Мәзір
СУ, ЖЕР ЖӘНЕ ОРМАН РЕСУРСТАРЫ

ҚАЗАҚСТАН ӨҢІРЛЕРІН ОРНЫҚТЫ ДАМЫТУДЫҢ КЕҢІСТІКТІК-ҰЙЫМДАСТЫРУШЫЛЫҚ ҚҰРЫЛЫМЫ РЕТІНДЕ, АУМАҚТАРДЫҢ ТАБИҒИ-ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ҚАҢҚАСЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ ЖОЛДАРЫ

Талғат Кертешев 1 , Алия Иралина 2 , Мұрат Шыныбеков 3 , Дархан Акимжанов 3 , Арман Тлепбергенов 3 , Мұхтар Байбатшанов 3

1 «Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті» КЕАҚ; 2 С.Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық зерттеу университеті; 3 «Қазақ ұлттық аграрлық ұлттық зерттеу университеті» КЕАҚ

doi.org/10.37884/2-2025/49 Бет. 491-501 Қабылданды 16.04.2025 Жарияланды 30.06.2025

Аңдатпа

Осы мақалада арнайы әдебиетті, нормативтік-құқықтық құжаттарды зерделеу және талдау, табиғат қорғау мекемелерінің табиғат қорғау және рекреациялық қызметін, орман екпе жолақтарының, су ресурстарының экожүйелік қызметтерін бағалау негізінде табиғи-экологиялық қаңқа құру саласында жүйелі талдау жүргізілді.

Табиғи-экологиялық қаңқаның қорғаныштық, транзиттiк, рекреациялық және тұрақтандыру функцияларының маңыздылығын негiзге ала отырып, экологиялық ядроларды (негiзгi табиғи аумақтарды), транзиттiк аумақтарды, буферлiк аймақтар мен экологиялық қалпына келтiру учаскелерiн қамтитын негiзгi және қосалқы элементтер айқындалды.

Негiзгi табиғи аумақтарға дербес табиғат қорғау құндылығы бар аумақтардың неғұрлым маңызды учаскелерi жатады. Экологиялық тепе-теңдiктi ұстауда айқындаушы рөл атқаратын түйiндi аумақтар экологиялық қаңқаның өзегi немесе торабы ретiнде бөлiнедi. Соның арқасында түйінді аумақтар арасындағы байланыстар қамтамасыз етілетін учаскелер «транзиттік» аумақтар немесе «экологиялық дәліздер» болып табылады.

Табиғи-экологиялық қаңқаның ұсынылып отырған элементтерi қабылданатын басқару шешiмдерiн жүйелендiруге мүмкiндiк бередi және экологиялық жағдайды сауықтыру, халық пен олардың тұратын аумақтарының экологиялық қауiпсiздiгiн қамтамасыз ету, сондай-ақ орнықты табиғат пайдалану негiзiнде табиғи экожүйелердi сақтау мен қалпына келтiру жөнiндегi стратегиялық мақсаттарға қол жеткiзу үшiн негiз жасайды.

Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар орман мекемелері табиғи-экологиялық қаңқа экологиялық желі ядро аумақтары түйінді аумақтар буферлік аймақтар транзиттік аймақтар экологиялық дәліздер экологиялық қалпына келтіру учаскесі

