STUDY OF THE PARAMETERS OF ECONOMICALLY USEFUL SIGNS OF THE QIGAI SHEEP BREED

Kairat Iskakov; Alma Katasheva; Murat Kalmagambetov; Beibit Kulataev

doi:10.37884/2-2026/02

Аңдатпа

Мақалада Саулықтардың өсімталдылығын зерттеу бойынша жүргізілген тәжірибелердің нәтижелері көрсеткендей, сыныпқа байланысты 100 аналық қозылардың өнімділігі 111-105,4% құрайды. Бұл ретте қозылардың ең көп саны таңдаулы элиталық топтағы аналықтардан (111%) алынғанын атап өткен жөн, бұл I класты аналықтардан алынған қозылар санының 5,6% - на жоғары. Паспорттық рундардың сұрыптық талдауы көрсеткендей жүн тоннасының төмендеуімен (өрлеуімен) негізделген сорттың үлес салмағы төмендейтінін көрсетті: шығу соңғы қошқар рундарында 56-50 сапа шығымы 73,9%, рундарда 48 сапа - 69,8% құрады. Тірі салмағы бар қойлардың селекциялық топтары 55±0,13 кг, жүнді қырқу арқылы 2,4 кг.

Селекция популяциясын іріктеу процесінде жақсы өнімді қасиеттері бар аймақтардың табиғи-климаттық жағдайларына бейімделген жануарлар массиві жасалды, ал осы тұқымның жануарларын одан әрі өсіру жүннің сапалық сипаттамаларын нашарлатпай өнімділіктің бәсекелестік көрсеткіштерін (ет және сүт өнімділігінің өсіп келе жатқан рөлі) жақсартуға бағытталған. Жалпы, Цигай қойларының жүнді-етті "қазақ типіндегі" өсімталдылығы басқа жүнді-етті биязылау жүнді қой тұқымдарының деңгейінде.

селекция өндіруші қошқар қошқар қой қылшық жүн көбею қабілеті ет

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

Alishev K.Z. (1994). Aktobe semi-coarse-wooled sheep /Aktyubinsk 1994. 185 р. [in Russ.].
Bogolyubsky S.N. (1963). On the growth and development of sheep. ― M: Publishing House of Agricultural Literature, Magazines and Posters, 1963. Рp.46–62 [in Russ.].
Černá, M., Margetín, M., Veselá, Z., & Milerski, M. (2023). Effects of crossbreeding on milk production of sheep. Czech Journal of Animal Science. 68(10). 407-413. doi: 10.17221/39/2023-CJAS [in Eng.].
Fonseca, P.A.S., Suárez-Vega, A., Arranz, J.J., & Gutiérrez-Gil, B. (2024). Integration of selective sweeps across the sheep genome: understanding the relationship between production and adaptation traits. Genetics, selection, evolution: GSE, 56(1). 40. https://doi.org/10.1186/s12711-024-00910-w[in Eng.].
Larsson, M. N. A., Morell Miranda, P., Pan, L., Başak Vural, K., Kaptan, D., Rodrigues Soares, A. E., Kivikero, H., Kantanen, J., Somel, M., Özer, F., Johansson, A. M., Storå, J., & Günther, T. (2024). Ancient Sheep Genomes Reveal Four Millennia of North European Short-Tailed Sheep in the Baltic Sea Region. Genome biology and evolution, 16(6). evae114. https://doi.org/10.1093/gbe/evae114 [in Eng.].
Methodological guidelines for the study of sheep wool. ― Moscow. 1983 [in Russ.].
Merkuryeva E.K. (1988). Methods of variational statistics. ― Moscow: Agropromizdat. 1988 [in Russ.].
Orfinskaya O. V. (2024). Archaeological textiles as an indicator of social relations and religious beliefs in Egypt. Egypt and Neighboring Countries. (1). 104–118. doi: 10.24412/2686-9276-2024-00005 [in Russ.].
Orakbayeva A.D. Adylkanova Sh.R. Sadykulov T.S. Sansyzbayeva B.K. (2023). Formation of meat productivity of lambs of the saryarkinsky fat-tailed sheep breed (intra-breed zhanaarkinsky type) // Istenister, natizheler-Research, results. №4 (100). 2023. ISSN 2304–3334. https://doi.org/10.37884/4-2023/03[in Russ.].
Prache S. Schreurs N. Guillier L. (2022). Factors affecting sheep carcass and meat quality attributes. Animal. Volume 16. Supplement 1. February 2022, 100330. https://doi.org/10.1016/j.animal.2021.100330 [in Eng.].
Instructions for bonitating semi-fine sheep with the basics of breeding work. ― M. 1986. [in Russ.].
Smagulov, D., & Kassimova, G. (2023). Bioconversion protein and energy in feed into meat productivity of the young sheep. Science and education, 3(2 (71), 30–36. https://doi.org/10.52578/2305-9397-2023-2-3-30-36 [in Russ.].
Xu, S., Akhatayeva, Z., Liu, J., Feng, X., Yu, Y., Badaoui, B., Esmailizadeh, A., Kantanen, J., Amills, M., Lenstra, J.A., Johansson, A.M., Coltman, D.W., Liu, G.E., Curik, I., Orozco-terWengel, P., Paiva, S.R., Zinovieva, N.A., Zhang, L., Yang, J., Liu, Z., Li, M. (2025). Genetic advancements and future directions in ruminant livestock breeding: from reference genomes to multiomics innovations. ― Science China. Life sciences, 68(4), 934–960. https://doi.org/10.1007/s11427-024-2744-4 [in Eng.].
Zengkui Lu. Yaojing Yue. Haina Shi. Jinxia Zhang. Tiaoguo Liu. Jianbin Liu. And Bohui Yang (2022). Effects of Sheep Sires on Muscle Fiber Characteristics // Fatty Acid Composition and Volatile Flavor Compounds in F1 Crossbred Lambs Foods 2022. 11(24), 4076; https://doi.org/10.3390/foods11244076 [in Eng.]

