СУАРМАЛЫ ЖӘНЕ ҚУАҢШЫЛЫҚ ЕГІСТІК ЖАҒДАЙЫНДА МАЙБҰРШАҚ ТҰҚЫМДАРЫНЫҢ ӨНУ ЭНЕРГИЯСЫН ЖӘНЕ ӨНГІШТІГІН АНЫҚТАУ

Джансулу Есенбаева; Гүлдана Жайлаусалқызы; Ержан Абилдаев; Гулнар Мырзабаева; Гулназ Байсеитова

doi:10.37884/1-2025/15

Аңдатпа

Қазіргі уақытта Оңтүстік-Шығыс Қазақстан майбұршақ дақылдарын өсірудің негізгі аймақтарының бірі болып табылады. Жақында бұл аймақта майбұршақ дақылдарының ауданы айтарлықтай өсті. Алайда, климаты күрт континенталды Алматы облысының таулы аймақтарында майбұршақтың жоғары өнімділігінің қалыптасуына әсер ететін жағымсыз факторлардың бірі табиғи ылғалдылықтың болмауы болып табылады. Майбұршақ дақылдары әсіресе сыртқы жағдайларға сезімтал және жауын-шашынның аз түсуі, қолайсыз жылдары тұқымдарының өнгіштігі және өну энергиясы толық пайда болмауына байланысты өнімділіктің пайыздылығының төмендеуіне әкелуі мүмкін. Осыған орай майбұршақ сорттарының тұқымдарының өнгіштігі және өну энергиясы пайыздылығын жоғарлату арқылы олардың өнімділігін арттыру аса күрделі сұрақтардың бірі. Біздің зерттеулерімізде суармалы және қуаңшылық егістік жағдайларын салыстыру мақсатында майбұршақ сорттары тұқымдарының өнгіштігі және өну энергиясы айқындалды. Егістік жағдайда тұқым сапасын анықтау нәтижесінде Жалпақсай, Вита, Даная, Алматы сорттары суармалы жағдайда тұқымдарының өнгіштігі (77,0-80,0%) және өну энергиясы (81,0-82,0%) және қуаңшылық жағдайда тұқымдарының өнгіштігі (75,0-76,0%) және өну энергиясы (78,0-79,0%) анықталды. Жоғарыда аталған майбұршақ сорттарын Алматы облысының оңтүстік шығыс жағдайында құрғақшылық селекциясына бастапқы материалды ретінде пайдалануға болады.

соя, сорт, тұқым, өнгіштік, өну, гүлдеу, бұршақ, суармалы, қуаңшылық, егістік.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Васин, А.В. Продуктивность и кормовые достоинства урожая гороха с фуражными культурами в смешанных посевах на зерносенаж / А.В. Васин, Н.В. Васина, Е.О. Трофимова // Известия Самарской государственной сельскохозяйственной академии. – 2015. – №4 – С.14-19.
2. Васин, В.Г. Продуктивность полевых культур при применении регуляторов роста в зоне Среднего Заволжья / В.Г. Васин, А.В. Васин, Н.В. Васина, А.А. Адамов // Известия Самарской государственной сельскохозяйственной академии. – 2018. – № 3. – С. 3-8.
3. Класнер Г.Г. Применение сои в кормах / Г.Г. Класнер, С.С. Горб // Международное научное периодическое издание по итогам международной. научно - практической конференции: Новая наука: Проблемы и перспективы: ООО "Агентство международных исследований" (Уфа). – 2016. – №5-2(79). – С. 91-93.
4. Класнер Г.Г. Применение сои в кормах сельскохозяйственных животных / Г.Г. Класнер, С.С. Горб//Международное научное периодическое издание по итогам международной научно - практической конференции: Новая наука: Проблемы и перспективы: ООО "Агентство международных исследований" Уфа. – 2016. – №5-2(79). – С. 89-91.
5. Бондаренко А.Н., Результаты экономической эффективности возделывания сои с применением ростостимулирующих препаратов в условиях орошения Северного – Западного Прикаспия / А.Н. Бондаренко // Известия Нижневолжского агроуниверситетского комплекса: Наука и высшее профессиональное образование. – 2017. – №2(46). – С.129-135
6. Акулов, А.С. Изучение некоторых агроприемов возделывания новых сортов сои / А.С. Акулов, А.Г. Васильчиков // Зернобобовые и крупяные культуры. – 2018. – №1(25). – С. 36-40
7. Турина, Е.Л. Применение полифункциональных микробных препаратов на зернобобовых культурах в Крыму / Е.Л. Турина, Р.А. Кулинич // Вклад молодых ученых в аграрную науку: мат. Международной научно-практической конференции. – Кинель: РИЦ СГСХА, 2016. – С. 28-30
8. Есенбаева Д., Жайлаусалқызы Г. Оценка засухоустойчивость сортов сои/ № 1 (101) (2024): Исследования, результаты, https://doi.org/10.37884/1-101-2024
9. S. Bhuvaneshwari, K. Padmalochana, A. Natarajan, P. Janani Green synthesisi and characterization of ZnO nanoparticles using seaweed extract of Halimeda opuntia andrheir application in seed germination of maize/ Biomass Conversion and biorefinery, published: 2024. https://link.springer.com/article/10.1038/s42003-023-05307-x
10. Raman Manoharlal Contrasting germination behavior of nodding broomrape towards soybean sseds – fnd sprouts-extract is associated with their corresponding phytohormones. Sugars and isoflavones contents /Acta Physiologiae Plantarum. Volume 46, article number 966 2024 https://link.springer.com/article/10.1007/s11738-024-03723-y

