Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА ЕУРОПАЛЫҚ ЗӘЙТҮН АҒАШЫНЫҢ ӨСУІНЕ ҮСТЕП ҚОРЕКТЕНДІРУДІҢ ӘСЕРІ

Нұргүл Алимбекова 1 , Гульнара Тастанбекова 2 , Серік Оразбаев 1 , Калида Курманова 2 , Гульфари Ажиметова 3

1 «Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті» КЕАҚ; 2 М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан университеті; 3 Шымкент университеті

doi.org/10.37884/1-2025/06 Бет. 42-51 Қабылданды 09.01.2025 Жарияланды 30.03.2025

Аңдатпа

Зәйтүн (Olea europaea L.) - Жерорта теңізі бассейніндегі қоршаған орта жағдайларына жақсы бейімделген дақыл. Дегенмен, соңғы екі онжылдықта зәйтүн майы мен үстел зәйтүніне халықаралық сұраныстың артуы Солтүстік жарты шардың кейбір елдерінде зәйтүн өсірудің кеңеюіне әкелді. Мақалада әр түрлі органоминералды тыңайтқыштардың зәйтүннің өсуіне әсері туралы тәжірибелердің нәтижелері келтірілген. Испандық "Arbequina" және итальяндық "Frantoio", "Leccino" сорттарын зерттеу бойынша ғылыми-зерттеу жұмыстары "Olives" ЖШС (Түркістан облысы Ордабасы ауданы "Ақбұлақ" т/м) тәжірибелік учаскесіне қойылды. Тәжірибе жылыжайда үш түрлі тығыздығы және әртүрлі тыңайтқыш түрлері бар ацидомизацияланған блоктар әдісімен жасалды. 2021 жылы вермикомпостты қолдану "Arbequina" сортында бақылау нұсқасынан 9,2 (ВН1); 8,8 (ВН2) және 8,3 (ВН3) см, "Frantoio" сортында 10,1 (ВН1); 9,8 (ВН2) және 8,7 (ВН3) см, "Leccino"сортында 10,1 (ВН1); 9,7 (ВН2) және 9,4 (ВН3) см; кальций гуматы мен калий гуматын қолдану сәйкесінше "Arbequina" сортында 6,6 (СН1); 6,2 (СН2); 5,9 (СН3) және 5,6 (РН1); 5,4 (РН2) және 5,0 (РН3) см, "FRANTOIO" сортында 7,4 (СН1); 7,1 (СН2); 6,5 (СН3) және 6,3 (РН1); 5,6 (РН2) және 5,2 (РН3) см, "Leccino" сортында 7,7 (СН1); 6,6 (СН2); 6,2 (CH3) және 6,9 (РН1); 6,4 (РН2) және 6,1 (РН3) см; нитроаммофосканы қолдану сонымен қатар "Arbequina" сортында 7,5 (NA1); 7,1 (NA2) және 6,4 (NA3) см, "Frantoio" сортында 8,9 (NA1); 8,5 (NA2) және 8,3 (NA3) см, "Leccino" сортында 8,3 (NA1); 7,8 (NA2) және 7,3 (NA3) см.