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2026. ЦИГАЙ ҚОЙ ТҰҚЫМЫНЫҢ ШАРУАШЫЛЫҚ-ПАЙДАЛЫ БЕЛГІЛЕРІНІҢ ПАРАМЕТРЛЕРІН ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler. 28, 2 (110) (Apr. 2026), 24–31. DOI:https://doi.org/10.37884/2-2026/02.

(1)ЦИГАЙ ҚОЙ ТҰҚЫМЫНЫҢ ШАРУАШЫЛЫҚ-ПАЙДАЛЫ БЕЛГІЛЕРІНІҢ ПАРАМЕТРЛЕРІН ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler 2026, 28 (2 (110), 24-31. https://doi.org/10.37884/2-2026/02.

ЦИГАЙ ҚОЙ ТҰҚЫМЫНЫҢ ШАРУАШЫЛЫҚ-ПАЙДАЛЫ БЕЛГІЛЕРІНІҢ ПАРАМЕТРЛЕРІН ЗЕРТТЕУ. (2026). Izdenister Natigeler, 28(2 (110), 24-31. https://doi.org/10.37884/2-2026/02

ЦИГАЙ ҚОЙ ТҰҚЫМЫНЫҢ ШАРУАШЫЛЫҚ-ПАЙДАЛЫ БЕЛГІЛЕРІНІҢ ПАРАМЕТРЛЕРІН ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler, [S. l.], v. 28, n. 2 (110), p. 24–31, 2026. DOI: 10.37884/2-2026/02. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1193. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ ЦИГАЙ ҚОЙ ТҰҚЫМЫНЫҢ ШАРУАШЫЛЫҚ-ПАЙДАЛЫ БЕЛГІЛЕРІНІҢ ПАРАМЕТРЛЕРІН ЗЕРТТЕУ”. 2026. Izdenister Natigeler 28 (2 (110): 24-31. https://doi.org/10.37884/2-2026/02.

“ ЦИГАЙ ҚОЙ ТҰҚЫМЫНЫҢ ШАРУАШЫЛЫҚ-ПАЙДАЛЫ БЕЛГІЛЕРІНІҢ ПАРАМЕТРЛЕРІН ЗЕРТТЕУ” (2026) Izdenister natigeler, 28(2 (110), pp. 24–31. doi:10.37884/2-2026/02.

[1]“ ЦИГАЙ ҚОЙ ТҰҚЫМЫНЫҢ ШАРУАШЫЛЫҚ-ПАЙДАЛЫ БЕЛГІЛЕРІНІҢ ПАРАМЕТРЛЕРІН ЗЕРТТЕУ”, Izdenister natigeler, vol. 28, no. 2 (110), pp. 24–31, Apr. 2026, doi: 10.37884/2-2026/02.

“ ЦИГАЙ ҚОЙ ТҰҚЫМЫНЫҢ ШАРУАШЫЛЫҚ-ПАЙДАЛЫ БЕЛГІЛЕРІНІҢ ПАРАМЕТРЛЕРІН ЗЕРТТЕУ”. Izdenister Natigeler, vol. 28, no. 2 (110), Apr. 2026, pp. 24-31, https://doi.org/10.37884/2-2026/02.

“ ЦИГАЙ ҚОЙ ТҰҚЫМЫНЫҢ ШАРУАШЫЛЫҚ-ПАЙДАЛЫ БЕЛГІЛЕРІНІҢ ПАРАМЕТРЛЕРІН ЗЕРТТЕУ”. Izdenister natigeler 28, no. 2 (110) (April 30, 2026): 24–31. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1193.