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. СУАРМАЛЫ ЖӘНЕ ҚУАҢШЫЛЫҚ ЕГІСТІК ЖАҒДАЙЫНДА МАЙБҰРШАҚ ТҰҚЫМДАРЫНЫҢ ӨНУ ЭНЕРГИЯСЫН ЖӘНЕ ӨНГІШТІГІН АНЫҚТАУ. Izdenister natigeler. 1 (105) (Mar. 2025), 121–127. DOI:https://doi.org/10.37884/1-2025/15.

(1)СУАРМАЛЫ ЖӘНЕ ҚУАҢШЫЛЫҚ ЕГІСТІК ЖАҒДАЙЫНДА МАЙБҰРШАҚ ТҰҚЫМДАРЫНЫҢ ӨНУ ЭНЕРГИЯСЫН ЖӘНЕ ӨНГІШТІГІН АНЫҚТАУ. Izdenister natigeler 2025, No. 1 (105), 121-127. https://doi.org/10.37884/1-2025/15.

СУАРМАЛЫ ЖӘНЕ ҚУАҢШЫЛЫҚ ЕГІСТІК ЖАҒДАЙЫНДА МАЙБҰРШАҚ ТҰҚЫМДАРЫНЫҢ ӨНУ ЭНЕРГИЯСЫН ЖӘНЕ ӨНГІШТІГІН АНЫҚТАУ. (2025). Izdenister Natigeler, 1 (105), 121-127. https://doi.org/10.37884/1-2025/15

СУАРМАЛЫ ЖӘНЕ ҚУАҢШЫЛЫҚ ЕГІСТІК ЖАҒДАЙЫНДА МАЙБҰРШАҚ ТҰҚЫМДАРЫНЫҢ ӨНУ ЭНЕРГИЯСЫН ЖӘНЕ ӨНГІШТІГІН АНЫҚТАУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 1 (105), p. 121–127, 2025. DOI: 10.37884/1-2025/15. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/835. Acesso em: 15 sep. 2026.

“СУАРМАЛЫ ЖӘНЕ ҚУАҢШЫЛЫҚ ЕГІСТІК ЖАҒДАЙЫНДА МАЙБҰРШАҚ ТҰҚЫМДАРЫНЫҢ ӨНУ ЭНЕРГИЯСЫН ЖӘНЕ ӨНГІШТІГІН АНЫҚТАУ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 1 (105) (March): 121-27. https://doi.org/10.37884/1-2025/15.

“СУАРМАЛЫ ЖӘНЕ ҚУАҢШЫЛЫҚ ЕГІСТІК ЖАҒДАЙЫНДА МАЙБҰРШАҚ ТҰҚЫМДАРЫНЫҢ ӨНУ ЭНЕРГИЯСЫН ЖӘНЕ ӨНГІШТІГІН АНЫҚТАУ” (2025) Izdenister natigeler, (1 (105), pp. 121–127. doi:10.37884/1-2025/15.

[1]“СУАРМАЛЫ ЖӘНЕ ҚУАҢШЫЛЫҚ ЕГІСТІК ЖАҒДАЙЫНДА МАЙБҰРШАҚ ТҰҚЫМДАРЫНЫҢ ӨНУ ЭНЕРГИЯСЫН ЖӘНЕ ӨНГІШТІГІН АНЫҚТАУ”, Izdenister natigeler, no. 1 (105), pp. 121–127, Mar. 2025, doi: 10.37884/1-2025/15.

“СУАРМАЛЫ ЖӘНЕ ҚУАҢШЫЛЫҚ ЕГІСТІК ЖАҒДАЙЫНДА МАЙБҰРШАҚ ТҰҚЫМДАРЫНЫҢ ӨНУ ЭНЕРГИЯСЫН ЖӘНЕ ӨНГІШТІГІН АНЫҚТАУ”. Izdenister Natigeler, no. 1 (105), Mar. 2025, pp. 121-7, https://doi.org/10.37884/1-2025/15.

