЫҢ ЖАБЫ ТИПІМЕН ЖҮРГІЗІЛГЕН АСЫЛТҰҚЫМДЫҚ ЖҰМЫСЫ. (2025). Izdenister Natigeler, 3 (107), 5-13. https://doi.org/10.37884/3-2025/01
ҚАЗАҚ ЖЫЛҚЫСЫНЫҢ ЖАБЫ ТИПІМЕН ЖҮРГІЗІЛГЕН АСЫЛТҰҚЫМДЫҚ ЖҰМЫСЫ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 3 (107), p. 5–13, 2025. DOI: 10.37884/3-2025/01. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/986. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ҚАЗАҚ ЖЫЛҚЫСЫНЫҢ ЖАБЫ ТИПІМЕН ЖҮРГІЗІЛГЕН АСЫЛТҰҚЫМДЫҚ ЖҰМЫСЫ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 3 (107) (September): 5-13. https://doi.org/10.37884/3-2025/01.
“ҚАЗАҚ ЖЫЛҚЫСЫНЫҢ ЖАБЫ ТИПІМЕН ЖҮРГІЗІЛГЕН АСЫЛТҰҚЫМДЫҚ ЖҰМЫСЫ” (2025) Izdenister natigeler, (3 (107), pp. 5–13. doi:10.37884/3-2025/01.
[1]“ҚАЗАҚ ЖЫЛҚЫСЫНЫҢ ЖАБЫ ТИПІМЕН ЖҮРГІЗІЛГЕН АСЫЛТҰҚЫМДЫҚ ЖҰМЫСЫ”, Izdenister natigeler, no. 3 (107), pp. 5–13, Sep. 2025, doi: 10.37884/3-2025/01.
“ҚАЗАҚ ЖЫЛҚЫСЫНЫҢ ЖАБЫ ТИПІМЕН ЖҮРГІЗІЛГЕН АСЫЛТҰҚЫМДЫҚ ЖҰМЫСЫ”. Izdenister Natigeler, no. 3 (107), Sept. 2025, pp. 5-13, https://doi.org/10.37884/3-2025/01.
“ҚАЗАҚ ЖЫЛҚЫСЫНЫҢ ЖАБЫ ТИПІМЕН ЖҮРГІЗІЛГЕН АСЫЛТҰҚЫМДЫҚ ЖҰМЫСЫ”. Izdenister natigeler, no. 3 (107) (September 30, 2025): 5–13. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/986.
1.ҚАЗАҚ ЖЫЛҚЫСЫНЫҢ ЖАБЫ ТИПІМЕН ЖҮРГІЗІЛГЕН АСЫЛТҰҚЫМДЫҚ ЖҰМЫСЫ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Sep. 30 [cited 2026 Sep. 15];(3 (107):5-13. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/986
1.ҚАЗАҚ ЖЫЛҚЫСЫНЫҢ ЖАБЫ ТИПІМЕН ЖҮРГІЗІЛГЕН АСЫЛТҰҚЫМДЫҚ ЖҰМЫСЫ. Izdenister natigeler. 2025;(3 (107):5-13. doi:10.37884/3-2025/01