Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
СУ, ЖЕР ЖӘНЕ ОРМАН РЕСУРСТАРЫ

АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ ДЕГРАДАЦИЯҒА ҰШЫРАҒАН АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖЕРЛЕРІН ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУДЕ ИННОВАЦИЯЛЫҚ ӘДІСТЕРДІ ҚОЛДАНУ

Гүлсім Айтхожаева 1 , Нургали Турманбетов 1 , Аружан Зермұхамед 1 , Вирджиния Гурскиене 2

1 Қазақ Ұлттық аграрлық зерттеу университеті, Алматы, 050010, Қазақстан Республикасы; 2 Витаутас Магнус университеті, Каунас қаласы, Литва

doi.org/10.37884/1-2026/18 Бет. 182-191 Қабылданды 09.01.2026 Жарияланды 27.02.2026

Аңдатпа

В статье рассматриваются актуальные вопросы применения инновационных методов восстановления деградированных сельскохозяйственных земель Алматинской области, характеризующейся высокой антропогенной нагрузкой и уязвимостью почвенного покрова к деградационным процессам. Актуальность исследования обусловлена устойчивым снижением плодородия земель, развитием водной и ветровой эрозии, вторичным засолением орошаемых угодий и ухудшением агроэкологического состояния почв в условиях интенсификации сельскохозяйственного производства. Целью исследования является обоснование эффективности использования современных инновационных подходов к восстановлению деградированных земель с учетом природно-климатических и почвенных особенностей Алматинской области. В работе использованы методы аналитического обзора, сравнительного анализа и обобщения научных данных, а также материалы региональных исследований в области почвоведения и землепользования. В статье проанализированы основные причины деградации сельскохозяйственных земель, включая нарушение севооборотов, несбалансированное применение агротехнологий, снижение содержания органического вещества в почве и влияние климатических факторов. Особое внимание уделено биологическим методам восстановления почв, применению сидеральных культур, микробиологических препаратов и органических удобрений, а также внедрению ресурсосберегающих агротехнологий. Рассмотрены возможности использования цифровых и геоинформационных технологий для мониторинга состояния земельных ресурсов, оценки степени деградации и планирования восстановительных мероприятий. Показано, что комплексное применение инновационных методов способствует повышению устойчивости агроландшафтов, улучшению физико-химических свойств почв и стабилизации сельскохозяйственного производства. Сделан вывод о целесообразности интеграции научно обоснованных инновационных решений в практику землепользования региона с целью восстановления плодородия почв, рационального использования земельных ресурсов и обеспечения экологической устойчивости аграрного сектора. Полученные результаты могут быть использованы при разработке региональных программ устойчивого землепользования, а также в деятельности сельскохозяйственных предприятий и научно-исследовательских организаций.

жер деградациясы, топырақты қалпына келтіру, ауыл шаруашылығы алқаптары, инновациялық әдістер, тұрақты жер пайдалану, агроэкологиялық технологиялар, биологиялық рекультивация, жер мониторингі, Алматы облысы