“СУАРМАЛЫ ЖӘНЕ ҚУАҢШЫЛЫҚ ЕГІСТІК ЖАҒДАЙЫНДА МАЙБҰРШАҚ ТҰҚЫМДАРЫНЫҢ ӨНУ ЭНЕРГИЯСЫН ЖӘНЕ ӨНГІШТІГІН АНЫҚТАУ”. Izdenister natigeler, no. 1 (105) (March 30, 2025): 121–127. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/835.

1.СУАРМАЛЫ ЖӘНЕ ҚУАҢШЫЛЫҚ ЕГІСТІК ЖАҒДАЙЫНДА МАЙБҰРШАҚ ТҰҚЫМДАРЫНЫҢ ӨНУ ЭНЕРГИЯСЫН ЖӘНЕ ӨНГІШТІГІН АНЫҚТАУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Mar. 30 [cited 2026 Sep. 15];(1 (105):121-7. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/835

1.СУАРМАЛЫ ЖӘНЕ ҚУАҢШЫЛЫҚ ЕГІСТІК ЖАҒДАЙЫНДА МАЙБҰРШАҚ ТҰҚЫМДАРЫНЫҢ ӨНУ ЭНЕРГИЯСЫН ЖӘНЕ ӨНГІШТІГІН АНЫҚТАУ. Izdenister natigeler. 2025;(1 (105):121-127. doi:10.37884/1-2025/15

[1] 1. Васин, А.В. Продуктивность и кормовые достоинства урожая гороха с фуражными культурами в смешанных посевах на зерносенаж / А.В. Васин, Н.В. Васина, Е.О. Трофимова // Известия Самарской государственной сельскохозяйственной академии. – 2015. – №4 – С.14-19.

[2] 2. Васин, В.Г. Продуктивность полевых культур при применении регуляторов роста в зоне Среднего Заволжья / В.Г. Васин, А.В. Васин, Н.В. Васина, А.А. Адамов // Известия Самарской государственной сельскохозяйственной академии. – 2018. – № 3. – С. 3-8.

[3] 3. Класнер Г.Г. Применение сои в кормах / Г.Г. Класнер, С.С. Горб // Международное научное периодическое издание по итогам международной. научно - практической конференции: Новая наука: Проблемы и перспективы: ООО "Агентство международных исследований" (Уфа). – 2016. – №5-2(79). – С. 91-93.

[4] 4. Класнер Г.Г. Применение сои в кормах сельскохозяйственных животных / Г.Г. Класнер, С.С. Горб//Международное научное периодическое издание по итогам международной научно - практической конференции: Новая наука: Проблемы и перспективы: ООО "Агентство международных исследований" Уфа. – 2016. – №5-2(79). – С. 89-91.

[5] 5. Бондаренко А.Н., Результаты экономической эффективности возделывания сои с применением ростостимулирующих препаратов в условиях орошения Северного – Западного Прикаспия / А.Н. Бондаренко // Известия Нижневолжского агроуниверситетского комплекса: Наука и высшее профессиональное образование. – 2017. – №2(46). – С.129-135

[6] 6. Акулов, А.С. Изучение некоторых агроприемов возделывания новых сортов сои / А.С. Акулов, А.Г. Васильчиков // Зернобобовые и крупяные культуры. – 2018. – №1(25). – С. 36-40

[7] 7. Турина, Е.Л. Применение полифункциональных микробных препаратов на зернобобовых культурах в Крыму / Е.Л. Турина, Р.А. Кулинич // Вклад молодых ученых в аграрную науку: мат. Международной научно-практической конференции. – Кинель: РИЦ СГСХА, 2016. – С. 28-30

[8] 8. Есенбаева Д., Жайлаусалқызы Г. Оценка засухоустойчивость сортов сои/ № 1 (101) (2024): Исследования, результаты, https://doi.org/10.37884/1-101-2024

[9] 9. S. Bhuvaneshwari, K. Padmalochana, A. Natarajan, P. Janani Green synthesisi and characterization of ZnO nanoparticles using seaweed extract of Halimeda opuntia andrheir application in seed germination of maize/ Biomass Conversion and biorefinery, published: 2024. https://link.springer.com/article/10.1038/s42003-023-05307-x

[10] 10. Raman Manoharlal Contrasting germination behavior of nodding broomrape towards soybean sseds – fnd sprouts-extract is associated with their corresponding phytohormones. Sugars and isoflavones contents /Acta Physiologiae Plantarum. Volume 46, article number 966 2024 https://link.springer.com/article/10.1007/s11738-024-03723-y