САУЫН СИЫР РАЦИОНЫНДАҒЫ ҰНТАҚТАЛҒАН ҚҰРҒАҚ АЗЫҚ ҚОСПАСЫ

Мурат Калмагамбетов; Кайрат Искаков; Алма Каташева; Багила Джетписбаева; Бейбит Кулатаев; Жанар Құсаинова

doi:10.37884/2-2025/07

Аңдатпа

Ғылыми-шаруашылық тәжірибелерді жүргізу барысында сауын сиырларға құрғақ ұсақталған жемшөп қоспаларын беру кезінде рациондағы қоректік заттардың қорытылуы артады. Клетчаткасы аз топтарда, толыққұнды құрғақ, ұсақталған жемшөп қоспаларын пайдалану кезінде ең жоғары қорытылу коэффициенттері болды. Құрғақ ұнтақталған жемшөп қоспасы мен премикспен азықтандыру сүттің майлылығына оң әсер етті, ол орташа есеппен 0,06% - ға өсті. Мочевина мөлшері нормадан жоғары болғанымен, тәжірибелік топта ол 9,6 мг/% - ға төмендеді, бұл месқарын микрофлорасының белсенді жұмысын көрсетеді. Рацион құрамына құрғақ ұнтақталған жемшөп қоспасын алған сиырларда сүттің азаюы басқа топтарға қарағанда айтарлықтай байқалмады. I топтағы айырмашылық 1,47 кг немесе 5,3% - ға, ал II топтағы айырмашылық 1,1 кг-ға немесе III топтың пайдасына 5,7% - ға өсті. Жүргізілген зерттеулер көрсеткендей, құрғақ ұсақталған жемшөп қоспаларын дайындау үшін сүтті-балауызды пісу кезеңінде дәнді дақылдарды пайдалану дәннің толық пісіп-жетілуімен салыстырғанда 1 гектардан энергетикалық азық өлшемін 40% - ға және 2 есе артық қорытылатын протеинді жинауға мүмкіндік беретінін көрсетті. Өнім өндіруге кеткен жемшөп шығындарын азайтады және сүт өндірудің тиімділігін арттырады.

жемшөп азықтандыру рацион сүт өнімділігі сүттегі май мөлшері сүт сапасы

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Омаркожаевич Н. Оценка кормов и кормление скота.[Учебник]/ Н.Омаркожаевич// Алматы, 2005г., - С. 209-224
2. Аурст Л. Витман М. Кормление с.-х. животных.[Учебник]/Л.Аурст М. Витман// Перевод с немецкого. Под редакцией и с предисловием Виницца.- 2003г. -384С.
3. Омбаев А. Мирзакулов С. Чиндалиев А. НАУЧНО-ТЕХНОЛОГИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ РАЗВИТИЯ ЖИВОТНОВОДСТВА КАЗАХСТАНА.[Текст]/ А.Омбаев С.Мирзакулов А. Чиндалиев// Izdenister Natigeler, 3 (99), (2023) 36–48. https://doi.org/10.37884/3-2023/04
4. Ашанин А.И. Калмагамбетов М.Б. Жазылбеков Н.А. Кулиев Т.М. и др. Рекомендация по технологии приготовления и хранения кормов.[Учебник]/ А.И. Ашанин М.Б. Калмагамбетов Н.А. Жазылбеков Т.М. Кулиев и др// Алматы. – 2015г. – С. 50-53
5. Еренко Е., Аубакиров М., Сапа В., Хайров Г., Айсин М., Нечитайло К. ПЕРЕВАРИМОСТЬ ПИТАТЕЛЬНЫХ ВЕЩЕСТВ И БАЛАНС АЗОТА, КАЛЬЦИЯ,ФОСФОРА РАЦИОНА ТЕЛЯТ ПРИ ИСПОЛЬЗОВАНИИ КОРМОВЫХ ДОБАВОК.[Текст]/ Е. Еренко М. Аубакиров В. Сапа Г. Хайров М. Айсин К. Нечитайло// Izdenister Natigeler, 3 (103) (2024) 57–65. https://doi.org/10.37884/3-2024/07
6. Омбаев А.М. Н.А. Жазылбеков Н.А. Калмагамбетов М.Б. Кинеев М.А и др. Основы опытного дела в животноводстве и пастбищном кормопроизводстве. [Учебник]/ А.М. Омбаев, Н.А. Жазылбеков, М.Б. Калмагамбетов, М.А. Кинеев и др.// Алматы. – 2017г. – С. 8-139
7. Лакин Г.Ф. Биометрия. [Учебник]/Г.Ф. Лакин// Издание четвертое, переработанное и дополненное. Москва «Высшая школа», 1990г.- С. 37-53.
8. Калашникова А. П. Щеглова В.В. и др. Нормы и рационы кормления с.-х. животных. [Учебник]/А.П. Калашникова В.В. Щеглова и др.// Справочное пособие. 3-е издание переработанное и дополненное Москва. – 2003г. – 456 с.
9. Saran Netto, A.; Silva, T.H.; Martins, M.M.; Vidal, A.M.C.; Salles, M.S.V.; Roma Júnior, L.C.; Zanetti, M.A. Inclusion of Sunflower Oil, Organic Selenium, and Vitamin E on Milk Production and Composition, and Blood Parameters of Lactating Cows. [Text]/Invited review A.Saran Netto T.H. Silva M.M. Martins A.M.C Vidal M.S.V Salles L.C Roma Júnior M.A. Zanetti// Animals 2022, 12, 1968. https://doi.org/10.3390/ani12151968
10. Rivera-Chacon, Raul, Sara Ricci, Renée M. Petri, Andreas Haselmann, Nicole Reisinger, Qendrim Zebeli, and Ezequias Castillo-Lopez. "Effect of Duration of High-Grain Feeding on Chewing, Feeding Behavior, and Salivary Composition in Cows with or without a Phytogenic Feed Supplement.[Text]/Invited review Raul.Rivera-Chacon Ricci.Sara M. Renée Petri Haselmann. Andreas Nicole. Reisinger Zebeli. Qendrim and Castillo-Lopez Ezequias// Animals 2022.12, no. 15: 2001. https://doi.org/10.3390/ani12152001
11. Byrne, L.; Murphy, R.A. Relative Bioavailability of Trace Minerals in Production Animal Nutrition. [Text]/Invited review L. Byrne R.A. Murphy// Animals 2022, 12, 1981. https://doi.org/10.3390/ ani12151981

