ЖЕТІСУ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ҚАНТТЫ ЖҮГЕРІ АГРОЦЕНОЗЫНЫҢ ЗИЯНКЕСІ МАҚТА КӨБЕЛЕГІНІҢ (HELICOVERPAARMIGERA HUBN.) БИОЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІГІ ЖӘНЕ ОЛАРМЕН КҮРЕСУ ШАРАЛАРЫ

Нағима Түменбаева; Бекзат Момбаева; Гульнур Сулейманова; Арайлы Закиева; Аягоз Мендигалиева

doi:10.37884/3-2024/29

Аңдатпа

Мақалада Жетісу облысы жағдайында қантты жүгері агроценозының зиянкесі мақта көбелегінің (Helicoverpaarmigera Hubn.) биоэкологиялық ерекшелігі және олармен күресу шараларытуралы талдау жасалған. Қантты жүгері дақылының агроценозындағы зиянкес мақта көбелегінің биоэкологиялық ерекшелігі зерттеліп, олардың ересек көбелектерінің динамикасын зерттеу үшін әртүрлі феромон тұзақтарының тиімдігілі анықталды. Жетісу облысы аумағында егу уақытына байланысты, мақта көбелегінің (Helicoverpaarmigera Hubn.) қантты жүгері дақылдарын зақымдауы мен оларға зиянкестердің қоныстануы зерттелді. Мақта көбелегінің санының ауытқып отыру себептері, алғашқы ұрпақ имаголарының ұшу уақытын болжаудың ең дәл әдістері анықталды. Сонымен қатар, қантты жүгері дақылына инсектицидтерді қолданып, олардың биологиялық, экономикалық тиімділігі бағаланды. Жүргізілген зерттеулердің нәтижелері негізінде қантты жүгері дақылын себудің оңтайлы мерзімдері мен оларға қарсы күресу шараларын қолданудың да оңтайлы уақыты анықталды.

Мақта көбелегінің (Helicoverpa armigera Hubn.) зиянкестерімен күресу үшін Габробракон (Habrobracon hebetor) энтомофагын сынау, ұсақ мөлтекті аудандық тәжірибеде (ауданы 20 м²) күресу үшін биопрепараттар: Греен голд, 0,3% мас.э.(0,3%), Биобатурин, с.п. Bacillus thuringiensis 32000 IU/mg және химиялық инсектицидтер: Абалон, 1,8 % к.э. (18г/л), Барин, к.э. (36г/л), Цепеллин, к.э. (100г/л), Тиамамектин, 3,6%, к.э. қолданылып, қорғау шаралары жүргізілді. Сонымен қатар,өндірістік тәжірибеде (аумақ көлемі- 2 га) қантты жүгері егісінде химиялық инсектицидтер сыналды. Қолданған биопрепараттар мен химиялық инсектицидтердің мақта көбелегімен күресу кезіндегі көрсеткен тиімділі бойынша, биопрепараттардың тиімділі төмен болса, ал химиялық инсектицидтердің тиімділігі жоғары тиімділік көрсетіп отыр.

