СРАВНИТЕЛЬНАЯ ХАРАКТЕРИСТИКА ПО ПРОДУКТИВНОСТИ СОРТОВ ОЗИМОЙ МЯГКОЙ ПШЕНИЦЫ ТОО «КазНИИЗиР» В УСЛОВИЯХ ОБЕСПЕЧЕННОЙ БОГАРЫ

Бакыт Айнебекова; Рахим Урозалиев; Шынболат Рсалиев; Сейсекуль Аширбаева; Акбопе Абдикадырова; Галия Абугали; Рахила Ибадуллаева

doi:10.37884/2-1-2024/577

Аңдатпа

Бұл мақалада «ҚазЕжӨШҒЗИ» ЖШС-де 1981-2020 жылдар аралығында шығарылған және Қазақстанның әртүрлі аймақтарында пайдалануға рұқсат етілген күздік жұмсақ бидайдың 10 сортының 2020-2023 жылдарға арналған салыстырмалы нәтижелері берілген. Зерттеу жұмысының мақсаты ылғалмен қамтамасыз етілген тәлімі жерлерде соңғы жылдардағы күздік жұмсақ бидай сорттарын зерттеу, салыстыру және соңғы жылдардағы ең қолайлы климаттық жағдайларды анықтау болды. «ҚазЕжӨШҒЗИ» ЖШС күздік бидайдың селекциясы және тұқым шаруашылығы бойынша егістік тәжірибелері , Алматы облысының тау етегі аймағы жағдайында егістік қабатындағы қарашірік мөлшері 1,5-2,0%-ға жететін жеңіл каштан, сазды топырақтарда жүргізілді. Алматы облысында күздік бидайдың өнімділік деңгейіне әсер ететін аймақтың ауа райы жағдайларының негізгі шектеуші факторларының бірі өсімдіктердің вегетациялық кезеңіндегі жауын-шашын мөлшері мен ауа температурасы болып табылады. Ылғалмен қамтамасыз етілген тәлімі жерде жүргізілген зерттеу нәтижелері бойынша 4 жыл ішінде тұрақты даму жөніндегі Ауыл Ауыл шаруашылығы дақылдарының сорттық сынау жөніндегі мемлекеттік комиссия бекіткен және ұсынған «ҚазЕжӨШҒЗИ» ЖШС сорттарының өнімділігі 33,5-тен 45,6 ц/га-ға дейін айтарлықтай өзгерді, ал зерттеу жылдардағы Жетісу, Алмалы, Егемен 20, Димаш сорттарының өнімділігі жоғары болды және тәжірибелердің сенімділігі (p) < .001. Комерциялық Стекловидная-24 сорты үшін орташа 4 жыл ішінде өнімділік деңгейі 35,9-47,2 ц/га аралығында өзгерді.

Сорт, күздік жұмсақ бидай,1000 дәннің салмағы, ақуыз, климаттық жағдайлар.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Шон Мартин. Климат меняется – адаптация необходима //Информационный бюллетень программы по адаптации к изменению климата. – 2010. – №10. – с.1-6.
2. Chaves M., Maroco J.P., Pereira J.S. Understanding plant responses to drought – from gene to whole plant. Funct. Plant Biol. – 2003.30 – Р. 239-264. DOI: 10.1071/FP02076.
3. Passioura J.B. The drought environment t: physical, biological and agricultural perspectives. J. Exp. Bot. – 2007. – 58. – Р.113-117.
4. Фадеева И.Д., Тагиров М.Ш., Газизов И.Н., Никифорова И.Ю., Сайфутдинова Д.Д. Изучение сортов и линии озимой пшеницы по хозяйственно-ценным признакам//Вестник казахского государственного аграрного университета// - Том 14. №3 (54). – 2019.- с – 71-76 DOI 10.12737/article_5db95d3a953f93.66947300
5. Крупнов В.А. Засуха и селекция пшеницы: системный подход // Сельскохозяйственная биология. – 2011. – № 1. – с.12-23.
6. Косенко С.В., Дёмина И.Ф. Экологическая пластичность сортов и линий озимой мягкой пшеницы в условиях лесостепи Среднего Поволжья// Вестник Алтайского государственного аграрного университета. – 2015. – № 10 (132). – с.9-12.
7. Некрасова О.А., Подгорный С.В., Скрипка О.В., Самофалов А.П., Громова С.Н., Чернова В.Л., Кравченко Н.С. Результаты изучения селекционных линии озимой мягкой пшеницы в конкурсном сортоиспытании по урожайности и качеству// Зерновое хозяйство России. – 2019-(2):32. https://doi.org/10.31367/2079-8725-2019-62-2-32-37
9. Жумагулов И.И., Амантаев Б.О., Муханов Н.К., Кульжабае Е.М. Влияние атмосферных осадков на урожайность яровой пшеницы и ячменя в сухостепной зоне Северного Казахстана//Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты. – №3 (91), – 2021. – с. 28-35.
10. Доспехов Б.А. Методика полевого опыта.-М.: Колос, – 1973.
11. Методика проведения сортоиспытания сельскохозяйственных растений. – Алматы. – 2014. – с.139.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. «ҚазЕжӨШҒЗИ» ЖШС-НІҢ ЫЛҒАЛМЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТІЛГЕН ТӘЛІМІ ЖЕР ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ КҮЗДІК ЖҰМСАҚ БИДАЙ СОРТТАРЫНЫҢ ШЫҒЫМДЫЛЫҒЫНЫҢ САЛЫСТЫРМАЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ. Izdenister natigeler. 2-1 (special) (Jun. 2024), 379–390. DOI:https://doi.org/10.37884/2-1-2024/577.