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. САУЫН СИЫР РАЦИОНЫНДАҒЫ ҰНТАҚТАЛҒАН ҚҰРҒАҚ АЗЫҚ ҚОСПАСЫ. Izdenister natigeler. 2 (106) (Jun. 2025), 73–81. DOI:https://doi.org/10.37884/2-2025/07.

(1)САУЫН СИЫР РАЦИОНЫНДАҒЫ ҰНТАҚТАЛҒАН ҚҰРҒАҚ АЗЫҚ ҚОСПАСЫ. Izdenister natigeler 2025, No. 2 (106), 73-81. https://doi.org/10.37884/2-2025/07.

САУЫН СИЫР РАЦИОНЫНДАҒЫ ҰНТАҚТАЛҒАН ҚҰРҒАҚ АЗЫҚ ҚОСПАСЫ. (2025). Izdenister Natigeler, 2 (106), 73-81. https://doi.org/10.37884/2-2025/07

САУЫН СИЫР РАЦИОНЫНДАҒЫ ҰНТАҚТАЛҒАН ҚҰРҒАҚ АЗЫҚ ҚОСПАСЫ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2 (106), p. 73–81, 2025. DOI: 10.37884/2-2025/07. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/938. Acesso em: 15 sep. 2026.

“САУЫН СИЫР РАЦИОНЫНДАҒЫ ҰНТАҚТАЛҒАН ҚҰРҒАҚ АЗЫҚ ҚОСПАСЫ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 2 (106) (June): 73-81. https://doi.org/10.37884/2-2025/07.

“САУЫН СИЫР РАЦИОНЫНДАҒЫ ҰНТАҚТАЛҒАН ҚҰРҒАҚ АЗЫҚ ҚОСПАСЫ” (2025) Izdenister natigeler, (2 (106), pp. 73–81. doi:10.37884/2-2025/07.

[1]“САУЫН СИЫР РАЦИОНЫНДАҒЫ ҰНТАҚТАЛҒАН ҚҰРҒАҚ АЗЫҚ ҚОСПАСЫ”, Izdenister natigeler, no. 2 (106), pp. 73–81, Jun. 2025, doi: 10.37884/2-2025/07.

“САУЫН СИЫР РАЦИОНЫНДАҒЫ ҰНТАҚТАЛҒАН ҚҰРҒАҚ АЗЫҚ ҚОСПАСЫ”. Izdenister Natigeler, no. 2 (106), June 2025, pp. 73-81, https://doi.org/10.37884/2-2025/07.

“САУЫН СИЫР РАЦИОНЫНДАҒЫ ҰНТАҚТАЛҒАН ҚҰРҒАҚ АЗЫҚ ҚОСПАСЫ”. Izdenister natigeler, no. 2 (106) (June 30, 2025): 73–81. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/938.

