АҚМОЛА ОБЛЫСЫНЫҢ ДАЛАЛЫ АЙМАҒЫ ЖАҒДАЙЫНДА ЖАСЫМЫҚ ЕГІСТІГІНДЕ ДАРА ЖАРНАҚТЫ АРАМШӨПТЕРГЕ ҚАРСЫ ГЕРБИЦИДТЕРДІҢ ТИІМДІЛІГІ

Берик Базарбаев; Абдумамат Кочоров; Ерлан Утельбаев; Абдрахман Алдабергенов

doi:10.37884/4-2024/25

Аңдатпа

Мақалада Солтүстік Қазақстанның далалы аймағы жағдайында оңтүстік карбонатты қара топырақтарында жасымық (Lens culinaris Medik) егістіктерінде арамшөптердің таралуы мен дамуын зерттеу нәтижелері келтірілген. Танаптық тәжірибелер Ақмола облысы Шортанды ауданы «А.И. Бараев атындағы АШ ҒӨО» ЖШС жағдайында жүргізілді. Зерттеулерімізде жасымықты далалы аймағы жағдайында өсіру кезінде ең көп таралған арамшөптер дәнді дақылдар тұқымдасына жататын өсімдіктер (даражарнақтылар) анықталды. Даражарнақты арамшөптердің зияндылығын шектеу үшін жасымық егістігінде гербицидтермен дақылдың өсіп-дамуының 4-6 жапырақтану кезеңінде, бір жылдық даражарнақты арамшөптердің 1-3 жапырақтану кезеңінде өңдеу жұмыстары жүргізілді. Жасымық егістігінде бақылау жұмыстарын жүргізу барысында бір жылдық даражарнақты арамшөптердің барлық түрлері анықталды. Гербицидтердің биологиялық тиімділігі бақылаумен салыстырғанда арамшөптер санының азаюымен есептелінді.

Жүргізілген зерттеулердің нәтижелері бойынша Суприм, к.э., Кинетик форте, к.э. және Кадим 240, к.э. препараттары жасымықтың өсіп-дамуы кезеңінде біржылдық даражарнақты арамшөптерге қарсы қолданылған нұсқаларда биологиялық тиімділігі тиісінше 88,5-77,3, 89,5-78,4 және 87,7-77,1% құрады. Біржылдық даражарнақты арамшөптерге қарсы химиялық препараттарды қолдану арамшөптердің санын шектеуге және сәйкесінше 8,5, 8,6 және 8,3 ц/га дақыл тұқымынан өнім алуға мүмкіндік берді.

