Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
СУ, ЖЕР ЖӘНЕ ОРМАН РЕСУРСТАРЫ

ІЛЕ-АЛАТАУ МЕМЛЕКЕТТІК ҰЛТТЫҚ ТАБИҒИ ПАРКІНДЕ ТҰРАҚТЫ ОРМАН ЛАНДШАФТТАРЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ

Э. Жилкибаева* 1 , А.Ж. Токтасынов 1 , Ф.А. Токтасынова 1

1 Қа‎за‎қ ұлтты‎қ а‎гра‎рлы‎қ зе‎ртте‎у уни‎ве‎рси‎те‎ті‎, Алма‎ты‎ қ., Қа‎за‎қста‎н

doi.org/10.37884/1-2022/04 Бет. 29-37 Қабылданды 21.03.2022 Жарияланды 30.03.2022

Аңдатпа

Іле Алатауының солтүстік макро баурайының ормандары бірегей табиғи кешеннің жоталы негізі бола отырып, соның негізінде рекреациялық орман шаруашылығы қарқынды дамып келе жатқан, ықтимал теріс салдары бар негізгі антропогендік әсерге ие. Ормандарды тазартқанда табиғаттың биологиялық әртүрлілігінің басқа өкілдері де өзінің барлық пайдалы қызметі мен қасиеттерімен жойылып, бірте-бірте жансыз кеңістікке айналатыны белгілі. Осы жағдайларда бірегей ормандарды сақтауды қамтамасыз ету, олардың эстетикалық қасиеттерін жақсарту және тұрақты орман ландшафттарын қалыптастыру орман шаруашылығының өзекті мәселесі болып табылады.

Іле-Алатау мемлекеттік ұлттық табиғи паркі – табиғатты қорғау және ғылыми мекеме. Оның негізгі міндеттері табиғи кешендерді сақтау, сонымен қатар биологиялық әртүрлілікті және барлық қорғалатын объектілерді зерттеу болып табылады. Қазіргі Іле-Алатау ұлттық паркі аумағындағы табиғатты зерттеу әйгілі зерттеушілердің Н.А. Северцов, П.П. Семенов, Ш.Уәлиханов, А.Н. Краснов, Е.Л. Регель және басқалар экспедицияларынан бері 170 жылдан астам уақыт бойы жүргізіліп келеді. 20 ғасырдың басында Тұйықсу мұздығында гляциологиялық бақылаулар басталды (қазір ол бақылау ұзақтығы бойынша әлемдегі ең әйгілі мұздық болып табылады). Іле Алатау тауларының ландшафттары өсімдік жамылғысы мен рельефтің үйлесімділігінің тамаша үлгілерімен ерекшеленеді. Мақаланың жаңалығы қоршаған ортаны қорғау шараларын енгізе отырып, тұрақты ландшафттарды қалыптастыруға бағытталған жұмыстардың тізбесі анықталғанында.

Тау ландшафттарының бірлігі мен тұтастығын сақтау үшін жоғары эстетикалық қасиеттері бар өміршең екпелерді қалыптастыру үшін орман шаруашылығы және қоршаған ортаны қорғау шаралары кешенінің сақталуын қатаң бақылау қажет.

Орман екпелерiнiң өмiршеңдігі қабiлетi деп орман алқаптарының табиғи-экологиялық мүмкiндiктерiн барынша пайдаланған кезде, табиғи ортаның рекреантқа оңтайлы тиiмдi әсерiн қамтамасыз ете отырып, орманның негiзгi құрамдас бөлiктерi мен элементтерiнiң тұрақтылығын қамтамасыз ететiн әрекеттi айтамыз. Әр аумақта орман ұзақ уақыт бойы сақталады.

Орман екпелерінің алуан түрлі топтарының ішінен олардың эстетикалық қасиеттерін жақсарту және мақсатты орман шаруашылығы мен қоршаған ортаны қорғау шаралары арқылы тұрақтылығын арттыру үшін біртекті аумақтарды бөліп алу қажет.