1.САУЫН СИЫР РАЦИОНЫНДАҒЫ ҰНТАҚТАЛҒАН ҚҰРҒАҚ АЗЫҚ ҚОСПАСЫ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Jun. 30 [cited 2026 Sep. 15];(2 (106):73-81. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/938

1.САУЫН СИЫР РАЦИОНЫНДАҒЫ ҰНТАҚТАЛҒАН ҚҰРҒАҚ АЗЫҚ ҚОСПАСЫ. Izdenister natigeler. 2025;(2 (106):73-81. doi:10.37884/2-2025/07

[1] 1. Омаркожаевич Н. Оценка кормов и кормление скота.[Учебник]/ Н.Омаркожаевич// Алматы, 2005г., - С. 209-224

[2] 2. Аурст Л. Витман М. Кормление с.-х. животных.[Учебник]/Л.Аурст М. Витман// Перевод с немецкого. Под редакцией и с предисловием Виницца.- 2003г. -384С.

[3] 3. Омбаев А. Мирзакулов С. Чиндалиев А. НАУЧНО-ТЕХНОЛОГИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ РАЗВИТИЯ ЖИВОТНОВОДСТВА КАЗАХСТАНА.[Текст]/ А.Омбаев С.Мирзакулов А. Чиндалиев// Izdenister Natigeler, 3 (99), (2023) 36–48. https://doi.org/10.37884/3-2023/04

[4] 4. Ашанин А.И. Калмагамбетов М.Б. Жазылбеков Н.А. Кулиев Т.М. и др. Рекомендация по технологии приготовления и хранения кормов.[Учебник]/ А.И. Ашанин М.Б. Калмагамбетов Н.А. Жазылбеков Т.М. Кулиев и др// Алматы. – 2015г. – С. 50-53

[5] 5. Еренко Е., Аубакиров М., Сапа В., Хайров Г., Айсин М., Нечитайло К. ПЕРЕВАРИМОСТЬ ПИТАТЕЛЬНЫХ ВЕЩЕСТВ И БАЛАНС АЗОТА, КАЛЬЦИЯ,ФОСФОРА РАЦИОНА ТЕЛЯТ ПРИ ИСПОЛЬЗОВАНИИ КОРМОВЫХ ДОБАВОК.[Текст]/ Е. Еренко М. Аубакиров В. Сапа Г. Хайров М. Айсин К. Нечитайло// Izdenister Natigeler, 3 (103) (2024) 57–65. https://doi.org/10.37884/3-2024/07

[6] 6. Омбаев А.М. Н.А. Жазылбеков Н.А. Калмагамбетов М.Б. Кинеев М.А и др. Основы опытного дела в животноводстве и пастбищном кормопроизводстве. [Учебник]/ А.М. Омбаев, Н.А. Жазылбеков, М.Б. Калмагамбетов, М.А. Кинеев и др.// Алматы. – 2017г. – С. 8-139

[7] 7. Лакин Г.Ф. Биометрия. [Учебник]/Г.Ф. Лакин// Издание четвертое, переработанное и дополненное. Москва «Высшая школа», 1990г.- С. 37-53.

[8] 8. Калашникова А. П. Щеглова В.В. и др. Нормы и рационы кормления с.-х. животных. [Учебник]/А.П. Калашникова В.В. Щеглова и др.// Справочное пособие. 3-е издание переработанное и дополненное Москва. – 2003г. – 456 с.

[9] 9. Saran Netto, A.; Silva, T.H.; Martins, M.M.; Vidal, A.M.C.; Salles, M.S.V.; Roma Júnior, L.C.; Zanetti, M.A. Inclusion of Sunflower Oil, Organic Selenium, and Vitamin E on Milk Production and Composition, and Blood Parameters of Lactating Cows. [Text]/Invited review A.Saran Netto T.H. Silva M.M. Martins A.M.C Vidal M.S.V Salles L.C Roma Júnior M.A. Zanetti// Animals 2022, 12, 1968. https://doi.org/10.3390/ani12151968

[10] 10. Rivera-Chacon, Raul, Sara Ricci, Renée M. Petri, Andreas Haselmann, Nicole Reisinger, Qendrim Zebeli, and Ezequias Castillo-Lopez. "Effect of Duration of High-Grain Feeding on Chewing, Feeding Behavior, and Salivary Composition in Cows with or without a Phytogenic Feed Supplement.[Text]/Invited review Raul.Rivera-Chacon Ricci.Sara M. Renée Petri Haselmann. Andreas Nicole. Reisinger Zebeli. Qendrim and Castillo-Lopez Ezequias// Animals 2022.12, no. 15: 2001. https://doi.org/10.3390/ani12152001

[11] 11. Byrne, L.; Murphy, R.A. Relative Bioavailability of Trace Minerals in Production Animal Nutrition. [Text]/Invited review L. Byrne R.A. Murphy// Animals 2022, 12, 1981. https://doi.org/10.3390/ ani12151981