жерсіндіру, зәйтүн, жоғарғы киім, сорт, тыңайтқыш

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. [1] Besnard, G., Khadari, B., Navascués, M., Fernández-Mazuecos, M., El Bakkali, A., Arrigo, N., et al. (2013). The complex history of the olive tree: From late quaternary diversification of Mediterranean lineages to primary domestication in the northern Levant. Proc. R. Soc. B Biol. Sci. 280 (1756). doi: 10.1098/rspb.2012.2833, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23390107/
  2. [2] Diez, C. M., Trujillo, I., Martinez-Urdiroz, N., Barranco, D., Rallo, L., Marfil, P., et al. (2015). Olive domestication and diversification in the Mediterranean Basin. New Phytologist. 206 (1), 436–447. doi: 10.1111/nph.13181, https://tesble.com/10.1111/nph.13181
  3. [3] Rallo, L., Barranco, D., Dıez, C. M., Rallo, P., Sua ́ ́rez, M. P., Trapero, C., et al. (2018). Strategies for olive (Olea europaea L.) breeding: Cultivated genetic resources and crossbreeding. Adv. Plant Breed. Strategies: Fruits. 535–600. doi: 10.1007/978-3-319- 91944-7_14, https://www.sci-hub.ru/10.1007/978-3-319-91944-7_14
  4. [4] Centeno, A., Hueso, A., and Gómez-del-Campo, M. (2019). Long-term evaluation of growth and production of olive cultivars in super high-density orchard under coldweather conditions. Scientia Hortic. 257, 108657. doi: 10.1016/j.scienta.2019.10865, https://www.researchgate.net/publication/336959918_Long-term_evaluation_of_growth_and_production_of_olive_cultivars_in_super_high-density_orchard_under_cold-weather_conditions
  5. [5] Connor, D. J. (2005). Adaptation of olive (Olea europaea L.) to water-limited environments. Aust. J. Agric. Res. 56, 1181–1189. doi: 10.1071/AR05169. https://www.publish.csiro.au/CP/AR05169
  6. [6] El-Kholy, M. (2012). Following Olive Footprints (Olea europaea L.). Cultivation and Culture, Folklore and History, Tradictions and Uses. Córdoba: International Society for Horticultural Science, Series Scripta Horticulturae. Imprenta Luque
  7. [7] IOOC (2000). World Catalogue of Olive Varieties. Madrid: International Olive Oil Council
  8. [8] Ayerza, R., and Sibbett, S. (2001). Thermal adaptability of olive (Olea europaea L.) to the Arid Chaco of Argentina. Agric. Ecosys. Environ. 84, 277–285. doi: 10.1016/S0167-8809(00)00260-7. https://link.springer.com/article/10.1007/s00170-016-8809-8
  9. [9] Mailer, R. J. (2012). “Cultivation of olives in Australia,” in Olive Oil - Constituents, Quality, Health Properties and Bioconversions, ed D. Boskou (Rijeka: InTech), 211–232. doi: 10.5772/36235, https://www.sci-hub.ru/10.5772/36235
  10. [10] Searles, P. S., Agüero Alcarás, M., and Rousseaux, M. C. (2011). El consumo de agua por el cultivo de olivo (Olea europaea L.) en el noroeste de Argentina: una comparación con la Cuenca Mediterránea. Ecología Austral 21, 15–28
  11. [11] https://kapital.kz/business/115017/v-trekh-oblastyakh-kazakhstana-posadyat-sazhentsy-olivkovykh-derev-yev.html).
  12. [12] https://24.kz/ru/news/economyc/item/618327-kazakhstanskikh-agrariev-nauchat-vyrashchivat-olivkovye-derevya
  13. [13] Torres M, Pierantozzi P, Searles P, Rousseaux MC, García-Inza G, Miserere A, Bodoira R, Contreras C and Maestri D (2017) Olive Cultivation in the Southern Hemisphere: Flowering, Water Requirements and Oil Quality Responses to New Crop Environments. Frontiers in Plant Science.Volume 8:1830. doi: 10.3389/fpls.2017.01830, р. 1-12, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29114254/
  14. [14] Montes-Osuna, N., and Mercado-Blanco, J. (2020). Verticillium wilt of olive and its
  15. control: What did we learn during the last decade? Plants 9 (6), 735. doi: 10.3390/
  16. plants9060735, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32545292/
  17. [15] Mancuso, S. (2000). Electrical resistance changes during exposure to low temperature
  18. measure chilling and freezing tolerance in olive tree (Olea europaea L.) plants. Plant
  19. Cell Environ. 23, 291–299. doi: 10.1046/j.1365-3040.2000.00540.x, https://www.researchgate.net/publication/227528738_Electrical_resistance_changes_during_exposure_to_low_temperature_measure_chilling_and_freezing_tolerance_in_olive_tree_Olea_europaea_L_plants
  20. [16] Leila M. Hamze, Eduardo Trentacoste, Peter S. Searles, Maria Cecilia Rousseaux (2022) Spring reproductive and vegetative phenology of olive (Olea europaea L.) cultivars at different air temperatures along a latitudinal-altitudinal gradient in Argentina, Scientia Horticulturae 304:111327, DOI:10.1016/j.scienta.2022.111327, https://www.researchgate.net/publication/361902314_Spring_reproductive_and_vegetative_phenology_of_olive_Olea_europaea_L_cultivars_at_different_air_temperatures_along_a_latitudinal-altitudinal_gradient_in_Argentina
  21. [17] https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/25