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1.Основные положения Генеральной схемы организации территории Республики Казахстан. Астана, 2013. 55 с.
  2. 2. Градостроительство. Планировка и застройка городских и сельских населенных пунктов. СНиП РК 3.01-01-2008. Астана, 2008. 80 с.
  3. 3. Сводный отчет по разделу «Разработка мероприятий по рациональному использованию природных ресурсов, охране окружающей среды, развитию системы особо охраняемых природных территорий». Астана, 2024.
  4. 4. Природно-экологический каркас как способ управления территорией: анализ понятий. Norwegian Journal of development of the International Science No 17. / Чибилёва В.П., Чибилёв А.А., 2018, стр. 24-26.
  5. 5. Территориальное ландшафтное планирование – основа устойчивого землепользования. Материалы международной научно-практической конференции «Научно-практическое обеспечение интенсивного развития животноводства и кормопроизводства на современном этапе», посвященной 90-летию co дня основания Казахского научно-исследовательского института животноводства и кормопроизводства, том III / Кертешев Т.С., Садык Б., Алматы, 2023, - стр. 32-38.
  6. 6.Проектные решения по охране окружающей среды и улучшению экологической ситуации в рамках комплексной разработки генеральной схемы организации территории Республики Казахстан. Журнал «Гидрометеорология и экология». № 1 (2013 / Мусабаев Т.Т. и другие.
  7. 7.Экологическая политика в Казахстане: основы и перспективы. Учебное пособие для студентов и специалистов. / Иралина А.Т., Кертешев Т.С. и другие. Алматы, 2021. 250 стр.
  8. 8.Оценка экологического состояния пойменных лесов реки Шарын и необходимые меры по их воспроизводству. Научный журнал «ИССЛЕДОВАНИЯ, РЕЗУЛЬТАТЫ». КазНАИУ, 2023, № 4. Стр. 199 – 214.
  9. 9.Садово-парковое строительство Казахстана. Алма-Ата: Кайнар, / Бессчетнов П.П., Голощапов Г.В. 1988, – 224 с.
  10. 10.Природно-экологический каркас региона. Журнал “SPIRIT TIME”, 1 (13) / Стрельников В.В. и другие. 2019, стр. 38-39.
  11. 11.Пояснительная записка к материалам государственного учёта лесного фонда Республики Казахстан по состоянию на 1 января 2023 года. Республиканское государственное казенное предприятие «Казахское лесоустроительное предприятие» Алматы, 2023.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ҚАЗАҚСТАН ӨҢІРЛЕРІН ОРНЫҚТЫ ДАМЫТУДЫҢ КЕҢІСТІКТІК-ҰЙЫМДАСТЫРУШЫЛЫҚ ҚҰРЫЛЫМЫ РЕТІНДЕ, АУМАҚТАРДЫҢ ТАБИҒИ-ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ҚАҢҚАСЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ ЖОЛДАРЫ . Izdenister natigeler. 2 (106) (Jun. 2025), 491–501. DOI:https://doi.org/10.37884/2-2025/49.
(1)ҚАЗАҚСТАН ӨҢІРЛЕРІН ОРНЫҚТЫ ДАМЫТУДЫҢ КЕҢІСТІКТІК-ҰЙЫМДАСТЫРУШЫЛЫҚ ҚҰРЫЛЫМЫ РЕТІНДЕ, АУМАҚТАРДЫҢ ТАБИҒИ-ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ҚАҢҚАСЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ ЖОЛДАРЫ . Izdenister natigeler 2025, No. 2 (106), 491-501. https://doi.org/10.37884/2-2025/49.
