Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
Қазақстан Республикасының білім беру ісінің құрметті қызметкері, ҚР Ұлттық аграрлық ғылым академиясының академигі, ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы, профессор Атақұлов Тастанбек Атақұлұлының 80-жылдығына арналған «Қазақстанның суармалы жерлерін пайдалану және оны дамыту жолдары» атты халықаралық ғылыми конференцияның негізінде жарияланған мақалалар

ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫНДА СУАРМАЛЫ ЖЕРЛЕРДІ ТИІМДІ ПАЙДАЛАНУ БАҒЫТЫ

Алмаханбетұлы 1 , Шарбан Қосқараева 1 , Рақымжан Еркуатов 2 , Наржан Алипбеков 3 , Алима Казыбаева 3 , Қаламқас Құланбай 4

1 «Оңтүстік-батыс мал және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты» ЖШС; 2 ТОО «Юго-западный научно-исследовательский институт животноводства и растениеводства»; 3 «Түркістан жоғары көпсалалы, аграрлық колледжі» МКҚК; 4 Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті

doi.org/10.37884/1-2025/50 Бет. 469-480 Қабылданды 28.01.2025 Жарияланды 30.03.2025

Аңдатпа

Мақалада Түркістан облысының 1993-2020 жылдар аралығындағы суармалы жерлердің мелиоративтік жағдайы зерттелініп зерделенген. Зерттелініп талданған жылдары аралығында суармалы жерлердің қанағаттанарлықсыз мелиоративтік жағдайының артқаны байқалады. Соңғы жылдары 16,3 мың. гектарға азайған, яғни суармалы жерлерді жүргізілген реконструкциялау мен суармалы жерлерді қалпына келтіру жобаларының оң нәтижесі. Соңғы жылдары коллекторлық дренажды желінің техникалық жағдайының нашарлауына байланысты су тапшылығына сәйкес орташа және жоғары деңгейде тұзданған егістік жерлердің көлемі аздап ұлғаюда. Жоғары және өте жоғары деңгейде тұзданған жерлер Жетісай, Шардара, Отырар және Мақтарал аудандары аймағында кездеседі. 

Облыс көлеміндегі суармалы 574,4 мың гектар жердің мелиоративтік көрсеткішіне байланысты 185,5 мың гектар жер (32%) - жақсы, 166,6 мың гектар (29%) - қанағаттанарлық және 222,3 мың гектар немесе 39% - қанағаттанарлықсыз болып бөлінеді. Көпжылдық зерттеулер нәтижесінде Түркістан облысы аумағындағы суармалы егістік жерлердегі жер асты су деңгейінің 3 метрден терең орналасқан аумағы 2020 жылы 332,7 мың гектар болды (58%).

Су ресурстарын үнемді және ұтымды пайдалану үшін ауыл шаруашылық егісінің ландшафты ерекшеліктерін ескере отырып, қор үнемдейтін технологиялар мен суғару техникасын, сондай-ақ ұтымды суғару жүйілерін  қолдануды кеңейту қажет. 

мелиоративтік танап, тамшылатып суару, жаңбырлатып суару, сортаңды жерлер, жер асты сулары, тұзданған жерлер