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. Деградация земель в Центральной Азии: до 40 % пахотных земель подвержены деградации // AgroSearch.kz. – 2025. – URL: https://agrosearch.kz/news/v-centralnoi-azii-degradirovano-do-40-zemel (дата обращения: 09.01.2026).
  2. Жумагалиева Н., Айтхожаева Г., Пентаев Т., Жилдикбаева А. (2024). Анализ проблем неиспользования земель сельскохозяйственного назначения с учетом их деградации // Изденістер нәтижелері = Izdenister natigeler. 2024. № 1 (101). С. 220–228. DOI: 10.37884/12024/22. URL: https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/477 (дата обращения: 09.01.2026).
  3. Evangelou E. (2025). Soil quality and innovation in agriculture // Sustainability. 2025. Vol. 17. No. 17. Article 7934. DOI: 10.3390/su17177934. URL: https://www.mdpi.com/2071-1050/17/17/7934 (дата обращения: 09.01.2026).
  4. Оспанова К., Омарбекова А., Наушабаев А., Рсымбетов Б., Серикбаева Г. (2025). Экологомелиоративное состояние засоленных земель предгорной равнины Алматинской области и проблемы деградации их химического состава при трансформации сельскохозяйственных угодий // Изденістер нәтижелері = Izdenister Natigeler. 2025. № 3(107). DOI:10.37884/32025/45. (дата обращения: 09.01.2026).
  5. Кененбаев С.Б. (2022). Ресурсосберегающие системы земледелия – основа воспроизводства плодородия почв и повышения продуктивности земель // Наука и образование. GBJ. 2022. Т. 2. № 1 (66). С. 78–84. DOI: 10.52578/230593972022117784. URL: https://nauka.wkau.kz/index.php/gbj/article/view/128 (дата обращения: 09.01.2026).
  6. Kaliyeva D., Tokbergenova A., Mirzabaev A., Zulpykharov K., Bissenbayeva S., Taukebayev O., Qadir M. (2025). Assessing soil erosion risk in Kazakhstan: a RUSLEbased approach for land rehabilitation // Polish Journal of Environmental Studies. 2025. Vol. 34, No. 3.
  7. Neuenkamp L., García de León D., Hamer U., Hölzel N., McGale E., Hannula S.E. (2024). Comprehensive tools for ecological restoration of soils foster sustainable use and resilience of agricultural land // Communications Biology. 2024. Vol. 7. – Article 1577. DOI: 10.1038/s42003024072752. URL: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11599581/ (дата обращения: 09.01.2026).
  8. Токбергенова А.А., Калиева Д.М., Зулпыхаров К.Б., Бисенбаева С.Б., Таукебаев О.Ж. (2023). Оценка плодородия почв сельскохозяйственных угодий в Алматинской области с использованием ГИС технологий // Вестник КазНУ. Серия географическая. 2023. Т. 69, № 2.
  9. Kabato W., Hailegnaw N., Mutum L., Molnar Z. (2025). Managing soil health for climate resilience and crop productivity in a changing environment // Science of The Total Environment. 2025. Vol. 1000. Article 180460. DOI: 10.1016/j.scitotenv.2025.180460. URL: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S004896972502100X (дата обращения: 09.01.2026).
  10. Seitkazy M., Beisekenov N., Rakhimova M., Tokbergenova A., Zulpykharov K., Kaliyeva D., Taukebayev O., Levin E. (2025). Soil erosion prediction in Western Kazakhstan through deep learning with a neural network approach to LSfactor analysis // Journal of the Indian Society of Remote Sensing. 2025. Vol. 53. Pр. 1215–1226. DOI: 10.1007/s12524024020800. URL: https://link.springer.com/article/10.1007/s12524-024-02080-0 (дата обращения: 09.01.2026).
  11. Soil restoration // Agricultural and Biological Sciences. ScienceDirect. 2025. URL: https://www.sciencedirect.com/topics/agricultural-and-biological-sciences/soil-restoration (дата обращения: 09.01.2026).
  12. Vlasenko M. V., Turko S. Y., Rybashlykova L. P. (2023). Эффективные технологии восстановления деградированных пастбищных экосистем и создания высококачественных сенокосов в бассейне реки Дон // Аграрный вестник Урала. 2023. № 05 (234). С. 14–25. DOI: 10.32417/199748682023234051425. URL: https://agvu.urgau.ru/ru/52342023.html (дата обращения: 09.01.2026).
  13. Saki M., Keshavarz R., Franklin D., Abolhasan M., Lipman J., Shariati N. (2025). A datadriven review of remote sensingbased data fusion in precision agriculture from foundational to transformerbased techniques // arXiv preprint. 2025. DOI: 10.48550/arXiv.2410.18353. URL: https://arxiv.org/abs/2410.18353 (дата обращения: 09.01.2026).
  14. Нугманов А.Б., Ысқақ А., Тулькубаева С.А., Жамалова Д.Б. (2025). Процессы деградации и восстановления земель, находящихся в сельскохозяйственном использовании // 3i: intellect, idea, innovation. 2025. Т. 1, № 2.
  15. Почти 30 млн гектаров земель в Казахстане подвержены деградации // Kazinform. – 2025. – 18 февр. 2025. – URL: [https://www.inform.kz/ru/pochti-30-mln-gektarov-zemel-v-kazahstane-podverzheni-degradatsii-c60381](https://www.inform.kz/ru/pochti-30-mln-gektarov-zemel-v-kazahstane-podverzheni-degradatsii-c60381) (дата обращения: 09.01.2026).