Қантты жүгері, мақта көбелегі, Габробракон энтомофагі, биопрепараттар, инсектицидтер, феромон тұзақтары, биологиялық тиімділік.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1 Сомов И.А. Хлопковый коробочный червь в Средней Азии и меры борьбы с ним [Текст]/ И.А. Сомов // Ташкент,1964. 67с.
2. Бушнева Н.А. Вредоносность акациевой огневки и хлопковой совки на посевах сои [Текст]/ Н.А. Бушнева, А.В. Кочегура, В.Т. Пивень // Науч.-техн. бюл. ВНИИ масл. культур. 2004. № 2. 97с.
3. Филипчук О.Д. Индоцид для защиты табака от хлопковой совки[Текст]/ О.Д. Филипчук, Е. А. Герасько, Л.Н. Татаренко // Защита и карантин растений. 2006. № 2. 37с.
4.Li L.Distribution and Organization of Descending Neurons in the Brain of Adult Helicoverpa armigera (Insecta) /Li L., Zuo, Y., Wu, Y.//Insect Biochemistry and Molecular Biology, 2023. DOI: 10.1016/j.ibmb.2023.104042
5.CaoS.Evolutionary shifts in pheromone receptors contribute to speciation in four Helicoverpa species / Cao, S., Shi, C., ...Wang, G.// Cellular and Molecular Life Sciences, 2023. DOI 10.1007/s00018-023-04837-1
6.AbidA.D.Host Range and Pathogenicity Potential of HelicoverpaarmigeraNucleopolyhedrovirus (HaNPV) to Lepidopterous Pests of Cotton / Abid, A.D., Saeed, S., Iqbal, N. // Journal of King Saud University - Science, 2022. DOI 10.1016/j.jksus.2021.101740
7. Liu X. Distribution and Organization of Descending Neurons in the Brain of Adult Helicoverpaarmigera (Insecta) Insects/LiuX., Yang S., ZhaoX.// Insect Science, 023. DOI 10.3390/insects14010063
8. Cao S.Evolutionary shifts in pheromone receptors contribute to speciation in four Helicoverpa species/ Cao S., Shi C.,Wang G. // Cellular and Molecular Life Sciences, 2023. DOI 10.1007/s00018-023-04837-19.
9. Горышин Н.И. Экологический анализ сезонного цикла развития хлопковой совки (Chlorideaobsolete F.) в северных районах еёраспространения [Текст]/ Н.И. Горышин // Уч. зап. ЛГУ. 1958. № 240.С. 3-20.
10. Barber G. W. Seasonal availability of food plants of 2 species ofHeliothis in Eastern Georgias[Text]/ G.W. Barber // J. econ. Ent. 1937. № 30. P. 150- 158.
11. Анцупова Т. Е. Прогноз сроков лёта имаго хлопковойсовки в весенне-летний период в Краснодарском крае[Текст]/Т.Е.Анцупова, Т.С. Казанок// Труды Кубанского государственногоаграрного университета. - 2008. - JV» 4 (13). С. 114.
12. Фасулати К.К. Полевое изучение наземных беспозвоночных[Текст] / К.К. Фасулати.- М: Высшаяшкола, 1971.С. 184- 195
13.Лозина-Лозинский Л. К. Роль питания в развитии и размножении хлопковой совки[Текст]/Л. К. Лозина-Лозинский // Тр. / Всес. Энтомол. Общ. 1954.С. 3-61.
14.Ahmad М. Analysis of insecticide resistance in Helicoverpaarmigera in Thailand [Text]/ M. Ahmad // FAO Plant. Prot. Bull. 1994. V.42, № 1 - 2.P. 63 - 69.
15. Комарова О.С. Весенний порог развития у диапаузирующих куколок хлопковой совки из разных районов её ареала [Текст]/ О.С. Комарова, М.С. Кузнецова// Тр. / Всес. н.-и. ин-т защиты раст. 1971. Вып. 32,ч.С. 70-74.
16. Александров М.В. Тепло атмосферы и прогнозы развития пойкилотермных аэробов[Текст]/ М.В. Александров. Ташкент: Фан, 1974.С.83 - 153.
17 Сагитов А. О. Восприимчивость американской белой бабочки к штамму 2127 -ЗК Bacillustyuringiensis SSP. Kurstaki - основе отечественного биопрепарата Ақкөбелек, с.п. [Текст] / А. О. Сагитов и др.//Вестник сельскохозяйственной науки Казахстана. 2008. № 8.С.41-43
18. Доспехов Б.А. Методика полевого опыта [Текст]/ Б.А. Доспехов. М: Агропромиздат, 1985.-351 с.
19. Walt Susan J. Feeding preferences of Heliothisarmigera (Hubner) (Lepidoptera: Noctuidae) larvae on cotton[Text] / S.J. Walt // Proc. 7lh Entomol. Congr., Pietermaritrburg, 10-13 July, 1989. Pretoria.1989. P. 126.
20. Gu H. Host selection and utilization of Sonchus oleraceus (Asteraceae) by Helicoverpaarmigera (Hubner) (Lepidoptera: Noctuidae): A genetic analysis [Text]/ H. Gu, A. Cao, G.H.Walter // Appl. Biol. 2001. V. 138, № 3. P. 293 - 299.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. ЖЕТІСУ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ҚАНТТЫ ЖҮГЕРІ АГРОЦЕНОЗЫНЫҢ ЗИЯНКЕСІ МАҚТА КӨБЕЛЕГІНІҢ (HELICOVERPAARMIGERA HUBN.) БИОЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІГІ ЖӘНЕ ОЛАРМЕН КҮРЕСУ ШАРАЛАРЫ. Izdenister natigeler. 3(103) (Sep. 2024), 260–268. DOI:https://doi.org/10.37884/3-2024/29.

(1)ЖЕТІСУ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ҚАНТТЫ ЖҮГЕРІ АГРОЦЕНОЗЫНЫҢ ЗИЯНКЕСІ МАҚТА КӨБЕЛЕГІНІҢ (HELICOVERPAARMIGERA HUBN.) БИОЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІГІ ЖӘНЕ ОЛАРМЕН КҮРЕСУ ШАРАЛАРЫ. Izdenister natigeler 2024, No. 3(103), 260-268. https://doi.org/10.37884/3-2024/29.

