АУЫЛШАРУАШЫЛЫҒЫНДАҒЫ СУАРМАЛЫ ЖЕРЛЕРДІ ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТҰРАҚТЫЛЫҒЫН АРТТЫРУ МӘСЕЛЕЛЕРІ

Құндыз Асқарова; Төлеубек  Пентаев; Әсем Айдарова; Йылдыз  Феррух

doi:10.37884/2-2024/42

Аңдатпа

Мемлекет басшысы Қасым - Жомарт Тоқаевтың «Әділетті Қазақстанның экономикалық бағдары» атты Жолдауында қамтылған өзекті мәселенің бірі – еліміздегі су шаруашылығын дамыту. Еліміз үшін, мемлекет үшін аса маңызды осы салада өз алдына жеке Су ресурстары және ирригация министрлігін құру кеш те болса қолға алынғаны өте дұрыс қадам болды.

Су – шектеулі ресурс, оның көлемінің азаюы мемлекеттің ұлттық қауіпсіздігіне қатер төндіреді. Мемлекет басшысы Жолдауында «Ішкі су ресурстарын үнемдеп пайдалану өте маңызды. Суды үнемдейтін технология өте баяу енгізілуде. Еліміздің кейбір өңірлерінде суды ең көп жұмсайтын ауыл шаруашылығы саласында оның 40 пайызы босқа ысырап болып жатыр. Су шаруашылығы нысандарының 60 пайызы тозып тұр. Ең алдымен, суды үнемдейтін озық технологияны енгізу ісін тездетіп, оны қолдану аумағын жыл сайын 150 мың гектарға дейін кеңейту керек. Су үнемдейтін технологияларды енгізу – аса маңызды және шұғыл міндет. Суды нормативтен артық жұмсағандар оның ақысын жоғары тарифпен төлеуі керек. Бір сөзбен айтсақ, суды барынша үнемдеуіміз қажет», деп нақтылай тапсырма берген болатын.

Су шаруашылығы – Қазақстан Республикасының базалық салаларының бірі,оның табысты жұмыс істеуіне бүкіл экономиканың тұрақтылығы, халықтың тіршілігін қамтамасыз ету, қоршаған табиғи ортаның орнықтылығы ұлттық қауіпсіздікке байланысты. Су ресурстарының тапшылығы артып келе жатқан жағдайда суармалы жерлерді ұтымды және тиімді пайдалану мәселелері Қазақстанның су саясатының басымдығы болып табылады. Бүгінгі таңда Қазақстан экономикасы «Қазақстан-2050» Стратегиясында айтылғандай, су ресурстарының қатаң тапшылығы жағдайында дамитыны анық. Қазақстанның жер үсті өзен суларының ресурстары соңғы 20 жылда орта есеппен жылына 100,4 км3 құрайды. Республика аумағында 56,7 км³ қалыптасады, ал қалған бөлігі көрші елдерден келеді. Қазақстан жағдайындағы су ресурстары бұдан былай толық мағынада жаңартылатын табиғи ресурстар болып табылмайды, өйткені көршілес елдерден су берудің айтарлықтай дәрежесіне байланысты,бұл ретте Қазақстанның су ресурстарына төнетін басты қауіп – жер үсті, жер асты сулары сияқты сарқылу мен ластанудың тұрақты байқалатын үрдісі.

ауылшаруашылығы, суармалы жерлер, су ресурстары, су тапшылығы, суды тиімді пайдалану, су қоры, суды үнемдеу, тиімді пайдалану.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Егемен Қазақстан газеті. 03 қараша 2023ж., Астана қ.
2. Официальный информационный ресурс Премьер-Министра Республики Казахстан
3. Алматы Ақшамы, №139 (6432), 21.11.2023
4. Қазақстан республикасының 2021 жылғы жер жағдайы және оның пайдаланылуы туралы жиынтық талдамалы есебі
5. Баимбетов М.К. Оценка использования природно-производственного потенциала орошаемого земледелия . МКТУ им. А. Яссауи, Таразский институт, 2007.
6. Сатыбалдин А.А., Мусекенов М.М., Баимбетов М.К. Приоритеты социально-экономической политики в зоне орошаемого земледелия Таразский институт Международного казахско-турецкого университета имени А. Яссауи, 2005.
7. Мусекенов М.М., Баимбетов М.К. Природно-производственный потенциал и социально-экономические условия в бассейне р. Щу // Проблемы агрорынка. - 2005.
8. Коргасбаев Ж.К., Бекбулатов Р.К., Клышбаева З.А. Эффективность использования сельскохозяйственных природных ресурсов // Проблемы агрорынка. - 2011.
9. Орошаемое земледелие в Казахстане и пути его развития» Доклад Мирдадаев М.С. КазНИИВХ 2017г.
10. Байдаулетова Г.О., Есболова А.Е. Применение инновационных технологий в повышении эффективности использования орошаемых земель. Вестник университета «Туран». 2023;(3):217-229.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. АУЫЛШАРУАШЫЛЫҒЫНДАҒЫ СУАРМАЛЫ ЖЕРЛЕРДІ ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТҰРАҚТЫЛЫҒЫН АРТТЫРУ МӘСЕЛЕЛЕРІ. Izdenister natigeler. 2 (102) (Jun. 2024), 425–433. DOI:https://doi.org/10.37884/2-2024/42.

