Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
МАЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖӘНЕ ВЕТЕРИНАРИЯ

КАСПИЙ ТЕҢІЗІНДЕГІ ҚАРАКӨЗДІҢ Rutilus caspicus (Yakovlev, 1870) БИОЛОГИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ

Бердібек Абилов 1 , Сауле Асылбекова 1 , Светлана Долгополова 2 , Айда Мұқатай 2

1 "Балық шаруашылығының ғылыми-өндірістік орталығы" ЖШС; 2 "Балық шаруашылығы ғылыми-өндірістік орталығы" ЖШС

doi.org/10.37884/3-2026/01 Бет. 8-22 Қабылданды 06.04.2026 Жарияланды 30.06.2026

Аңдатпа

 Бұл мақалада Каспий теңізінің солтүстік бөлігіндегі қаракөз популяциясының биологиялық және трофикалық көрсеткіштеріне зерттеу жүргізілді. Ғылыми зерттеу жұмыстарын жүргізу кезінде Каспий теңізінде белгіленген 10 сынама алу станцияларынан жалпы саны 442 дана балық ауланды. Сондай ақ, оларға талдау жүргізіліп, ұзындық-салмақтық ара-қатынасы, қоңдылық коэффициенттері, жасы және жыныстық ара-қатынасы және қоректену көрсеткіштері баллдық шкаламен бағаланды. Зерттеу стандартты ихтиологиялық әдістерді қолдана отырып, ауланған балықтар бойынша жүргізілді. Алынған нәтижелер қаракөз балығының өсуі ұзындық пен салмақ арасындағы тығыз байланысқа негізделетінін және оның аллометриялық сипатта жүретінін көрсетті. Бұл балықтардың тіршілік ортасында қорек қоры жеткілікті болған жағдайда салмақтың ұзындыққа қарағанда қарқынды өсетінін дәлелдейді. Сонымен қатар, қоңдылық көрсеткіштерінің тұрақтылығы балықтардың физиологиялық жағдайының жақсы екенін және олардың тіршілік ортасы қолайлы екенін айқындайды. Популяция құрылымын талдау барысында жас дарақтардың басым екені анықталды, бұл табиғи жаңару процесінің белсенді жүріп жатқанын көрсетеді. Ірі және жасы үлкен дарақтардың салыстырмалы түрде аз болуы табиғи факторлармен қатар антропогендік әсерлердің ықпалымен түсіндірілуі мүмкін. Жыныстық құрам ерекшеліктері де популяцияның тұрақтылығын сипаттайтын маңызды көрсеткіштердің бірі болып табылады. Қоректену белсенділігіне жүргізілген талдау балықтардың табиғи ортада жеткілікті қорекпен қамтамасыз етілгенін және қоректену процесінің бірқалыпты жүретінін көрсетті. Жалпы алғанда, қаракөз балығы популяциясының қазіргі жағдайы қанағаттанарлық деңгейде бағаланып, Каспий теңізінің экологиялық жағдайларына жақсы бейімделгені анықталды. Зерттеу нәтижелері балық ресурстарын ұтымды пайдалану, қорғау және басқару шараларын жетілдіру үшін ғылыми негіз бола алады.

