Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
СУ, ЖЕР ЖӘНЕ ОРМАН РЕСУРСТАРЫ

ТАМШЫЛАТЫП СУҒАРУ КЕЗІНДЕГІ ТОПЫРАҚТЫҢ ЫЛҒАЛДАНУ КӨЛЕМІН ЖӘНЕ ЕСЕПТІ СУҒАРУ МӨЛШЕРІН ЗЕРТТЕУ

Шекарбань Капар 1 , Айнур Жатканбаева 2 , Аида Есмурзаева 3 , Гаухаркуль Исмаилова 1

1 "Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті" КеАҚ; 2 Қазақ ұлттық сушаруашылығы және ирригация университеті; 3 «С.Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық зерттеу университеті» КеАҚ

doi.org/10.37884/4-2025/31 Бет. 300-308 Қабылданды 02.05.2025 Жарияланды 30.12.2025

Аңдатпа

Қазіргі уақытта суғармалы жерлерде өсірілетін ауылшаруашылық дақылдарына қажетті суғармалы судың тапшылығы өзекті мәселеге айналуда. Осы орайда су үнемділігі жоғары және ауылшаруашылық дақылдарынан тұрақты, әрі сапалы мол өнім алуды қамтамасыз ететін техникалар мен технологияларды әрі қарай дамыту, оларды өндіріске енгізу маңызды роль атқаруда.

Ғылыми мақалада ауылшаруашылық дақылдарын өсіруде қолданылатын су үнемділігі және жоғары қаражатты талап етпейтін тамшылатып суғару жүйесін қолдану арқылы өсірілген көкөніс дақылдарын тамшылатып суғару кезінде топырақтың беткі қабатында және топырақтың төменгі қабатында қалыптасатын ылғалдану көлемдерін зерттеуге жүргізілген ғылыми зерттеу жұмыстардың нәтижелері келтірілген.

Ғылыми зерттеу жұмысының нәтижесінде тамшылатып суғару тәсілінде топырақта қалыптасатын ылғалдану көлемдері топырақтың 10, 20, 30 см тереңдіктері бойынша анықталды. Мысалы, топырақтың 10 см тереңдігін 30 минут бойы ылғалдандыру нәтижесінде топырақтың беткі қабатында 1 өсімдік түбінде орта есеппен алғанда 0,00366м2 қалыптасса, ал бір өсімдік түбінің ылғалдану көлемі 0,00003 м3 болатындығы анықталып отыр.

тамшылатып суғару ылғалдану көлемі көкөніс дақылдары су өтімі ылғалдандыру тереңдігі