(1)АУЫЛШАРУАШЫЛЫҒЫНДАҒЫ СУАРМАЛЫ ЖЕРЛЕРДІ ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТҰРАҚТЫЛЫҒЫН АРТТЫРУ МӘСЕЛЕЛЕРІ. Izdenister natigeler 2024, No. 2 (102), 425-433. https://doi.org/10.37884/2-2024/42.

АУЫЛШАРУАШЫЛЫҒЫНДАҒЫ СУАРМАЛЫ ЖЕРЛЕРДІ ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТҰРАҚТЫЛЫҒЫН АРТТЫРУ МӘСЕЛЕЛЕРІ. (2024). Izdenister Natigeler, 2 (102), 425-433. https://doi.org/10.37884/2-2024/42

АУЫЛШАРУАШЫЛЫҒЫНДАҒЫ СУАРМАЛЫ ЖЕРЛЕРДІ ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТҰРАҚТЫЛЫҒЫН АРТТЫРУ МӘСЕЛЕЛЕРІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2 (102), p. 425–433, 2024. DOI: 10.37884/2-2024/42. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/607. Acesso em: 15 sep. 2026.

“АУЫЛШАРУАШЫЛЫҒЫНДАҒЫ СУАРМАЛЫ ЖЕРЛЕРДІ ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТҰРАҚТЫЛЫҒЫН АРТТЫРУ МӘСЕЛЕЛЕРІ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 2 (102) (June): 425-33. https://doi.org/10.37884/2-2024/42.

“АУЫЛШАРУАШЫЛЫҒЫНДАҒЫ СУАРМАЛЫ ЖЕРЛЕРДІ ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТҰРАҚТЫЛЫҒЫН АРТТЫРУ МӘСЕЛЕЛЕРІ” (2024) Izdenister natigeler, (2 (102), pp. 425–433. doi:10.37884/2-2024/42.

[1]“АУЫЛШАРУАШЫЛЫҒЫНДАҒЫ СУАРМАЛЫ ЖЕРЛЕРДІ ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТҰРАҚТЫЛЫҒЫН АРТТЫРУ МӘСЕЛЕЛЕРІ”, Izdenister natigeler, no. 2 (102), pp. 425–433, Jun. 2024, doi: 10.37884/2-2024/42.

“АУЫЛШАРУАШЫЛЫҒЫНДАҒЫ СУАРМАЛЫ ЖЕРЛЕРДІ ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТҰРАҚТЫЛЫҒЫН АРТТЫРУ МӘСЕЛЕЛЕРІ”. Izdenister Natigeler, no. 2 (102), June 2024, pp. 425-33, https://doi.org/10.37884/2-2024/42.

“АУЫЛШАРУАШЫЛЫҒЫНДАҒЫ СУАРМАЛЫ ЖЕРЛЕРДІ ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТҰРАҚТЫЛЫҒЫН АРТТЫРУ МӘСЕЛЕЛЕРІ”. Izdenister natigeler, no. 2 (102) (June 29, 2024): 425–433. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/607.

1.АУЫЛШАРУАШЫЛЫҒЫНДАҒЫ СУАРМАЛЫ ЖЕРЛЕРДІ ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТҰРАҚТЫЛЫҒЫН АРТТЫРУ МӘСЕЛЕЛЕРІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Jun. 29 [cited 2026 Sep. 15];(2 (102):425-33. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/607

1.АУЫЛШАРУАШЫЛЫҒЫНДАҒЫ СУАРМАЛЫ ЖЕРЛЕРДІ ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТҰРАҚТЫЛЫҒЫН АРТТЫРУ МӘСЕЛЕЛЕРІ. Izdenister natigeler. 2024;(2 (102):425-433. doi:10.37884/2-2024/42

[1] 1. Егемен Қазақстан газеті. 03 қараша 2023ж., Астана қ.

[2] 2. Официальный информационный ресурс Премьер-Министра Республики Казахстан

[3] 3. Алматы Ақшамы, №139 (6432), 21.11.2023

[4] 4. Қазақстан республикасының 2021 жылғы жер жағдайы және оның пайдаланылуы туралы жиынтық талдамалы есебі

[5] 5. Баимбетов М.К. Оценка использования природно-производственного потенциала орошаемого земледелия . МКТУ им. А. Яссауи, Таразский институт, 2007.

[6] 6. Сатыбалдин А.А., Мусекенов М.М., Баимбетов М.К. Приоритеты социально-экономической политики в зоне орошаемого земледелия Таразский институт Международного казахско-турецкого университета имени А. Яссауи, 2005.

[7] 7. Мусекенов М.М., Баимбетов М.К. Природно-производственный потенциал и социально-экономические условия в бассейне р. Щу // Проблемы агрорынка. - 2005.

[8] 8. Коргасбаев Ж.К., Бекбулатов Р.К., Клышбаева З.А. Эффективность использования сельскохозяйственных природных ресурсов // Проблемы агрорынка. - 2011.

[9] 9. Орошаемое земледелие в Казахстане и пути его развития» Доклад Мирдадаев М.С. КазНИИВХ 2017г.

[10] 10. Байдаулетова Г.О., Есболова А.Е. Применение инновационных технологий в повышении эффективности использования орошаемых земель. Вестник университета «Туран». 2023;(3):217-229.