ҚАЗАҚСТАН ӨҢІРЛЕРІН ОРНЫҚТЫ ДАМЫТУДЫҢ КЕҢІСТІКТІК-ҰЙЫМДАСТЫРУШЫЛЫҚ ҚҰРЫЛЫМЫ РЕТІНДЕ, АУМАҚТАРДЫҢ ТАБИҒИ-ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ҚАҢҚАСЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ ЖОЛДАРЫ . (2025). Izdenister Natigeler, 2 (106), 491-501. https://doi.org/10.37884/2-2025/49
ҚАЗАҚСТАН ӨҢІРЛЕРІН ОРНЫҚТЫ ДАМЫТУДЫҢ КЕҢІСТІКТІК-ҰЙЫМДАСТЫРУШЫЛЫҚ ҚҰРЫЛЫМЫ РЕТІНДЕ, АУМАҚТАРДЫҢ ТАБИҒИ-ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ҚАҢҚАСЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ ЖОЛДАРЫ . Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2 (106), p. 491–501, 2025. DOI: 10.37884/2-2025/49. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/946. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ҚАЗАҚСТАН ӨҢІРЛЕРІН ОРНЫҚТЫ ДАМЫТУДЫҢ КЕҢІСТІКТІК-ҰЙЫМДАСТЫРУШЫЛЫҚ ҚҰРЫЛЫМЫ РЕТІНДЕ, АУМАҚТАРДЫҢ ТАБИҒИ-ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ҚАҢҚАСЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ ЖОЛДАРЫ ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 2 (106) (June): 491-501. https://doi.org/10.37884/2-2025/49.
“ҚАЗАҚСТАН ӨҢІРЛЕРІН ОРНЫҚТЫ ДАМЫТУДЫҢ КЕҢІСТІКТІК-ҰЙЫМДАСТЫРУШЫЛЫҚ ҚҰРЫЛЫМЫ РЕТІНДЕ, АУМАҚТАРДЫҢ ТАБИҒИ-ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ҚАҢҚАСЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ ЖОЛДАРЫ ” (2025) Izdenister natigeler, (2 (106), pp. 491–501. doi:10.37884/2-2025/49.
[1]“ҚАЗАҚСТАН ӨҢІРЛЕРІН ОРНЫҚТЫ ДАМЫТУДЫҢ КЕҢІСТІКТІК-ҰЙЫМДАСТЫРУШЫЛЫҚ ҚҰРЫЛЫМЫ РЕТІНДЕ, АУМАҚТАРДЫҢ ТАБИҒИ-ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ҚАҢҚАСЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ ЖОЛДАРЫ ”, Izdenister natigeler, no. 2 (106), pp. 491–501, Jun. 2025, doi: 10.37884/2-2025/49.
“ҚАЗАҚСТАН ӨҢІРЛЕРІН ОРНЫҚТЫ ДАМЫТУДЫҢ КЕҢІСТІКТІК-ҰЙЫМДАСТЫРУШЫЛЫҚ ҚҰРЫЛЫМЫ РЕТІНДЕ, АУМАҚТАРДЫҢ ТАБИҒИ-ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ҚАҢҚАСЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ ЖОЛДАРЫ ”. Izdenister Natigeler, no. 2 (106), June 2025, pp. 491-0, https://doi.org/10.37884/2-2025/49.
“ҚАЗАҚСТАН ӨҢІРЛЕРІН ОРНЫҚТЫ ДАМЫТУДЫҢ КЕҢІСТІКТІК-ҰЙЫМДАСТЫРУШЫЛЫҚ ҚҰРЫЛЫМЫ РЕТІНДЕ, АУМАҚТАРДЫҢ ТАБИҒИ-ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ҚАҢҚАСЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ ЖОЛДАРЫ ”. Izdenister natigeler, no. 2 (106) (June 30, 2025): 491–501. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/946.
1.ҚАЗАҚСТАН ӨҢІРЛЕРІН ОРНЫҚТЫ ДАМЫТУДЫҢ КЕҢІСТІКТІК-ҰЙЫМДАСТЫРУШЫЛЫҚ ҚҰРЫЛЫМЫ РЕТІНДЕ, АУМАҚТАРДЫҢ ТАБИҒИ-ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ҚАҢҚАСЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ ЖОЛДАРЫ . Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Jun. 30 [cited 2026 Sep. 15];(2 (106):491-50. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/946
1.ҚАЗАҚСТАН ӨҢІРЛЕРІН ОРНЫҚТЫ ДАМЫТУДЫҢ КЕҢІСТІКТІК-ҰЙЫМДАСТЫРУШЫЛЫҚ ҚҰРЫЛЫМЫ РЕТІНДЕ, АУМАҚТАРДЫҢ ТАБИҒИ-ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ҚАҢҚАСЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ ЖОЛДАРЫ . Izdenister natigeler. 2025;(2 (106):491-501. doi:10.37884/2-2025/49