жасымық, аймақ, өнім, арамшөп, гербицид, биологиялық тиімділік, шаруашылық тиімділік.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1 Стратегия "Казахстан-2050": новый политический курс состоявшегося государства, г. Астана, 14 декабря 2012 года.
2 Аринов К., Мусынов К., Шестакова Н., Серекпаев Н., Апушев А. Растениеводство. Астана «Фолиант» – 2016. 583 с.
3 Mussynov К.М., Nurettin Т.Т., Kipshakbayeva А.А., Arinov B.K., Utelbayev Y.A. Bazarbayev B. Productivity and Cooking Advantages of Lentil Grades Grown Under Conditions Found in North Kazakhstan. Pakistan Journal of Nutrition. ISSN 1680-5194 DOI: 10.3923/pjn. -2017. P. 843-849.
4 "Production of Lentils by Countries". UN Food & Agriculture Organization, Statistics Division // http: faostat. fao.org. 7.11. 2022.
5 Cokkizgin A., Munqez J., Shtaya Y. Lentil: Origin, Cultivation Techniques, Utilization and Advances in Transformation // Science and Education Centre of North America. – 2013. - Vol. 1. - Р. 55-62.
6 Сағитов А.О. және т.б. Аса қауіпті және зиянды организмдердің (зиянкестер, аурулар, арамшөптер) фитосанитарлық мониторингі: (оқу құралы), 2-ші басылым. – Алматы: Қазақ өсімдік қорғау және карантин ҒЗИ, 2016. – 376 бет.
7 Hamel Y., Randy C., Kutcher H., Poppy L. Lentil enhances agroecosystem productivity with increased residual soil water and nitrogen // Renewble Agriculture and Food Systems. – 2017. - №1. – P. 319-330.
8 Кочоров А.С., Тулеева А.К., Утельбаев Е.А., Давыдова В.Н., Базарбаев Б.Б. Особенности и регулирование фитосанитарной обстановки в посевах горчицы (Brassica juncea) при возделывании в степной зоне Северного Казахстана // Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты. №2 (98) 2023, ISSN 2304-3334. – С. 209-224.
9 Тимошкин А.О., Пряхова Т.Я. Перспективный способ повышения урожайности чечевицы тарелочной // Земледелие, – 2017. - №5. – С. 21-24.
10 Ауыл шаруашылығы дақылдарының сорттарын мемлекеттік сынау әдістемесі. Қазақстан Республикасы ауыл шаруашылығы министрлігі. – Алматы, 2002. - 378 б.
11 Доспехов А.Б Методика опытного дела: учебники и учеб. пособия для высш. учеб. заведений. – М.: Агропромиздат, 1985. -351 с.
12 Тулькубаева С.А., Тулаев Ю.В., Абуова А.Б., Бугубаева А.У. Влияние сроков посева на засоренность и урожайность чечевицы в условиях Северного Казахстана // 3i intellect, idea, innovation - интеллект, идея, инновация. – 2023, №2. – С. 172-179.
13 Цой М.Ф. Толерантность сортов чечевицы к системным гербицидам и их влияние на засоренность, урожай и качество семян в условиях Московской области: дис. ... канд.с.-х. наук: 06.01.01. Москва, 2000.
14 Жанбыршина Н.Ж., Батырбаева К.Б. Влияние сроков посева на засоренность посевов чечевицы в условиях Северного Казахстана. Социально-политические и экономические аспекты развития современного общества: Научные теории, Российский и международный опыт // Сборник научных статей по итогам международной научно-практической конференции. Санкт-Петербург 2022 г. С. 49-51.
15 Маракаева Т.В., Горбачева Т.В., Фалалеева Е.В. Эффективность защиты посевов чечевицы от сорных растений в условиях южной лесостепи Омской области. Нива Поволжья №1 (61) 2022. С. 01006. DOI 10.36461/NP.2022.61.1.015.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. АҚМОЛА ОБЛЫСЫНЫҢ ДАЛАЛЫ АЙМАҒЫ ЖАҒДАЙЫНДА ЖАСЫМЫҚ ЕГІСТІГІНДЕ ДАРА ЖАРНАҚТЫ АРАМШӨПТЕРГЕ ҚАРСЫ ГЕРБИЦИДТЕРДІҢ ТИІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler. 4 (104) (Dec. 2024), 245–253. DOI:https://doi.org/10.37884/4-2024/25.

(1)АҚМОЛА ОБЛЫСЫНЫҢ ДАЛАЛЫ АЙМАҒЫ ЖАҒДАЙЫНДА ЖАСЫМЫҚ ЕГІСТІГІНДЕ ДАРА ЖАРНАҚТЫ АРАМШӨПТЕРГЕ ҚАРСЫ ГЕРБИЦИДТЕРДІҢ ТИІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler 2024, No. 4 (104), 245-253. https://doi.org/10.37884/4-2024/25.

АҚМОЛА ОБЛЫСЫНЫҢ ДАЛАЛЫ АЙМАҒЫ ЖАҒДАЙЫНДА ЖАСЫМЫҚ ЕГІСТІГІНДЕ ДАРА ЖАРНАҚТЫ АРАМШӨПТЕРГЕ ҚАРСЫ ГЕРБИЦИДТЕРДІҢ ТИІМДІЛІГІ. (2024). Izdenister Natigeler, 4 (104), 245-253. https://doi.org/10.37884/4-2024/25

АҚМОЛА ОБЛЫСЫНЫҢ ДАЛАЛЫ АЙМАҒЫ ЖАҒДАЙЫНДА ЖАСЫМЫҚ ЕГІСТІГІНДЕ ДАРА ЖАРНАҚТЫ АРАМШӨПТЕРГЕ ҚАРСЫ ГЕРБИЦИДТЕРДІҢ ТИІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 4 (104), p. 245–253, 2024. DOI: 10.37884/4-2024/25. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/773. Acesso em: 15 sep. 2026.