(1)«ҚазЕжӨШҒЗИ» ЖШС-НІҢ ЫЛҒАЛМЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТІЛГЕН ТӘЛІМІ ЖЕР ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ КҮЗДІК ЖҰМСАҚ БИДАЙ СОРТТАРЫНЫҢ ШЫҒЫМДЫЛЫҒЫНЫҢ САЛЫСТЫРМАЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ. Izdenister natigeler 2024, No. 2-1 (special), 379-390. https://doi.org/10.37884/2-1-2024/577.

«ҚазЕжӨШҒЗИ» ЖШС-НІҢ ЫЛҒАЛМЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТІЛГЕН ТӘЛІМІ ЖЕР ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ КҮЗДІК ЖҰМСАҚ БИДАЙ СОРТТАРЫНЫҢ ШЫҒЫМДЫЛЫҒЫНЫҢ САЛЫСТЫРМАЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ. (2024). Izdenister Natigeler, 2-1 (special), 379-390. https://doi.org/10.37884/2-1-2024/577

«ҚазЕжӨШҒЗИ» ЖШС-НІҢ ЫЛҒАЛМЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТІЛГЕН ТӘЛІМІ ЖЕР ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ КҮЗДІК ЖҰМСАҚ БИДАЙ СОРТТАРЫНЫҢ ШЫҒЫМДЫЛЫҒЫНЫҢ САЛЫСТЫРМАЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2-1 (special), p. 379–390, 2024. DOI: 10.37884/2-1-2024/577. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/577. Acesso em: 15 sep. 2026.

“«ҚазЕжӨШҒЗИ» ЖШС-НІҢ ЫЛҒАЛМЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТІЛГЕН ТӘЛІМІ ЖЕР ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ КҮЗДІК ЖҰМСАҚ БИДАЙ СОРТТАРЫНЫҢ ШЫҒЫМДЫЛЫҒЫНЫҢ САЛЫСТЫРМАЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 2-1 (special) (June): 379-90. https://doi.org/10.37884/2-1-2024/577.

“«ҚазЕжӨШҒЗИ» ЖШС-НІҢ ЫЛҒАЛМЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТІЛГЕН ТӘЛІМІ ЖЕР ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ КҮЗДІК ЖҰМСАҚ БИДАЙ СОРТТАРЫНЫҢ ШЫҒЫМДЫЛЫҒЫНЫҢ САЛЫСТЫРМАЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ” (2024) Izdenister natigeler, (2-1 (special), pp. 379–390. doi:10.37884/2-1-2024/577.

[1]“«ҚазЕжӨШҒЗИ» ЖШС-НІҢ ЫЛҒАЛМЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТІЛГЕН ТӘЛІМІ ЖЕР ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ КҮЗДІК ЖҰМСАҚ БИДАЙ СОРТТАРЫНЫҢ ШЫҒЫМДЫЛЫҒЫНЫҢ САЛЫСТЫРМАЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ”, Izdenister natigeler, no. 2-1, pp. 379–390, Jun. 2024, doi: 10.37884/2-1-2024/577.

