Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОРМАНДЫ ДАЛАЛЫ АЙМАҒЫНДА СОЯ ДАҚЫЛЫНДА ALTERNARIA DESTRUENS САҢЫРАУҚҰЛАҒЫН АНЫҚТАУ ЖӘНЕ ОНЫ ИДЕНТИФИКАЦИЯЛАУ

Чингиз Канапин 1 , Ерлан Утельбаев 1 , Қажымұрат Мұсынов 2 , Нуреттин Тахсин 3

1 "А.И. Бараева атындағы астық шаруашылығы ғылыми-өндірістік орталығы" ЖШС; 2 КЕАҚ «С.Сейфуллин ат. Қазақ Агротехникалық Зерттеу университеті»; 3 Пловдив – Аграрлық Университеті

doi.org/10.37884/2-2025/34 Бет. 345-354 Қабылданды 16.04.2025 Жарияланды 30.06.2025

Аңдатпа

Соя (Glycine max) - дүние жүзіндегі ең көп таралған бұршақ және майлы дақыл. ФАО классификациясы бойынша соя майлы дақылдар қатарына жатады, бірақ ақуыздың, майлардың және көмірсулардың көп болуына байланысты ол әмбебап дақыл болып табылады. Соңғы онжылдықта соя Қазақстанның ауыл шаруашылығында, әсіресе, солтүстік астық өсіруші аймақтарында өте танымал болды. Дегенмен, ең ірі өндіруші елдермен салыстырғанда тұқым өнімділігі бойынша артта қалу байқалады, оның негізгі себептері – табиғи жағдайлар, өнімділігі төмен сорттарды пайдалану, техникалық және технологиялық артта қалу. Сондай-ақ, соя тұқымдарының өнімділігі мен сапасының төмендеуіне әкелетін әртүрлі аурулардың дамуы мен таралуы да маңызды себеп болып табылады. Осыған байланысты, күресу шараларын уақытылы, дұрыс және тиімді жүзеге асыру үшін ауру қоздырғыштарын, атап айтқанда, саңырауқұлақ ауруларын терең зерттеу және анықтау өзекті болып табылады. Мақалада соя дақылының зақымданған мүшелерiнен бөлiнген Alternaria Spp саңырауқұлақтарын зерттеу бойынша зерттеу нәтижелерi келтірілген. Саңырауқұлақ штаммдарын анықтау үшін ITS аймағының тікелей нуклеотидтер тізбегін анықтау әдісі қолданылды, содан кейін халықаралық гендік банк дерекқорында сақталған реттіліктермен нуклеотидтердің сәйкестігін анықтау, сондай-ақ нуклеотидтер тізбегі бар филогенетикалық ағаш кескінін салу. Талдаулар нәтижесінде Alternaria destruens штаммдары анықталды.