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. Жатканбаева А.О. Ауыл шаруашылық саласында су ресурсын үнемдеуге арналған дақылдарды суғару тәсілдері // «Су ресурстарын тиімді пайдалану және білікті мамандарды даярлаудың өзекті мәселелері» тақырыбында халықаралық ғылыми-практикалық конференциясының материалдары. ISBN 978-601-08-3771-3. -27 наурыз, 2024 ж. –Тараз. -67-71 б.
  2. 2. Aigerim Askanbek, Daulen Nurabaev, Ainur Zhatkanbaeva, Laiskhanov Shakhislam. Calculation of Humidification Contours upon Drip irrigation of an Intensive Apple Orchard in Zhambyl Region // International Journal of Design & Nature and Ecodynamics. Vol. 18, No. 1, February, 2023, -pp. 163-168.
  3. 3. Жатканбаева А.О., Юлдашева Д.И. Тамшылатып суғару кезінде топырақта қалыптасатын ылғалдану контурының ерекшеліктері // «Механика және технологиялар» ғылыми журналы. - №3, 2019. – Тараз. – 112-119 б. (электронды нұсқа).
  4. 4. Жатканбаева А.О., Юлдашева Д.И. Особенности формирования контура увлажнения почвы при капельном орошении овощных культур // Материалы международной научно-практической конференции «VУРКУМБАЕВСКИЕ ЧТЕНИЯ» посвященной 80-летию академика М.Ф.Уркумбаева. Ноябрь 22-23. – Тараз, 2019. – С. 104-107.
  5. 5. Куприянов А.А., Мелихова Е.В. Математическое моделирование границ контуров увлажнения при капельном орошении в условиях южного черноземов // Известия Нижневолжского агроуниверситетского комплекса: Наука и высшее профессиональное образование. – 2024. - №5.(77). – С.438-448.
  6. 6. Доспехов Б.А. Методика полевого опыта. «Агропромиздат», - М.,1985. – С. 351.
  7. 7. Жатканбаева А.О., Шокимова Ж.К., Нұралы Ж.У. Әртүрлі тәсілдермен суғару кезіндегі бұрыш және баклажан дақылдарының суды пайдалану коэффициентін зерттеу // А.Байтұрсынов атындағы Қостанай өңірлік университетінің көпсалалы “3i: intellect, idea, innovation - интеллект, идея, инновация” ғылыми журналы. ISSN 2226-6070. - №1. Наурыз. -2024 ж. -Қостанай. –37-44 б.
  8. 8. Зубаиров О.З., Таттибаев А.А., Жатканбаева А.О., Таттибаев Х.А. Безнапорная система капельного орошения (БСКО). Патент №20096. А01G 25/02 (2006.01). 15.10.2008., бюл. - №10. – Астана, 2008. – 4 с.
  9. 9. Жатканбаева А.О., Буланбаева П.У., Тулепова Р.З., Кенжалиева Б.Т., Алдамбергенова Г.Т. Бұрыш және баклажан дақылдарының өнімділігіне әртүрлі суару тәсілдерінің әсерін зерттеу Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университетінің Хабаршысы. Ауыл шаруашылығы ғылымдары. ISSN 1607-2782. – №1 (68). Наурыз. – 2024. – Қызылорда. – 98-108 б.
  10. 10. Жатқанбаева А.О. Тамшылатып суғару жүйесін қолдану арқылы Жамбыл облысында жүргізілген зерттеу жұмысының әдістемесі // «Ғылым және білім: ізденіс, міндеттер, болашақ» Республикалық ғылыми-тәжірибелік конференциясының МАТЕРИАЛДАРЫ. 12 наурыз. – Тараз, 2016. - 438-442 б.
  11. 11. Көпен М.Б., Буланбаева П.У., Шомантаев А.А., Утегенова Г.М. Қызылорда облысының суармалы жерлерінде қызанақ дақылын суаруда төменгі-қысымды тамшылату жүйесін қолдану // Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университетiнiң хабаршысы. ISSN 1607-2782 (print). ISSN 2958-8367 (online). - 1 бөлім. - №1 (64) 2023. –Қызылорда. - 242-250 б.
  12. 12. П.С.Султанбекова, А.Е.Дуанбекова, Ш.К.Капар, Л.М.Рыскулбекова, К.Жанымхан, Ж.З.Жакупова. Использования коллекторно-дренажных вод для повышения водообеспеченности мирзачульского орошаемого массива. Izdenister Natigeler, (2 (105) 2025, 202–209 с.
  13. 13. Askanbek, A., Nurabaev, D., Zhatkanbaeva, A., Shakhislam, L. Calculation of Humidification Contours upon Drip Irrigation of an Intensive Apple Orchard in Zhambyl Region. International Journal of Design and Nature and Ecodynamics Open source preview, 2023, 18(1), страницы 163–168 https://orcid.org/0000-0003-3441-3236
  14. 14. Yessengeldiyeva, P.N., Mussabekov, K.K., Nurabayev, D.M., Zhatkanbayeva, A.O., Tumenbayeva, N.T. Water consumption by a young apple orchard of intensive type. Journal of Environmental Management and TourismOpen source preview, 2020, 11(5), страницы 1176–1183. 10.14505/jemt.v11.5(45).15 https://orcid.org/0000-0003-3441-3236