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА ЕУРОПАЛЫҚ ЗӘЙТҮН АҒАШЫНЫҢ ӨСУІНЕ ҮСТЕП ҚОРЕКТЕНДІРУДІҢ ӘСЕРІ . Izdenister natigeler. 1 (105) (Mar. 2025), 42–51. DOI:https://doi.org/10.37884/1-2025/06.
(1)ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА ЕУРОПАЛЫҚ ЗӘЙТҮН АҒАШЫНЫҢ ӨСУІНЕ ҮСТЕП ҚОРЕКТЕНДІРУДІҢ ӘСЕРІ . Izdenister natigeler 2025, No. 1 (105), 42-51. https://doi.org/10.37884/1-2025/06.
ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА ЕУРОПАЛЫҚ ЗӘЙТҮН АҒАШЫНЫҢ ӨСУІНЕ ҮСТЕП ҚОРЕКТЕНДІРУДІҢ ӘСЕРІ . (2025). Izdenister Natigeler, 1 (105), 42-51. https://doi.org/10.37884/1-2025/06
ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА ЕУРОПАЛЫҚ ЗӘЙТҮН АҒАШЫНЫҢ ӨСУІНЕ ҮСТЕП ҚОРЕКТЕНДІРУДІҢ ӘСЕРІ . Izdenister natigeler, [S. l.], n. 1 (105), p. 42–51, 2025. DOI: 10.37884/1-2025/06. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/798. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА ЕУРОПАЛЫҚ ЗӘЙТҮН АҒАШЫНЫҢ ӨСУІНЕ ҮСТЕП ҚОРЕКТЕНДІРУДІҢ ӘСЕРІ ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 1 (105) (March): 42-51. https://doi.org/10.37884/1-2025/06.
“ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА ЕУРОПАЛЫҚ ЗӘЙТҮН АҒАШЫНЫҢ ӨСУІНЕ ҮСТЕП ҚОРЕКТЕНДІРУДІҢ ӘСЕРІ ” (2025) Izdenister natigeler, (1 (105), pp. 42–51. doi:10.37884/1-2025/06.
[1]“ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА ЕУРОПАЛЫҚ ЗӘЙТҮН АҒАШЫНЫҢ ӨСУІНЕ ҮСТЕП ҚОРЕКТЕНДІРУДІҢ ӘСЕРІ ”, Izdenister natigeler, no. 1 (105), pp. 42–51, Mar. 2025, doi: 10.37884/1-2025/06.
“ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА ЕУРОПАЛЫҚ ЗӘЙТҮН АҒАШЫНЫҢ ӨСУІНЕ ҮСТЕП ҚОРЕКТЕНДІРУДІҢ ӘСЕРІ ”. Izdenister Natigeler, no. 1 (105), Mar. 2025, pp. 42-51, https://doi.org/10.37884/1-2025/06.
“ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА ЕУРОПАЛЫҚ ЗӘЙТҮН АҒАШЫНЫҢ ӨСУІНЕ ҮСТЕП ҚОРЕКТЕНДІРУДІҢ ӘСЕРІ ”. Izdenister natigeler, no. 1 (105) (March 30, 2025): 42–51. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/798.
1.ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА ЕУРОПАЛЫҚ ЗӘЙТҮН АҒАШЫНЫҢ ӨСУІНЕ ҮСТЕП ҚОРЕКТЕНДІРУДІҢ ӘСЕРІ . Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Mar. 30 [cited 2026 Sep. 15];(1 (105):42-51. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/798
1.ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА ЕУРОПАЛЫҚ ЗӘЙТҮН АҒАШЫНЫҢ ӨСУІНЕ ҮСТЕП ҚОРЕКТЕНДІРУДІҢ ӘСЕРІ . Izdenister natigeler. 2025;(1 (105):42-51. doi:10.37884/1-2025/06