“«ҚазЕжӨШҒЗИ» ЖШС-НІҢ ЫЛҒАЛМЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТІЛГЕН ТӘЛІМІ ЖЕР ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ КҮЗДІК ЖҰМСАҚ БИДАЙ СОРТТАРЫНЫҢ ШЫҒЫМДЫЛЫҒЫНЫҢ САЛЫСТЫРМАЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ”. Izdenister Natigeler, no. 2-1 (special), June 2024, pp. 379-90, https://doi.org/10.37884/2-1-2024/577.

“«ҚазЕжӨШҒЗИ» ЖШС-НІҢ ЫЛҒАЛМЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТІЛГЕН ТӘЛІМІ ЖЕР ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ КҮЗДІК ЖҰМСАҚ БИДАЙ СОРТТАРЫНЫҢ ШЫҒЫМДЫЛЫҒЫНЫҢ САЛЫСТЫРМАЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ”. Izdenister natigeler, no. 2-1 (special) (June 29, 2024): 379–390. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/577.

1.«ҚазЕжӨШҒЗИ» ЖШС-НІҢ ЫЛҒАЛМЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТІЛГЕН ТӘЛІМІ ЖЕР ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ КҮЗДІК ЖҰМСАҚ БИДАЙ СОРТТАРЫНЫҢ ШЫҒЫМДЫЛЫҒЫНЫҢ САЛЫСТЫРМАЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Jun. 29 [cited 2026 Sep. 15];(2-1 (special):379-90. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/577

1.«ҚазЕжӨШҒЗИ» ЖШС-НІҢ ЫЛҒАЛМЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТІЛГЕН ТӘЛІМІ ЖЕР ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ КҮЗДІК ЖҰМСАҚ БИДАЙ СОРТТАРЫНЫҢ ШЫҒЫМДЫЛЫҒЫНЫҢ САЛЫСТЫРМАЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ. Izdenister natigeler. 2024;(2-1 (special):379-390. doi:10.37884/2-1-2024/577

[1] 1. Шон Мартин. Климат меняется – адаптация необходима //Информационный бюллетень программы по адаптации к изменению климата. – 2010. – №10. – с.1-6.

[2] 2. Chaves M., Maroco J.P., Pereira J.S. Understanding plant responses to drought – from gene to whole plant. Funct. Plant Biol. – 2003.30 – Р. 239-264. DOI: 10.1071/FP02076.

[3] 3. Passioura J.B. The drought environment t: physical, biological and agricultural perspectives. J. Exp. Bot. – 2007. – 58. – Р.113-117.

[4] 4. Фадеева И.Д., Тагиров М.Ш., Газизов И.Н., Никифорова И.Ю., Сайфутдинова Д.Д. Изучение сортов и линии озимой пшеницы по хозяйственно-ценным признакам//Вестник казахского государственного аграрного университета// - Том 14. №3 (54). – 2019.- с – 71-76 DOI 10.12737/article_5db95d3a953f93.66947300

[5] 5. Крупнов В.А. Засуха и селекция пшеницы: системный подход // Сельскохозяйственная биология. – 2011. – № 1. – с.12-23.

[6] 6. Косенко С.В., Дёмина И.Ф. Экологическая пластичность сортов и линий озимой мягкой пшеницы в условиях лесостепи Среднего Поволжья// Вестник Алтайского государственного аграрного университета. – 2015. – № 10 (132). – с.9-12.

[7] 7. Некрасова О.А., Подгорный С.В., Скрипка О.В., Самофалов А.П., Громова С.Н., Чернова В.Л., Кравченко Н.С. Результаты изучения селекционных линии озимой мягкой пшеницы в конкурсном сортоиспытании по урожайности и качеству// Зерновое хозяйство России. – 2019-(2):32. https://doi.org/10.31367/2079-8725-2019-62-2-32-37

[8] 9. Жумагулов И.И., Амантаев Б.О., Муханов Н.К., Кульжабае Е.М. Влияние атмосферных осадков на урожайность яровой пшеницы и ячменя в сухостепной зоне Северного Казахстана//Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты. – №3 (91), – 2021. – с. 28-35.

[9] 10. Доспехов Б.А. Методика полевого опыта.-М.: Колос, – 1973.

[10] 11. Методика проведения сортоиспытания сельскохозяйственных растений. – Алматы. – 2014. – с.139.