Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

ҚАНТ ҚЫЗЫЛШАСЫН АУЫСПАЛЫ ЖӘНЕ ДАРА ЕГІСТІКТЕ АШЫҚ ҚОҢЫР ТОПЫРАҚТА ӨСІРУ КЕЗІНДЕ ФОСФОР ТЫҢАЙТҚЫШТАРЫН ҰЗАҚ ПАЙДАЛАНУДАН МИНЕРАЛДЫҚ ФОСФАТТАРДЫҢ САПАЛЫҚ ЖӘНЕ САНДЫҚ ҚҰРАМЫНЫҢ ТРАНСФОРМАЦИЯЛАНУЫ

Балнур Алимбекова 1 , Алма Малимбаева 2 , Алимбай Балгабаев 1 , Карлыга Караева 1 , Айгерим Шибикеева 1

1 КЕАҚ «Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті»; 2 «Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ҒЗИ»ЖШС

doi.org/10.37884/4-2023/20 Бет. 174-185 Қабылданды 27.10.2023 Жарияланды 06.12.2023

Аңдатпа

Мақалада 50 жылдан астам дара егістіктегі қант қызылшасына фосфор тыңайтқыштарын ұзақ уақыт қолданудың әсері бойынша ашық қара-қоңыр топырағына фосфат формасын трансформациялауға және ауыспалы егістіктегі бірдей нұсқаларымен салыстырғанда оның өнімділігінің зерттеу нәтижелері келтірілген.

Ғылыми материалдың көптігіне қарамастан, Қазақстанда суармалы топыраққа фосфор тыңайтқыштарын енгізу ұзақтығының әсері жеткілікті түрде зерттелмеген. Тыңайтқыштарды қолдану ұзақтығының әсері туралы қолда бар оқшауланған деректер олардың дақылдың өнімділігі мен сапасына және ішінара топырақтың фосфатты режиміне әсерін бағалау аспектісіне қатысты. Зерттеулердің көпшілігі, ең алдымен, ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігіне тыңайтқыштардың нақты мөлшерін анықтауға арналған қысқа мерзімді далалық тәжірибелер шеңберінде жүргізілді. Бұл далалық зерттеулер топырақтың құнарлылығы сипаттамаларының өзгеру уақытында және жеткілікті деңгейде жүргізілді, яғни фосфаттардың сапалық және сандық құрамын және олардың потенциалдық және тиімді құнарлылық деңгейі арасындағы функционалдық байланысын анықтауға мүмкіндік бермеді.

тыңайтқыш, ашық қара-қоңыр топырақ, дара егістіктегі қант қызылшасы, қызылшаның ауыспалы егістігі, қант қызылшасы, минералды азот, нитраттар, аммоний азоты, жылжымалы фосфор, жалпы фосфор, органикалық фосфор, минералды фосфор, минералды фосфаттардың фракциялық құрамы, қанттылық