“АҚМОЛА ОБЛЫСЫНЫҢ ДАЛАЛЫ АЙМАҒЫ ЖАҒДАЙЫНДА ЖАСЫМЫҚ ЕГІСТІГІНДЕ ДАРА ЖАРНАҚТЫ АРАМШӨПТЕРГЕ ҚАРСЫ ГЕРБИЦИДТЕРДІҢ ТИІМДІЛІГІ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 4 (104) (December): 245-53. https://doi.org/10.37884/4-2024/25.

“АҚМОЛА ОБЛЫСЫНЫҢ ДАЛАЛЫ АЙМАҒЫ ЖАҒДАЙЫНДА ЖАСЫМЫҚ ЕГІСТІГІНДЕ ДАРА ЖАРНАҚТЫ АРАМШӨПТЕРГЕ ҚАРСЫ ГЕРБИЦИДТЕРДІҢ ТИІМДІЛІГІ” (2024) Izdenister natigeler, (4 (104), pp. 245–253. doi:10.37884/4-2024/25.

[1]“АҚМОЛА ОБЛЫСЫНЫҢ ДАЛАЛЫ АЙМАҒЫ ЖАҒДАЙЫНДА ЖАСЫМЫҚ ЕГІСТІГІНДЕ ДАРА ЖАРНАҚТЫ АРАМШӨПТЕРГЕ ҚАРСЫ ГЕРБИЦИДТЕРДІҢ ТИІМДІЛІГІ”, Izdenister natigeler, no. 4 (104), pp. 245–253, Dec. 2024, doi: 10.37884/4-2024/25.

“АҚМОЛА ОБЛЫСЫНЫҢ ДАЛАЛЫ АЙМАҒЫ ЖАҒДАЙЫНДА ЖАСЫМЫҚ ЕГІСТІГІНДЕ ДАРА ЖАРНАҚТЫ АРАМШӨПТЕРГЕ ҚАРСЫ ГЕРБИЦИДТЕРДІҢ ТИІМДІЛІГІ”. Izdenister Natigeler, no. 4 (104), Dec. 2024, pp. 245-53, https://doi.org/10.37884/4-2024/25.

“АҚМОЛА ОБЛЫСЫНЫҢ ДАЛАЛЫ АЙМАҒЫ ЖАҒДАЙЫНДА ЖАСЫМЫҚ ЕГІСТІГІНДЕ ДАРА ЖАРНАҚТЫ АРАМШӨПТЕРГЕ ҚАРСЫ ГЕРБИЦИДТЕРДІҢ ТИІМДІЛІГІ”. Izdenister natigeler, no. 4 (104) (December 30, 2024): 245–253. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/773.

1.АҚМОЛА ОБЛЫСЫНЫҢ ДАЛАЛЫ АЙМАҒЫ ЖАҒДАЙЫНДА ЖАСЫМЫҚ ЕГІСТІГІНДЕ ДАРА ЖАРНАҚТЫ АРАМШӨПТЕРГЕ ҚАРСЫ ГЕРБИЦИДТЕРДІҢ ТИІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Dec. 30 [cited 2026 Sep. 15];(4 (104):245-53. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/773

1.АҚМОЛА ОБЛЫСЫНЫҢ ДАЛАЛЫ АЙМАҒЫ ЖАҒДАЙЫНДА ЖАСЫМЫҚ ЕГІСТІГІНДЕ ДАРА ЖАРНАҚТЫ АРАМШӨПТЕРГЕ ҚАРСЫ ГЕРБИЦИДТЕРДІҢ ТИІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler. 2024;(4 (104):245-253. doi:10.37884/4-2024/25

[1] 1 Стратегия "Казахстан-2050": новый политический курс состоявшегося государства, г. Астана, 14 декабря 2012 года.