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ТАМШЫЛАТЫП СУҒАРУ КЕЗІНДЕГІ ТОПЫРАҚТЫҢ ЫЛҒАЛДАНУ КӨЛЕМІН ЖӘНЕ ЕСЕПТІ СУҒАРУ МӨЛШЕРІН ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler. 4 (108) (Dec. 2025), 300–308. DOI:https://doi.org/10.37884/4-2025/31.
(1)ТАМШЫЛАТЫП СУҒАРУ КЕЗІНДЕГІ ТОПЫРАҚТЫҢ ЫЛҒАЛДАНУ КӨЛЕМІН ЖӘНЕ ЕСЕПТІ СУҒАРУ МӨЛШЕРІН ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler 2025, No. 4 (108), 300-308. https://doi.org/10.37884/4-2025/31.
ТАМШЫЛАТЫП СУҒАРУ КЕЗІНДЕГІ ТОПЫРАҚТЫҢ ЫЛҒАЛДАНУ КӨЛЕМІН ЖӘНЕ ЕСЕПТІ СУҒАРУ МӨЛШЕРІН ЗЕРТТЕУ. (2025). Izdenister Natigeler, 4 (108), 300-308. https://doi.org/10.37884/4-2025/31
ТАМШЫЛАТЫП СУҒАРУ КЕЗІНДЕГІ ТОПЫРАҚТЫҢ ЫЛҒАЛДАНУ КӨЛЕМІН ЖӘНЕ ЕСЕПТІ СУҒАРУ МӨЛШЕРІН ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 4 (108), p. 300–308, 2025. DOI: 10.37884/4-2025/31. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/958. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ТАМШЫЛАТЫП СУҒАРУ КЕЗІНДЕГІ ТОПЫРАҚТЫҢ ЫЛҒАЛДАНУ КӨЛЕМІН ЖӘНЕ ЕСЕПТІ СУҒАРУ МӨЛШЕРІН ЗЕРТТЕУ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 4 (108) (December): 300-308. https://doi.org/10.37884/4-2025/31.
“ТАМШЫЛАТЫП СУҒАРУ КЕЗІНДЕГІ ТОПЫРАҚТЫҢ ЫЛҒАЛДАНУ КӨЛЕМІН ЖӘНЕ ЕСЕПТІ СУҒАРУ МӨЛШЕРІН ЗЕРТТЕУ” (2025) Izdenister natigeler, (4 (108), pp. 300–308. doi:10.37884/4-2025/31.
[1]“ТАМШЫЛАТЫП СУҒАРУ КЕЗІНДЕГІ ТОПЫРАҚТЫҢ ЫЛҒАЛДАНУ КӨЛЕМІН ЖӘНЕ ЕСЕПТІ СУҒАРУ МӨЛШЕРІН ЗЕРТТЕУ”, Izdenister natigeler, no. 4 (108), pp. 300–308, Dec. 2025, doi: 10.37884/4-2025/31.
“ТАМШЫЛАТЫП СУҒАРУ КЕЗІНДЕГІ ТОПЫРАҚТЫҢ ЫЛҒАЛДАНУ КӨЛЕМІН ЖӘНЕ ЕСЕПТІ СУҒАРУ МӨЛШЕРІН ЗЕРТТЕУ”. Izdenister Natigeler, no. 4 (108), Dec. 2025, pp. 300-8, https://doi.org/10.37884/4-2025/31.
“ТАМШЫЛАТЫП СУҒАРУ КЕЗІНДЕГІ ТОПЫРАҚТЫҢ ЫЛҒАЛДАНУ КӨЛЕМІН ЖӘНЕ ЕСЕПТІ СУҒАРУ МӨЛШЕРІН ЗЕРТТЕУ”. Izdenister natigeler, no. 4 (108) (December 30, 2025): 300–308. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/958.
1.ТАМШЫЛАТЫП СУҒАРУ КЕЗІНДЕГІ ТОПЫРАҚТЫҢ ЫЛҒАЛДАНУ КӨЛЕМІН ЖӘНЕ ЕСЕПТІ СУҒАРУ МӨЛШЕРІН ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Dec. 30 [cited 2026 Sep. 15];(4 (108):300-8. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/958
1.ТАМШЫЛАТЫП СУҒАРУ КЕЗІНДЕГІ ТОПЫРАҚТЫҢ ЫЛҒАЛДАНУ КӨЛЕМІН ЖӘНЕ ЕСЕПТІ СУҒАРУ МӨЛШЕРІН ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler. 2025;(4 (108):300-308. doi:10.37884/4-2025/31