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. Gusev V.N., Suleimenov E.T. The effect of long-term use of fertilizers on the change of the effective fertility main elements of irrigated light-chestnut soil. J: Soil science and agrochemistry. - 2017.- №3, pp. 57-66.
  2. 2. N.E. Zavyalova. Effect of long-term use of mineral fertilizers on the phosphate regime of sod-podzolic heavy loamy soil. Agrochemistry. - 2015. - №9.- pp.33-40.
  3. 3. Gusev V. N., Suleimenov E. T. Influence of long-term application of fertilizers on the main elements changing of effective fertility of irrigated light chestnut soil. Journal: Soil Science and Agrochemistry. - 2017.- No. 3, pp. 57-66.
  4. 4. Lapa, V.V. Mineral fertilizers and ways to increase their effectiveness / V.V. Lapa, V.N. Bosak; BelSRISS. - Minsk, 2002 .- 183 p.
  5. 5. Kidin, V. V. Basics of plant nutrition and application of fertilizers / V. V. Kidin. - Part 1. - Moscow: the RSAU-MTAA, 2008. – 415 p. с
  6. 6. Mitrophanova, E. M. Influence of long-term use of mineral fertilizers on the phosphate regime of sod-podzolic soil of the pre-Urals / E. M. Mitrophanova / / Fertility. - 2014. - No. 4. - pp. 19-21.
  7. 7. Mineev, V. G. Influence of phosphoric fertilizers on agrochemical properties of sod-podzolic soil and crop yield / V. G. Mineev, A. A. Kovalenko, A.V. Vaulin, R. A. Aphanasiev / / Agrochemistry. - 2009. - No. 10. - pp. 3-10
  8. 8. Ginzburg K. E. Phosphorus of the main types of soils of the USSR.// Moscow 1981, pp. 22-26
  9. 9. Kidin, V. V. Agrochemistry of nitrogen, phosphorus and potassium: a textbook for training masters in the direction of 35.04.03 "Agrochemistry and agricultural soil science" / V. V. Kidin. – M.: publishing house of Russian state agrarian university-MTAA named after K. A. Timiryazev, 2014. - 255 p.
  10. 10. Shibikeyeva А.М., Yeleshev R.Y., Malimbayeva A.D., Kaldybayev S. Influence of long-term use of phosphate fertilizers on accumulation of various forms of phosphates in brown soils and influence of levels of available phosphates on crop yield in crop rotation. Вiosciences Вiotechnology Research Asia, April 2015. Vol. 12(1), 111-118 (ISSN 0973-1245,Scopus)
  11. 11. Shibikeyeva А.М., Yeleshev R.Y., Malimbayeva A.D., Ivanov A.L., Kaldybayev S. Yield Formation and Consumption of Fertilizers by Cabbage in Long-Term and Systematic Use of Mineral Fertilizers Вiosciences. Вiotechnology Research Asia, December 2014. Vol. 11(3), 1187-1192 (ISSN 0973-1245,Scopus)