Соя соя аурулары Alternaria destruens фитоталдау саңырауқұлақты идентификациялау.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. Makulbekova, A., Iskakov, A., Kulkarni, K. P., Song, J. T., & Lee, J. D. (2017). Current status and prospects of soybean production in Kazakhstan. Plant Breeding and Biotechnology, 5(2), 55-66.
  2. 2. Nurlan Kuldybayev et al. // Identification and Pathogenicity of the Soybean Root Rot Pathogen in Arid Conditions. OnLine Journal of Biological Sciences 2023, 23 (2): 202.209
  3. 3. С.В. Дидоренко, Э.М. Кисетова, Р.Ж. Касенов, Ж.Р. Байжанов, Р.Ж. Кушанова, И. Сагит Продуктивность и качество сортов сои созданных на разных этапах селекционных работ в Казахском научно-исследовательском институте Земледелия и Растениеводства // Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты. №2 (2-1) 2024.
  4. 4. Бюро национальной статистики. Агентство по стратегическому планированию и реформам Республики Казахстан. https://stat.gov.kz/industries/busin ess-statistics/stat-forrest-village-hunt-fish/spreadsheets/?year=2014&name=24484&period=&type= Электронный ресурс (дата обращений: 05.07.2024).
  5. 5. Nurlan Kuldybayev et al. Identification and Pathogenicity of the Soybean Root Rot Pathogen in Arid Conditions [Text] / OnLine Journal of Biological Sciences. - 2023. - № 23 (2). - Р. 202-209.
  6. 6. Yorinori, J. T., Paiva, W. M., Frederick, R. D., Costamilan, L. M., Bertagnolli, P. F., Hartman, G. E., & Nunes Jr, J. (2005). Epidemics of soybean rust (Phakopsora pachyrhizi) in Brazil and Paraguay from 2001 to 2003. Plant Disease, 89(6), 675-677. https://doi.org/10.1094/pd-89-0675
  7. 7. Mueller, D. S., Wise, K. A., Sisson, A. J., Smith, D. L., Sikora E. J., Bradley, C., & Robertson, A. E. Robertson. K. A. (2016). A Farmer's guide to soybean diseases (pp. 5-21). D. Mueller (Ed.). St. Paul, MN: American Phytopathological Society.
  8. 8. Utelbayev Y.A., Abysheva G.T., Bazarbayev B.B., Mussynov K.M., Tahsin N.T. Development and spread of diseases in spring camelina (Camelina sativa (l.) grantz) when using various treatments // OnLine Journal of Biological Sciences, Volume 21 No. 4, 2021, 288-298.
  9. 9. Lerch-Olson, E. R., & Robertson, A. E. (2020). Effect of coinoculations with Pythium and Fusarium species on seedling disease development of soybean. Canadian Journal of Plant Pathology, 42(3), 408-418.
  10. 10. Yang, J., Ye, W., Wang, X., Ren, L., Yao, Y., Wang, X., ... & Wang, Y. (2020). An improved method for the identification of soybean resistance to Phytophthora sojae applied to germplasm resources from the Huanghuaihai and Dongbei regions of China. Plant Disease, 104(2), 408-413.
  11. 11. Mykhalska, L. M., Sanin, O. Y., Schwartau, V. V., Zozulia, O. L., & Hrytsev, O. A. (2019). Distribution of species of Fusarium and Alternaria genera on cereals in Ukraine. Biosystems Diversity, 27(2), 186-191.
  12. 12. Kurilova, D. A. (2010). Harmfulness of Fusarium species on soybean depending on a degree of plants affection. Oil Crops, 2(144-145), 84-89.
  13. 13. Nataraj, V., Maranna, S., Kumawat, G., Gupta, S., Rajput, L. S., Kumar, S., ... & Bhatia, V. S. (2020). Genetic inheritance and identification of germplasm sources for anthracnose resistance in soybean [Glycine max (L.) Merr.]. Genetic Resources and Crop Evolution, 67, 1449-1456.
  14. 14. Saitou N. and Nei M. (1987). The neighbor-joining method: A new method for reconstructing phylogenetic trees. Molecular Biology and Evolution 4:406-425.
  15. 15. Tamura K., Stecher G., and Kumar S. (2021). MEGA 11: Molecular Evolutionary Genetics Analysis Version 11. Molecular Biology and Evolution https://doi.org/10.1093/molbev/msab120.
  16. 16. А.И. Сейтбатталова, С.Т. Даугалиева, О.Н. Шемшура, Э.Т. Исмаилова Микробиологическая и молекулярно-генетическая характеристика фитопатогенных грибов, поражающих сою в Алматинской области, Известия Национальной академии наук Республики Казахстан, Серия биологическая и медицинская. № 4. 2015 С.: 129-136.
  17. 17. Barnes, C.W. &Szabo, L.J. (2007). Detection and identification of four common rust pathogens of cereals and grasses using real-time polymerase chain reaction // Phytopathology. 2007.Vol.97. No.6.P. 717-727.
  18. 18. Ershad D. (2009) Fungi of Iran. Ministry of Agriculture, Agricultural Research,Education and Extension Organization, 531 pp. (in Persian).
  19. 19. Q.Q. Yang, X.Y. Ma, T.G. Chen, W.X. Liang First Report of Alternaria destruens Causing Leaf Spot on Ligustrum sinense in China. Plant Disease 20 Aug 2019 https://doi.org/10.1094/PDIS-01-19-0198-PDN
  20. 20. Z. Sultan M. Y. Bhat A. H. Wani W. S. Malik T. Mushtaq First report of Alternaria destruens causing leaf spot disease of Prunella vulgaris in India. New Disease Reports 2024;49:e12276. https://doi.org/10.1002/ndr2.12276