қаракөз, бағалау, ұзындық, салмақ, диаграмма, популяция

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. Harkonen T., Jussi M., Baimukanov M., et al. (2008) Pup production and breeding distribution of the Caspian seal (Phoca caspica) in relation to human impacts // Ambio. Vol. 37(5). 356-361– P. DOI:10.1579/07-R-345.1
  2. Иванов В. П. (2000) Биологические ресурсы Каспийского моря (монография). Описывает биологические ресурсы, включая рыб и их промысловое использование. Астрахань: Изд-во КаспНИРХ, 83 с.
  3. Ж.М. Баққожа, Г.М. Аблайсанова, Е.Т. Сансызбаев, Г.О. Искакова, Г.Г. Дүйсенбекова (2025) Қапшағай су қоймасындағы Каспий қаракөзі Rutilus caspicus (Yakovlev 1870) популяциясының морфологиялық белгілерін талдау. Ізденістер, нәтижелер. No4 (108) https://doi.org/10.37884/4-2025/10
  4. Митрофанов В.П. Дукравец Г.М., Сидорова А.Ф., Солонипова Л.Н. (1987) Рыбы Казахстана: 2 том, Карповые. Алматы,.52-65 – Б.
  5. Т.А. Ветгулина (2017) Влияние факторов окружающей среды на формирование промысловых уловов плотвы обыкновенной (Rutilus rutilus CASPICUS) в Волго-Каспийском и Северо-Каспийском рыболовных районах. Вестник Астраханского государственного технического университета. Серия: Рыболовство / Выпуск 4. 22-28 стр.
  6. Dautbayeva, K.Z., Zhumagulova, A.K., Sagyndykova, G.M. (2017). Feeding ecology and trophic relationships of fish in the Northern Caspian Sea. Journal of Ichthyology, 57(3), 412–420.
  7. Камелов, С.М., Попов, В.А. (2020). Биологические показатели и структура популяции рыб Северо-Восточного Каспия. Вестник рыбохозяйственной науки Казахстана, 2, 45–52.
  8. D. Salauat, S. Shalgimbayeva, Zh. Omarova, G. Jumakhanova and G. Zhanysbay (2024) Current state of juvenile roach (Rutilus rutilus caspicus) BIO Web of Conferences 100, 04019 https://doi.org/10.1051/bioconf/202410004019
  9. Чугунова Н.И. Методики изучения возраста и роста рыб (1952) – М.: Пищевая промышленность. 115 с.
  10. Правдин И.Ф. Руководство по изучению рыб. (1966) Москва - Пищевая промышленность. 376 с
  11. Кушнаренко А.И. Эколого-этологические основы количественного учета рыб Северного Каспия. – Астрахань: КаспНИРХ. – 2003. – 180 с.
  12. Лакин Г.Ф. (1990) Биометрия – М.: Высшая школа, 352 с.
  13. Froese, R. (2006). Cube law, condition factor and weight–length relationships: history, meta-analysis and recommendations. Journal of Applied Ichthyology, 22(4), 241–253.
  14. Motasim A.M., Osman M.F., Sayed M.A., (2015) Length-Weight and Some Morphometric Relationships of Valamugil seheli from Sudanese Red Sea Coast. Open Access Library Journal Vol.2 No.11 10.4236/oalib.1101621
  15. Le Cren, E.D. (1951). The length–weight relationship and seasonal cycle in gonad weight and condition in the perch (Perca fluviatilis). Journal of Animal Ecology, 20(2), 201–219.
  16. Bashar A, Hasan NA, Haque MM, Rohani Md F, Hossain MdS (2021) Effects of Dietary Silica Nanoparticle on Growth Performance, Protein Digestibility, Hematology, Digestive Morphology, and Muscle Composition of Nile Tilapia, Oreochromis Niloticus. August 2021 Frontiers in Marine Science 8:706179, https://doi.org/10.3389/fmars.2021.706179 DOI: 10.3389/fmars.2021.706179
  17. Britton, J.R., & Davies, G.D. (2007). Length–weight relationships and condition factors of some freshwater fishes in the River Teme, UK. Journal of Applied Ichthyology, 23(2), 135–138. https://doi.org/10.1111/j.1439-0426.2007.00870.xDigital Object Identifier (DOI)
  18. Никольский Г.В., (1963) Экология рыб. -Москва : Высш. школа, 1963. - 368 с.
  19. Лебедев, Н.В. (1959). Методы изучения питания рыб. Москва: Пищевая промышленность.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2026. КАСПИЙ ТЕҢІЗІНДЕГІ ҚАРАКӨЗДІҢ Rutilus caspicus (Yakovlev, 1870) БИОЛОГИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ. Izdenister natigeler. 28, 3 (111) (Jun. 2026), 8–22. DOI:https://doi.org/10.37884/3-2026/01.
(1)КАСПИЙ ТЕҢІЗІНДЕГІ ҚАРАКӨЗДІҢ Rutilus Caspicus (Yakovlev, 1870) БИОЛОГИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ. Izdenister natigeler 2026, 28 (3 (111), 8-22. https://doi.org/10.37884/3-2026/01.
КАСПИЙ ТЕҢІЗІНДЕГІ ҚАРАКӨЗДІҢ Rutilus caspicus (Yakovlev, 1870) БИОЛОГИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ. (2026). Izdenister Natigeler, 28(3 (111), 8-22. https://doi.org/10.37884/3-2026/01
КАСПИЙ ТЕҢІЗІНДЕГІ ҚАРАКӨЗДІҢ Rutilus caspicus (Yakovlev, 1870) БИОЛОГИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ. Izdenister natigeler, [S. l.], v. 28, n. 3 (111), p. 8–22, 2026. DOI: 10.37884/3-2026/01. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1311. Acesso em: 15 sep. 2026.
“КАСПИЙ ТЕҢІЗІНДЕГІ ҚАРАКӨЗДІҢ Rutilus Caspicus (Yakovlev, 1870) БИОЛОГИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ”. 2026. Izdenister Natigeler 28 (3 (111): 8-22. https://doi.org/10.37884/3-2026/01.
“КАСПИЙ ТЕҢІЗІНДЕГІ ҚАРАКӨЗДІҢ Rutilus caspicus (Yakovlev, 1870) БИОЛОГИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ” (2026) Izdenister natigeler, 28(3 (111), pp. 8–22. doi:10.37884/3-2026/01.
[1]“КАСПИЙ ТЕҢІЗІНДЕГІ ҚАРАКӨЗДІҢ Rutilus caspicus (Yakovlev, 1870) БИОЛОГИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ”, Izdenister natigeler, vol. 28, no. 3 (111), pp. 8–22, Jun. 2026, doi: 10.37884/3-2026/01.
“КАСПИЙ ТЕҢІЗІНДЕГІ ҚАРАКӨЗДІҢ Rutilus Caspicus (Yakovlev, 1870) БИОЛОГИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ”. Izdenister Natigeler, vol. 28, no. 3 (111), June 2026, pp. 8-22, https://doi.org/10.37884/3-2026/01.
“КАСПИЙ ТЕҢІЗІНДЕГІ ҚАРАКӨЗДІҢ Rutilus Caspicus (Yakovlev, 1870) БИОЛОГИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ”. Izdenister natigeler 28, no. 3 (111) (June 30, 2026): 8–22. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1311.
1.КАСПИЙ ТЕҢІЗІНДЕГІ ҚАРАКӨЗДІҢ Rutilus caspicus (Yakovlev, 1870) БИОЛОГИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ. Izdenister natigeler [Internet]. 2026 Jun. 30 [cited 2026 Sep. 15];28(3 (111):8-22. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1311
1.КАСПИЙ ТЕҢІЗІНДЕГІ ҚАРАКӨЗДІҢ Rutilus caspicus (Yakovlev, 1870) БИОЛОГИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ. Izdenister natigeler. 2026;28(3 (111):8-22. doi:10.37884/3-2026/01