[2] 2 Аринов К., Мусынов К., Шестакова Н., Серекпаев Н., Апушев А. Растениеводство. Астана «Фолиант» – 2016. 583 с.

[3] 3 Mussynov К.М., Nurettin Т.Т., Kipshakbayeva А.А., Arinov B.K., Utelbayev Y.A. Bazarbayev B. Productivity and Cooking Advantages of Lentil Grades Grown Under Conditions Found in North Kazakhstan. Pakistan Journal of Nutrition. ISSN 1680-5194 DOI: 10.3923/pjn. -2017. P. 843-849.

[4] 4 "Production of Lentils by Countries". UN Food & Agriculture Organization, Statistics Division // http: faostat. fao.org. 7.11. 2022.

[5] 5 Cokkizgin A., Munqez J., Shtaya Y. Lentil: Origin, Cultivation Techniques, Utilization and Advances in Transformation // Science and Education Centre of North America. – 2013. - Vol. 1. - Р. 55-62.

[6] 6 Сағитов А.О. және т.б. Аса қауіпті және зиянды организмдердің (зиянкестер, аурулар, арамшөптер) фитосанитарлық мониторингі: (оқу құралы), 2-ші басылым. – Алматы: Қазақ өсімдік қорғау және карантин ҒЗИ, 2016. – 376 бет.

[7] 7 Hamel Y., Randy C., Kutcher H., Poppy L. Lentil enhances agroecosystem productivity with increased residual soil water and nitrogen // Renewble Agriculture and Food Systems. – 2017. - №1. – P. 319-330.

[8] 8 Кочоров А.С., Тулеева А.К., Утельбаев Е.А., Давыдова В.Н., Базарбаев Б.Б. Особенности и регулирование фитосанитарной обстановки в посевах горчицы (Brassica juncea) при возделывании в степной зоне Северного Казахстана // Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты. №2 (98) 2023, ISSN 2304-3334. – С. 209-224.

[9] 9 Тимошкин А.О., Пряхова Т.Я. Перспективный способ повышения урожайности чечевицы тарелочной // Земледелие, – 2017. - №5. – С. 21-24.

[10] 10 Ауыл шаруашылығы дақылдарының сорттарын мемлекеттік сынау әдістемесі. Қазақстан Республикасы ауыл шаруашылығы министрлігі. – Алматы, 2002. - 378 б.

[11] 11 Доспехов А.Б Методика опытного дела: учебники и учеб. пособия для высш. учеб. заведений. – М.: Агропромиздат, 1985. -351 с.

[12] 12 Тулькубаева С.А., Тулаев Ю.В., Абуова А.Б., Бугубаева А.У. Влияние сроков посева на засоренность и урожайность чечевицы в условиях Северного Казахстана // 3i intellect, idea, innovation - интеллект, идея, инновация. – 2023, №2. – С. 172-179.

[13] 13 Цой М.Ф. Толерантность сортов чечевицы к системным гербицидам и их влияние на засоренность, урожай и качество семян в условиях Московской области: дис. ... канд.с.-х. наук: 06.01.01. Москва, 2000.

[14] 14 Жанбыршина Н.Ж., Батырбаева К.Б. Влияние сроков посева на засоренность посевов чечевицы в условиях Северного Казахстана. Социально-политические и экономические аспекты развития современного общества: Научные теории, Российский и международный опыт // Сборник научных статей по итогам международной научно-практической конференции. Санкт-Петербург 2022 г. С. 49-51.

[15] 15 Маракаева Т.В., Горбачева Т.В., Фалалеева Е.В. Эффективность защиты посевов чечевицы от сорных растений в условиях южной лесостепи Омской области. Нива Поволжья №1 (61) 2022. С. 01006. DOI 10.36461/NP.2022.61.1.015.