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. Нуров Д.Э. Важность и перспективы капельного орошения // "Экономика и социум" №11(78) 2020 www.iupr.ru. С. 1064-1067.
  2. 2. Балгабаев Н.Н., Калашников А.А., Кван Ю.Р. Оценка водных ресурсов южного Казахстана: ретроспектива и перспектива // География жəне геоэкология мəселелерi / Issues of Geography and Geoecology / № 1. 2016. С. 41-45.
  3. 3. Магай С.Д. Оценка и технологии орошениясельскохозяйственных культур на агроэкосистемах южного Казахстана // Гидрометеорология и экология №1 2013. С. 156-163.
  4. 4. Нуримбетов Р.И., Нажимов И.П., Бекмуратов С.М. Особенности организация капельного орошения в городах на примере республики Каракалпакстана // The scientific heritage No 80 (2021). р. 52-55.
  5. 5. Маликов С.А., Васильченко А.П. Эффективность использования оросительной воды при возделывании сои // Научный журнал Российского НИИ проблем мелиорации, № 4(16), 2014 г., [78–86].
  6. 6. Ильинская И.Н., Кулыгин В.А. Эффективность севооборотов на орошаемых землях // Научный журнал Российского НИИ проблем мелиорации, № 3(19), 2015 г., [20–31].
  7. 7. Шохужаева З.С. Экономическая эффективность использования инновационных ирригационных технологий // «Экономика и социум» №6(73)-2 2020 www.iupr.ru. С. 638-642.
  8. 8. Усманов Ш.А., Садиков Э.Р. Капельное орошение и мелиоративное состояние хлопковых полей Андижанской области // Universum: технические науки : электрон. научн. журн. 2023. 2(107). URL: https://7universum.com/ru/tech/archive/item/14948
  9. 9. Бердиев Ш.Ж. Использование водосберегающих технологий орошения в годы водного дефицита // Oriental Renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences 4(10), Nov., 2024 / Index Copernicus www.oriens.uz. С. 48-53.
  10. 10. Шодмонов Х.М., Хасанов Ш.М. Капельный полив-самый экономичный перспективный способ полива культур // Universum: технические науки : электрон. научн. журн. 2021. 6(87). URL: https://7universum.com/ru/tech/archive/item/11983
  11. 11. Сейтказиев А., Мусабеков К., Естаев К., Сейтказиева К., Даулетбай С. 2024. Экологическая оценка методов улучшения засоленных почв // Izdenister natigeler. 1 (101) (мар. 2024), 132–141. DOI: https://doi.org/10.37884/1-2024/14.
  12. 12. Умбетова Ш., Утегулов Н., Олжабаева А., Сейтасанов И., Зарбалиев М., Накипова Ж. (2024). Актуальность доочистки сточных вод для орошения кормовых культур и древесных насаждений // Izdenister Natigeler, (1 (101), 166–182. https://doi.org/10.37884/1-2024/17
  13. 13. Баймолдина Н., Жандияр Е., Сейтасанов И., Калыбекова Е., Зулпибекова С. (2024). Оценка технического состояния и эксплуатационной надежности оросительных систем и сооружений Куртинного оросительного массива // Izdenister Natigeler, (1 (101), 154–166. https://doi.org/10.37884/1-2024/16
  14. 14. Олжабаева А., Байманов Ж., Умбетова Ш., Шегенбаев А., Айбекқызы А. (2024). Влияние орошения и удобрений на урожайность риса в условиях Кызылординской области // Izdenister Natigeler, (1 (101), 141–153. https://doi.org/10.37884/1-2024/15
  15. 15. Рау А., Калыбекова Е., Сейтасанов И., Зулпибекова С., Арыстанов М. (2024). Роль грунтовых вод в культурах хлопкового севооборота Шардаринского массива орошения // Izdenister Natigeler, (1 (101), 210–220. https://doi.org/10.37884/1-2024/21
  16. 16. Нокербекова Н., Калим Ж., Сайдагали Ж., Турсбекова Г., Тасырбаева А. (2024). Качество поливной воды в светло-каштановых почвах юго-восточного Казахстана // Izdenister Natigeler, (2 (102), 293–300. https://doi.org/10.37884/2-2024/28
  17. 17. Аскарова К., Пентаев Т., Айдарова Ә., Феррух Й. (2024). Проблемы повышения устойчивости использования орошаемых земель в сельском хозяйстве // Izdenister Natigeler, (2 (102), 425–433. https://doi.org/10.37884/2-2024/42
  18. 18. Даулетбаев Б., Баймаханов К., Исаев С., Жапаркулова Е. (2024). Применение подпочвенного способа орошения при возделывании хлопчатника в Андижанской области // Izdenister Natigeler, (2 (102), 369–379. https://doi.org/10.37884/2-2024/36
  19. 19. Кудайбергенова И., Жарков В., Цхай М., Балгабаев Н., Инкарбек Д. (2024). Эффективность возделывания кукурузы на зерно при применении капельного орошения на юге Казахстана // Izdenister Natigeler, (2 (102), 330–341. https://doi.org/10.37884/2-2024/32

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫНДА СУАРМАЛЫ ЖЕРЛЕРДІ ТИІМДІ ПАЙДАЛАНУ БАҒЫТЫ. Izdenister natigeler. 1 (105) (Mar. 2025), 469–480. DOI:https://doi.org/10.37884/1-2025/50.
(1)ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫНДА СУАРМАЛЫ ЖЕРЛЕРДІ ТИІМДІ ПАЙДАЛАНУ БАҒЫТЫ. Izdenister natigeler 2025, No. 1 (105), 469-480. https://doi.org/10.37884/1-2025/50.
ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫНДА СУАРМАЛЫ ЖЕРЛЕРДІ ТИІМДІ ПАЙДАЛАНУ БАҒЫТЫ. (2025). Izdenister Natigeler, 1 (105), 469-480. https://doi.org/10.37884/1-2025/50
ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫНДА СУАРМАЛЫ ЖЕРЛЕРДІ ТИІМДІ ПАЙДАЛАНУ БАҒЫТЫ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 1 (105), p. 469–480, 2025. DOI: 10.37884/1-2025/50. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/866. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫНДА СУАРМАЛЫ ЖЕРЛЕРДІ ТИІМДІ ПАЙДАЛАНУ БАҒЫТЫ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 1 (105) (March): 469-80. https://doi.org/10.37884/1-2025/50.
“ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫНДА СУАРМАЛЫ ЖЕРЛЕРДІ ТИІМДІ ПАЙДАЛАНУ БАҒЫТЫ” (2025) Izdenister natigeler, (1 (105), pp. 469–480. doi:10.37884/1-2025/50.
[1]“ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫНДА СУАРМАЛЫ ЖЕРЛЕРДІ ТИІМДІ ПАЙДАЛАНУ БАҒЫТЫ”, Izdenister natigeler, no. 1 (105), pp. 469–480, Mar. 2025, doi: 10.37884/1-2025/50.
“ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫНДА СУАРМАЛЫ ЖЕРЛЕРДІ ТИІМДІ ПАЙДАЛАНУ БАҒЫТЫ”. Izdenister Natigeler, no. 1 (105), Mar. 2025, pp. 469-80, https://doi.org/10.37884/1-2025/50.
“ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫНДА СУАРМАЛЫ ЖЕРЛЕРДІ ТИІМДІ ПАЙДАЛАНУ БАҒЫТЫ”. Izdenister natigeler, no. 1 (105) (March 30, 2025): 469–480. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/866.
1.ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫНДА СУАРМАЛЫ ЖЕРЛЕРДІ ТИІМДІ ПАЙДАЛАНУ БАҒЫТЫ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Mar. 30 [cited 2026 Sep. 15];(1 (105):469-80. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/866
1.ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫНДА СУАРМАЛЫ ЖЕРЛЕРДІ ТИІМДІ ПАЙДАЛАНУ БАҒЫТЫ. Izdenister natigeler. 2025;(1 (105):469-480. doi:10.37884/1-2025/50