  12. 12. Eleshev RE, Kaldybaev S., Aytbaev T.E., Ramazanova S.B. “Optimization of the phosphorus regime of cultivated chestnut soils under beet and vegetable crop rotations in the south-east of Kazakhstan” (Recommendation) // Almaty, 2014, p.5.
  13. 13. B. Alimbekova, R.Yeleshev, Zh. Bakenova, A.Shibikeyeva,M. Balkozha Journal of water and land development. Р.152-155 https://journals.pan.pl/dlibra/publication/137107/edition/119861/content
  14. 14. Анохин В.С. Фосфорные удобрения и содержание подвижных форм фосфора в почвах Кемеровскои области// Агрохимическии вестник – 2006. - No3. – С. 30-32.
  15. 15. Jiang, M.; Shen, M.X.; Shen, X.P.; Dai, Q.G. Effect of long-term fertilization pattern on weed community diversity in wheat field// Sci. Rep. - 2018. - No 8. P. 1–7.
  16. 16. Vincent A.G., Turner B.L.; Tanner E.V.J. Soil organic phosphorus dynamics following perturbation of litter cycling in a tropical moist forest// Eur. J. Soil Sci. – 2010. - No 61. P. 48–57.
  17. 17. Митрофанова Е.М. Фосфатныи режим дерново-подзолистои почвы при длительном применении органических и минеральных удобрении // Агрохимия – 2014 - No 9 – С. 13-19.
  18. 18. Hedley M.J., Stewart J.W.B., Chauhan B.S. Changes in Inorganic and Organic Soil Phosphorus Fractions Induced by Cultivation Practices and by Laboratory Incubations// Soil Sci. Soc. Am. J. – 1982. - No 46. P. 970–976.
  19. 19. Mehmood A., Akhtar M., Khan K., Khalid A., Imran M., Rukh S. Relationship of Phosphorus Uptake with Its Fractions in Different Soil Parent Materials// Int. J. Plant Soil Sci. – 2015. - No 4, - P. 45–53.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2023. ҚАНТ ҚЫЗЫЛШАСЫН АУЫСПАЛЫ ЖӘНЕ ДАРА ЕГІСТІКТЕ АШЫҚ ҚОҢЫР ТОПЫРАҚТА ӨСІРУ КЕЗІНДЕ ФОСФОР ТЫҢАЙТҚЫШТАРЫН ҰЗАҚ ПАЙДАЛАНУДАН МИНЕРАЛДЫҚ ФОСФАТТАРДЫҢ САПАЛЫҚ ЖӘНЕ САНДЫҚ ҚҰРАМЫНЫҢ ТРАНСФОРМАЦИЯЛАНУЫ. Izdenister natigeler. 4 (100) (Dec. 2023), 174–185. DOI:https://doi.org/10.37884/4-2023/20.
(1)ҚАНТ ҚЫЗЫЛШАСЫН АУЫСПАЛЫ ЖӘНЕ ДАРА ЕГІСТІКТЕ АШЫҚ ҚОҢЫР ТОПЫРАҚТА ӨСІРУ КЕЗІНДЕ ФОСФОР ТЫҢАЙТҚЫШТАРЫН ҰЗАҚ ПАЙДАЛАНУДАН МИНЕРАЛДЫҚ ФОСФАТТАРДЫҢ САПАЛЫҚ ЖӘНЕ САНДЫҚ ҚҰРАМЫНЫҢ ТРАНСФОРМАЦИЯЛАНУЫ. Izdenister natigeler 2023, No. 4 (100), 174-185. https://doi.org/10.37884/4-2023/20.
ҚАНТ ҚЫЗЫЛШАСЫН АУЫСПАЛЫ ЖӘНЕ ДАРА ЕГІСТІКТЕ АШЫҚ ҚОҢЫР ТОПЫРАҚТА ӨСІРУ КЕЗІНДЕ ФОСФОР ТЫҢАЙТҚЫШТАРЫН ҰЗАҚ ПАЙДАЛАНУДАН МИНЕРАЛДЫҚ ФОСФАТТАРДЫҢ САПАЛЫҚ ЖӘНЕ САНДЫҚ ҚҰРАМЫНЫҢ ТРАНСФОРМАЦИЯЛАНУЫ. (2023). Izdenister Natigeler, 4 (100), 174-185. https://doi.org/10.37884/4-2023/20