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2026. АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ ДЕГРАДАЦИЯҒА ҰШЫРАҒАН АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖЕРЛЕРІН ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУДЕ ИННОВАЦИЯЛЫҚ ӘДІСТЕРДІ ҚОЛДАНУ. Izdenister natigeler. 28, 1(109) (Feb. 2026), 182–191. DOI:https://doi.org/10.37884/1-2026/18.
(1)АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ ДЕГРАДАЦИЯҒА ҰШЫРАҒАН АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖЕРЛЕРІН ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУДЕ ИННОВАЦИЯЛЫҚ ӘДІСТЕРДІ ҚОЛДАНУ. Izdenister natigeler 2026, 28 (1(109), 182-191. https://doi.org/10.37884/1-2026/18.
АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ ДЕГРАДАЦИЯҒА ҰШЫРАҒАН АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖЕРЛЕРІН ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУДЕ ИННОВАЦИЯЛЫҚ ӘДІСТЕРДІ ҚОЛДАНУ. (2026). Izdenister Natigeler, 28(1(109), 182-191. https://doi.org/10.37884/1-2026/18
АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ ДЕГРАДАЦИЯҒА ҰШЫРАҒАН АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖЕРЛЕРІН ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУДЕ ИННОВАЦИЯЛЫҚ ӘДІСТЕРДІ ҚОЛДАНУ. Izdenister natigeler, [S. l.], v. 28, n. 1(109), p. 182–191, 2026. DOI: 10.37884/1-2026/18. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1192. Acesso em: 15 sep. 2026.
“АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ ДЕГРАДАЦИЯҒА ҰШЫРАҒАН АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖЕРЛЕРІН ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУДЕ ИННОВАЦИЯЛЫҚ ӘДІСТЕРДІ ҚОЛДАНУ”. 2026. Izdenister Natigeler 28 (1(109): 182-91. https://doi.org/10.37884/1-2026/18.
“АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ ДЕГРАДАЦИЯҒА ҰШЫРАҒАН АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖЕРЛЕРІН ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУДЕ ИННОВАЦИЯЛЫҚ ӘДІСТЕРДІ ҚОЛДАНУ” (2026) Izdenister natigeler, 28(1(109), pp. 182–191. doi:10.37884/1-2026/18.
[1]“АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ ДЕГРАДАЦИЯҒА ҰШЫРАҒАН АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖЕРЛЕРІН ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУДЕ ИННОВАЦИЯЛЫҚ ӘДІСТЕРДІ ҚОЛДАНУ”, Izdenister natigeler, vol. 28, no. 1(109), pp. 182–191, Feb. 2026, doi: 10.37884/1-2026/18.
“АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ ДЕГРАДАЦИЯҒА ҰШЫРАҒАН АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖЕРЛЕРІН ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУДЕ ИННОВАЦИЯЛЫҚ ӘДІСТЕРДІ ҚОЛДАНУ”. Izdenister Natigeler, vol. 28, no. 1(109), Feb. 2026, pp. 182-91, https://doi.org/10.37884/1-2026/18.
“АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ ДЕГРАДАЦИЯҒА ҰШЫРАҒАН АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖЕРЛЕРІН ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУДЕ ИННОВАЦИЯЛЫҚ ӘДІСТЕРДІ ҚОЛДАНУ”. Izdenister natigeler 28, no. 1(109) (February 27, 2026): 182–191. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1192.
1.АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ ДЕГРАДАЦИЯҒА ҰШЫРАҒАН АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖЕРЛЕРІН ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУДЕ ИННОВАЦИЯЛЫҚ ӘДІСТЕРДІ ҚОЛДАНУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2026 Feb. 27 [cited 2026 Sep. 15];28(1(109):182-91. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1192
1.АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ ДЕГРАДАЦИЯҒА ҰШЫРАҒАН АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖЕРЛЕРІН ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУДЕ ИННОВАЦИЯЛЫҚ ӘДІСТЕРДІ ҚОЛДАНУ. Izdenister natigeler. 2026;28(1(109):182-191. doi:10.37884/1-2026/18