ауыл шаруашылығы, ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлер, жерге орналастыру, қоршаған ортаның ластануы, техногендік ластану, жерді қорғау, ауыр металдар.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. Голощапов Г.В., Майсупова Б.Ж. Исследования ландшафтно-декоративных качеств ели тяньшанской для формирования эстетических насаждений в Иле-Алатауском национальном природном парке // Исследования, результаты. №4, 2001, С.60-65
  2. 2. Бегембетов А.А. Рекреационное использование лесов юго-востока Казахстана//Алматы, 2003. -116 с.
  3. 3. Айнабеков М.С., Туреханова Р.М., Иващенко А.А. О сохранении дикой яблони и абрикоса на территории Иле-Алатауского ГНПП // Материалы Международной конференции «Проблемы изучения, сохранения и 27 Яблоня Сиверса в Иле-Алатауском НП: результаты и перспективы мониторинга рационального использования водных и околоводных экосистем», посвященной 80-летию со дня рождения д.б.н. проф. В.П. Митрофанова. Вестник Каз НУ. Серия экологическая. №1, 2012, С.238-241.
  4. 4. Иващенко А.А., Туреханова Р.М., Жаксылыкова А.А. Опыт мониторинга формового формового разнообразия (Malus sieversii (Ledeb.) M.Roem.) в Иле-Алатауском национальном парке (Северный Тянь-Шань) // Новации в горном и предгорном садоводстве. Том II. Матер. междунар. науч.-практ. конф., посв.110-летию со дня рождения плодовода-селекционера Костина П.П. – Нальчик, 2014. – С.55-60.
  5. 5. Иващенко А.А., Белялов О.В. Новые флористические находки на юге и юго-востоке Казахстана // Ботанические исследования Сибири и Казахстана. Кемерово, 2015. Вып.21. – С.94-100.
  6. 6. Дроздов Н.Н. Места заповедные. Кн. 1,2 Издательство: Мнемозина, 2012.
  7. 7. Скалдина О.В. Самые красивые заповедники России Издательство: Эксмо, 2012
  8. 8. Современные методы и международный опыт сохранения генофонда дикорастущих растений (на примере диких плодовых). – Алматы, 2011г. с.
  9. 9. Бадюков, Д.Д. География России: Природа; Охрана окружающей среды; История исследования территории // Д.Д. Бадюков, О.А. Борсук, О.А. Волкова. - М.: Энциклопедия, 2013. - 304 c.
  10. 10. Быков Б.А. Еловые леса Тянь-Шаня, их история; особенности и типология. Алма-Ата: АН КазССР, 1950. -123 с.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2022. ІЛЕ-АЛАТАУ МЕМЛЕКЕТТІК ҰЛТТЫҚ ТАБИҒИ ПАРКІНДЕ ТҰРАҚТЫ ОРМАН ЛАНДШАФТТАРЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ. Izdenister natigeler. 1 (93) (Mar. 2022), 29–37. DOI:https://doi.org/10.37884/1-2022/04.
(1)ІЛЕ-АЛАТАУ МЕМЛЕКЕТТІК ҰЛТТЫҚ ТАБИҒИ ПАРКІНДЕ ТҰРАҚТЫ ОРМАН ЛАНДШАФТТАРЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ. Izdenister natigeler 2022, No. 1 (93), 29-37. https://doi.org/10.37884/1-2022/04.
ІЛЕ-АЛАТАУ МЕМЛЕКЕТТІК ҰЛТТЫҚ ТАБИҒИ ПАРКІНДЕ ТҰРАҚТЫ ОРМАН ЛАНДШАФТТАРЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ. (2022). Izdenister Natigeler, 1 (93), 29-37. https://doi.org/10.37884/1-2022/04
ІЛЕ-АЛАТАУ МЕМЛЕКЕТТІК ҰЛТТЫҚ ТАБИҒИ ПАРКІНДЕ ТҰРАҚТЫ ОРМАН ЛАНДШАФТТАРЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 1 (93), p. 29–37, 2022. DOI: 10.37884/1-2022/04. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/89. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ІЛЕ-АЛАТАУ МЕМЛЕКЕТТІК ҰЛТТЫҚ ТАБИҒИ ПАРКІНДЕ ТҰРАҚТЫ ОРМАН ЛАНДШАФТТАРЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ”. 2022. Izdenister Natigeler, no. 1 (93) (March): 29-37. https://doi.org/10.37884/1-2022/04.
“ІЛЕ-АЛАТАУ МЕМЛЕКЕТТІК ҰЛТТЫҚ ТАБИҒИ ПАРКІНДЕ ТҰРАҚТЫ ОРМАН ЛАНДШАФТТАРЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ” (2022) Izdenister natigeler, (1 (93), pp. 29–37. doi:10.37884/1-2022/04.
[1]“ІЛЕ-АЛАТАУ МЕМЛЕКЕТТІК ҰЛТТЫҚ ТАБИҒИ ПАРКІНДЕ ТҰРАҚТЫ ОРМАН ЛАНДШАФТТАРЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ”, Izdenister natigeler, no. 1 (93), pp. 29–37, Mar. 2022, doi: 10.37884/1-2022/04.
“ІЛЕ-АЛАТАУ МЕМЛЕКЕТТІК ҰЛТТЫҚ ТАБИҒИ ПАРКІНДЕ ТҰРАҚТЫ ОРМАН ЛАНДШАФТТАРЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ”. Izdenister Natigeler, no. 1 (93), Mar. 2022, pp. 29-37, https://doi.org/10.37884/1-2022/04.
“ІЛЕ-АЛАТАУ МЕМЛЕКЕТТІК ҰЛТТЫҚ ТАБИҒИ ПАРКІНДЕ ТҰРАҚТЫ ОРМАН ЛАНДШАФТТАРЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ”. Izdenister natigeler, no. 1 (93) (March 30, 2022): 29–37. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/89.
1.ІЛЕ-АЛАТАУ МЕМЛЕКЕТТІК ҰЛТТЫҚ ТАБИҒИ ПАРКІНДЕ ТҰРАҚТЫ ОРМАН ЛАНДШАФТТАРЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2022 Mar. 30 [cited 2026 Sep. 15];(1 (93):29-37. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/89
1.ІЛЕ-АЛАТАУ МЕМЛЕКЕТТІК ҰЛТТЫҚ ТАБИҒИ ПАРКІНДЕ ТҰРАҚТЫ ОРМАН ЛАНДШАФТТАРЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ. Izdenister natigeler. 2022;(1 (93):29-37. doi:10.37884/1-2022/04