ҚАНТ ҚЫЗЫЛШАСЫН АУЫСПАЛЫ ЖӘНЕ ДАРА ЕГІСТІКТЕ АШЫҚ ҚОҢЫР ТОПЫРАҚТА ӨСІРУ КЕЗІНДЕ ФОСФОР ТЫҢАЙТҚЫШТАРЫН ҰЗАҚ ПАЙДАЛАНУДАН МИНЕРАЛДЫҚ ФОСФАТТАРДЫҢ САПАЛЫҚ ЖӘНЕ САНДЫҚ ҚҰРАМЫНЫҢ ТРАНСФОРМАЦИЯЛАНУЫ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 4 (100), p. 174–185, 2023. DOI: 10.37884/4-2023/20. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/426. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ҚАНТ ҚЫЗЫЛШАСЫН АУЫСПАЛЫ ЖӘНЕ ДАРА ЕГІСТІКТЕ АШЫҚ ҚОҢЫР ТОПЫРАҚТА ӨСІРУ КЕЗІНДЕ ФОСФОР ТЫҢАЙТҚЫШТАРЫН ҰЗАҚ ПАЙДАЛАНУДАН МИНЕРАЛДЫҚ ФОСФАТТАРДЫҢ САПАЛЫҚ ЖӘНЕ САНДЫҚ ҚҰРАМЫНЫҢ ТРАНСФОРМАЦИЯЛАНУЫ”. 2023. Izdenister Natigeler, no. 4 (100) (December): 174-85. https://doi.org/10.37884/4-2023/20.
“ҚАНТ ҚЫЗЫЛШАСЫН АУЫСПАЛЫ ЖӘНЕ ДАРА ЕГІСТІКТЕ АШЫҚ ҚОҢЫР ТОПЫРАҚТА ӨСІРУ КЕЗІНДЕ ФОСФОР ТЫҢАЙТҚЫШТАРЫН ҰЗАҚ ПАЙДАЛАНУДАН МИНЕРАЛДЫҚ ФОСФАТТАРДЫҢ САПАЛЫҚ ЖӘНЕ САНДЫҚ ҚҰРАМЫНЫҢ ТРАНСФОРМАЦИЯЛАНУЫ” (2023) Izdenister natigeler, (4 (100), pp. 174–185. doi:10.37884/4-2023/20.
[1]“ҚАНТ ҚЫЗЫЛШАСЫН АУЫСПАЛЫ ЖӘНЕ ДАРА ЕГІСТІКТЕ АШЫҚ ҚОҢЫР ТОПЫРАҚТА ӨСІРУ КЕЗІНДЕ ФОСФОР ТЫҢАЙТҚЫШТАРЫН ҰЗАҚ ПАЙДАЛАНУДАН МИНЕРАЛДЫҚ ФОСФАТТАРДЫҢ САПАЛЫҚ ЖӘНЕ САНДЫҚ ҚҰРАМЫНЫҢ ТРАНСФОРМАЦИЯЛАНУЫ”, Izdenister natigeler, no. 4 (100), pp. 174–185, Dec. 2023, doi: 10.37884/4-2023/20.
“ҚАНТ ҚЫЗЫЛШАСЫН АУЫСПАЛЫ ЖӘНЕ ДАРА ЕГІСТІКТЕ АШЫҚ ҚОҢЫР ТОПЫРАҚТА ӨСІРУ КЕЗІНДЕ ФОСФОР ТЫҢАЙТҚЫШТАРЫН ҰЗАҚ ПАЙДАЛАНУДАН МИНЕРАЛДЫҚ ФОСФАТТАРДЫҢ САПАЛЫҚ ЖӘНЕ САНДЫҚ ҚҰРАМЫНЫҢ ТРАНСФОРМАЦИЯЛАНУЫ”. Izdenister Natigeler, no. 4 (100), Dec. 2023, pp. 174-85, https://doi.org/10.37884/4-2023/20.
“ҚАНТ ҚЫЗЫЛШАСЫН АУЫСПАЛЫ ЖӘНЕ ДАРА ЕГІСТІКТЕ АШЫҚ ҚОҢЫР ТОПЫРАҚТА ӨСІРУ КЕЗІНДЕ ФОСФОР ТЫҢАЙТҚЫШТАРЫН ҰЗАҚ ПАЙДАЛАНУДАН МИНЕРАЛДЫҚ ФОСФАТТАРДЫҢ САПАЛЫҚ ЖӘНЕ САНДЫҚ ҚҰРАМЫНЫҢ ТРАНСФОРМАЦИЯЛАНУЫ”. Izdenister natigeler, no. 4 (100) (December 6, 2023): 174–185. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/426.
1.ҚАНТ ҚЫЗЫЛШАСЫН АУЫСПАЛЫ ЖӘНЕ ДАРА ЕГІСТІКТЕ АШЫҚ ҚОҢЫР ТОПЫРАҚТА ӨСІРУ КЕЗІНДЕ ФОСФОР ТЫҢАЙТҚЫШТАРЫН ҰЗАҚ ПАЙДАЛАНУДАН МИНЕРАЛДЫҚ ФОСФАТТАРДЫҢ САПАЛЫҚ ЖӘНЕ САНДЫҚ ҚҰРАМЫНЫҢ ТРАНСФОРМАЦИЯЛАНУЫ. Izdenister natigeler [Internet]. 2023 Dec. 6 [cited 2026 Sep. 15];(4 (100):174-85. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/426
1.ҚАНТ ҚЫЗЫЛШАСЫН АУЫСПАЛЫ ЖӘНЕ ДАРА ЕГІСТІКТЕ АШЫҚ ҚОҢЫР ТОПЫРАҚТА ӨСІРУ КЕЗІНДЕ ФОСФОР ТЫҢАЙТҚЫШТАРЫН ҰЗАҚ ПАЙДАЛАНУДАН МИНЕРАЛДЫҚ ФОСФАТТАРДЫҢ САПАЛЫҚ ЖӘНЕ САНДЫҚ ҚҰРАМЫНЫҢ ТРАНСФОРМАЦИЯЛАНУЫ. Izdenister natigeler. 2023;(4 (100):174-185. doi:10.37884/4-2023/20