1.ЦИГАЙ ҚОЙ ТҰҚЫМЫНЫҢ ШАРУАШЫЛЫҚ-ПАЙДАЛЫ БЕЛГІЛЕРІНІҢ ПАРАМЕТРЛЕРІН ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2026 Apr. 30 [cited 2026 Sep. 15];28(2 (110):24-31. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1193

1.ЦИГАЙ ҚОЙ ТҰҚЫМЫНЫҢ ШАРУАШЫЛЫҚ-ПАЙДАЛЫ БЕЛГІЛЕРІНІҢ ПАРАМЕТРЛЕРІН ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler. 2026;28(2 (110):24-31. doi:10.37884/2-2026/02

[1] Alishev K.Z. (1994). Aktobe semi-coarse-wooled sheep /Aktyubinsk 1994. 185 р. [in Russ.].

[2] Bogolyubsky S.N. (1963). On the growth and development of sheep. ― M: Publishing House of Agricultural Literature, Magazines and Posters, 1963. Рp.46–62 [in Russ.].

[3] Černá, M., Margetín, M., Veselá, Z., & Milerski, M. (2023). Effects of crossbreeding on milk production of sheep. Czech Journal of Animal Science. 68(10). 407-413. doi: 10.17221/39/2023-CJAS [in Eng.].

[4] Fonseca, P.A.S., Suárez-Vega, A., Arranz, J.J., & Gutiérrez-Gil, B. (2024). Integration of selective sweeps across the sheep genome: understanding the relationship between production and adaptation traits. Genetics, selection, evolution: GSE, 56(1). 40. https://doi.org/10.1186/s12711-024-00910-w[in Eng.].

[5] Larsson, M. N. A., Morell Miranda, P., Pan, L., Başak Vural, K., Kaptan, D., Rodrigues Soares, A. E., Kivikero, H., Kantanen, J., Somel, M., Özer, F., Johansson, A. M., Storå, J., & Günther, T. (2024). Ancient Sheep Genomes Reveal Four Millennia of North European Short-Tailed Sheep in the Baltic Sea Region. Genome biology and evolution, 16(6). evae114. https://doi.org/10.1093/gbe/evae114 [in Eng.].

[6] Methodological guidelines for the study of sheep wool. ― Moscow. 1983 [in Russ.].

[7] Merkuryeva E.K. (1988). Methods of variational statistics. ― Moscow: Agropromizdat. 1988 [in Russ.].

[8] Orfinskaya O. V. (2024). Archaeological textiles as an indicator of social relations and religious beliefs in Egypt. Egypt and Neighboring Countries. (1). 104–118. doi: 10.24412/2686-9276-2024-00005 [in Russ.].

[9] Orakbayeva A.D. Adylkanova Sh.R. Sadykulov T.S. Sansyzbayeva B.K. (2023). Formation of meat productivity of lambs of the saryarkinsky fat-tailed sheep breed (intra-breed zhanaarkinsky type) // Istenister, natizheler-Research, results. №4 (100). 2023. ISSN 2304–3334. https://doi.org/10.37884/4-2023/03[in Russ.].

[10] Prache S. Schreurs N. Guillier L. (2022). Factors affecting sheep carcass and meat quality attributes. Animal. Volume 16. Supplement 1. February 2022, 100330. https://doi.org/10.1016/j.animal.2021.100330 [in Eng.].

[11] Instructions for bonitating semi-fine sheep with the basics of breeding work. ― M. 1986. [in Russ.].

[12] Smagulov, D., & Kassimova, G. (2023). Bioconversion protein and energy in feed into meat productivity of the young sheep. Science and education, 3(2 (71), 30–36. https://doi.org/10.52578/2305-9397-2023-2-3-30-36 [in Russ.].

[13] Xu, S., Akhatayeva, Z., Liu, J., Feng, X., Yu, Y., Badaoui, B., Esmailizadeh, A., Kantanen, J., Amills, M., Lenstra, J.A., Johansson, A.M., Coltman, D.W., Liu, G.E., Curik, I., Orozco-terWengel, P., Paiva, S.R., Zinovieva, N.A., Zhang, L., Yang, J., Liu, Z., Li, M. (2025). Genetic advancements and future directions in ruminant livestock breeding: from reference genomes to multiomics innovations. ― Science China. Life sciences, 68(4), 934–960. https://doi.org/10.1007/s11427-024-2744-4 [in Eng.].

[14] Zengkui Lu. Yaojing Yue. Haina Shi. Jinxia Zhang. Tiaoguo Liu. Jianbin Liu. And Bohui Yang (2022). Effects of Sheep Sires on Muscle Fiber Characteristics // Fatty Acid Composition and Volatile Flavor Compounds in F1 Crossbred Lambs Foods 2022. 11(24), 4076; https://doi.org/10.3390/foods11244076 [in Eng.]