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОРМАНДЫ ДАЛАЛЫ АЙМАҒЫНДА СОЯ ДАҚЫЛЫНДА ALTERNARIA DESTRUENS САҢЫРАУҚҰЛАҒЫН АНЫҚТАУ ЖӘНЕ ОНЫ ИДЕНТИФИКАЦИЯЛАУ . Izdenister natigeler. 2 (106) (Jun. 2025), 345–354. DOI:https://doi.org/10.37884/2-2025/34.
(1)СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОРМАНДЫ ДАЛАЛЫ АЙМАҒЫНДА СОЯ ДАҚЫЛЫНДА ALTERNARIA DESTRUENS САҢЫРАУҚҰЛАҒЫН АНЫҚТАУ ЖӘНЕ ОНЫ ИДЕНТИФИКАЦИЯЛАУ . Izdenister natigeler 2025, No. 2 (106), 345-354. https://doi.org/10.37884/2-2025/34.
СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОРМАНДЫ ДАЛАЛЫ АЙМАҒЫНДА СОЯ ДАҚЫЛЫНДА ALTERNARIA DESTRUENS САҢЫРАУҚҰЛАҒЫН АНЫҚТАУ ЖӘНЕ ОНЫ ИДЕНТИФИКАЦИЯЛАУ . (2025). Izdenister Natigeler, 2 (106), 345-354. https://doi.org/10.37884/2-2025/34
СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОРМАНДЫ ДАЛАЛЫ АЙМАҒЫНДА СОЯ ДАҚЫЛЫНДА ALTERNARIA DESTRUENS САҢЫРАУҚҰЛАҒЫН АНЫҚТАУ ЖӘНЕ ОНЫ ИДЕНТИФИКАЦИЯЛАУ . Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2 (106), p. 345–354, 2025. DOI: 10.37884/2-2025/34. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/944. Acesso em: 15 sep. 2026.
“СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОРМАНДЫ ДАЛАЛЫ АЙМАҒЫНДА СОЯ ДАҚЫЛЫНДА ALTERNARIA DESTRUENS САҢЫРАУҚҰЛАҒЫН АНЫҚТАУ ЖӘНЕ ОНЫ ИДЕНТИФИКАЦИЯЛАУ ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 2 (106) (June): 345-54. https://doi.org/10.37884/2-2025/34.
“СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОРМАНДЫ ДАЛАЛЫ АЙМАҒЫНДА СОЯ ДАҚЫЛЫНДА ALTERNARIA DESTRUENS САҢЫРАУҚҰЛАҒЫН АНЫҚТАУ ЖӘНЕ ОНЫ ИДЕНТИФИКАЦИЯЛАУ ” (2025) Izdenister natigeler, (2 (106), pp. 345–354. doi:10.37884/2-2025/34.
[1]“СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОРМАНДЫ ДАЛАЛЫ АЙМАҒЫНДА СОЯ ДАҚЫЛЫНДА ALTERNARIA DESTRUENS САҢЫРАУҚҰЛАҒЫН АНЫҚТАУ ЖӘНЕ ОНЫ ИДЕНТИФИКАЦИЯЛАУ ”, Izdenister natigeler, no. 2 (106), pp. 345–354, Jun. 2025, doi: 10.37884/2-2025/34.
“СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОРМАНДЫ ДАЛАЛЫ АЙМАҒЫНДА СОЯ ДАҚЫЛЫНДА ALTERNARIA DESTRUENS САҢЫРАУҚҰЛАҒЫН АНЫҚТАУ ЖӘНЕ ОНЫ ИДЕНТИФИКАЦИЯЛАУ ”. Izdenister Natigeler, no. 2 (106), June 2025, pp. 345-54, https://doi.org/10.37884/2-2025/34.
“СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОРМАНДЫ ДАЛАЛЫ АЙМАҒЫНДА СОЯ ДАҚЫЛЫНДА ALTERNARIA DESTRUENS САҢЫРАУҚҰЛАҒЫН АНЫҚТАУ ЖӘНЕ ОНЫ ИДЕНТИФИКАЦИЯЛАУ ”. Izdenister natigeler, no. 2 (106) (June 30, 2025): 345–354. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/944.
1.СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОРМАНДЫ ДАЛАЛЫ АЙМАҒЫНДА СОЯ ДАҚЫЛЫНДА ALTERNARIA DESTRUENS САҢЫРАУҚҰЛАҒЫН АНЫҚТАУ ЖӘНЕ ОНЫ ИДЕНТИФИКАЦИЯЛАУ . Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Jun. 30 [cited 2026 Sep. 15];(2 (106):345-54. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/944
1.СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОРМАНДЫ ДАЛАЛЫ АЙМАҒЫНДА СОЯ ДАҚЫЛЫНДА ALTERNARIA DESTRUENS САҢЫРАУҚҰЛАҒЫН АНЫҚТАУ ЖӘНЕ ОНЫ ИДЕНТИФИКАЦИЯЛАУ . Izdenister natigeler. 2025;(2 (106):345-354. doi:10.37884/2-2025/34