ЖЕТІСУ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ҚАНТТЫ ЖҮГЕРІ АГРОЦЕНОЗЫНЫҢ ЗИЯНКЕСІ МАҚТА КӨБЕЛЕГІНІҢ (HELICOVERPAARMIGERA HUBN.) БИОЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІГІ ЖӘНЕ ОЛАРМЕН КҮРЕСУ ШАРАЛАРЫ. (2024). Izdenister Natigeler, 3(103), 260-268. https://doi.org/10.37884/3-2024/29

ЖЕТІСУ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ҚАНТТЫ ЖҮГЕРІ АГРОЦЕНОЗЫНЫҢ ЗИЯНКЕСІ МАҚТА КӨБЕЛЕГІНІҢ (HELICOVERPAARMIGERA HUBN.) БИОЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІГІ ЖӘНЕ ОЛАРМЕН КҮРЕСУ ШАРАЛАРЫ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 3(103), p. 260–268, 2024. DOI: 10.37884/3-2024/29. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/643. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ЖЕТІСУ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ҚАНТТЫ ЖҮГЕРІ АГРОЦЕНОЗЫНЫҢ ЗИЯНКЕСІ МАҚТА КӨБЕЛЕГІНІҢ (HELICOVERPAARMIGERA HUBN.) БИОЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІГІ ЖӘНЕ ОЛАРМЕН КҮРЕСУ ШАРАЛАРЫ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 3(103) (September): 260-68. https://doi.org/10.37884/3-2024/29.

“ЖЕТІСУ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ҚАНТТЫ ЖҮГЕРІ АГРОЦЕНОЗЫНЫҢ ЗИЯНКЕСІ МАҚТА КӨБЕЛЕГІНІҢ (HELICOVERPAARMIGERA HUBN.) БИОЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІГІ ЖӘНЕ ОЛАРМЕН КҮРЕСУ ШАРАЛАРЫ” (2024) Izdenister natigeler, (3(103), pp. 260–268. doi:10.37884/3-2024/29.

[1]“ЖЕТІСУ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ҚАНТТЫ ЖҮГЕРІ АГРОЦЕНОЗЫНЫҢ ЗИЯНКЕСІ МАҚТА КӨБЕЛЕГІНІҢ (HELICOVERPAARMIGERA HUBN.) БИОЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІГІ ЖӘНЕ ОЛАРМЕН КҮРЕСУ ШАРАЛАРЫ”, Izdenister natigeler, no. 3(103), pp. 260–268, Sep. 2024, doi: 10.37884/3-2024/29.

“ЖЕТІСУ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ҚАНТТЫ ЖҮГЕРІ АГРОЦЕНОЗЫНЫҢ ЗИЯНКЕСІ МАҚТА КӨБЕЛЕГІНІҢ (HELICOVERPAARMIGERA HUBN.) БИОЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІГІ ЖӘНЕ ОЛАРМЕН КҮРЕСУ ШАРАЛАРЫ”. Izdenister Natigeler, no. 3(103), Sept. 2024, pp. 260-8, https://doi.org/10.37884/3-2024/29.

“ЖЕТІСУ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ҚАНТТЫ ЖҮГЕРІ АГРОЦЕНОЗЫНЫҢ ЗИЯНКЕСІ МАҚТА КӨБЕЛЕГІНІҢ (HELICOVERPAARMIGERA HUBN.) БИОЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІГІ ЖӘНЕ ОЛАРМЕН КҮРЕСУ ШАРАЛАРЫ”. Izdenister natigeler, no. 3(103) (September 30, 2024): 260–268. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/643.

1.ЖЕТІСУ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ҚАНТТЫ ЖҮГЕРІ АГРОЦЕНОЗЫНЫҢ ЗИЯНКЕСІ МАҚТА КӨБЕЛЕГІНІҢ (HELICOVERPAARMIGERA HUBN.) БИОЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІГІ ЖӘНЕ ОЛАРМЕН КҮРЕСУ ШАРАЛАРЫ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Sep. 30 [cited 2026 Sep. 15];(3(103):260-8. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/643

1.ЖЕТІСУ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ҚАНТТЫ ЖҮГЕРІ АГРОЦЕНОЗЫНЫҢ ЗИЯНКЕСІ МАҚТА КӨБЕЛЕГІНІҢ (HELICOVERPAARMIGERA HUBN.) БИОЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІГІ ЖӘНЕ ОЛАРМЕН КҮРЕСУ ШАРАЛАРЫ. Izdenister natigeler. 2024;(3(103):260-268. doi:10.37884/3-2024/29

[1] 1 Сомов И.А. Хлопковый коробочный червь в Средней Азии и меры борьбы с ним [Текст]/ И.А. Сомов // Ташкент,1964. 67с.

[2] 2. Бушнева Н.А. Вредоносность акациевой огневки и хлопковой совки на посевах сои [Текст]/ Н.А. Бушнева, А.В. Кочегура, В.Т. Пивень // Науч.-техн. бюл. ВНИИ масл. культур. 2004. № 2. 97с.

[3] 3. Филипчук О.Д. Индоцид для защиты табака от хлопковой совки[Текст]/ О.Д. Филипчук, Е. А. Герасько, Л.Н. Татаренко // Защита и карантин растений. 2006. № 2. 37с.

[4] 4.Li L.Distribution and Organization of Descending Neurons in the Brain of Adult Helicoverpa armigera (Insecta) /Li L., Zuo, Y., Wu, Y.//Insect Biochemistry and Molecular Biology, 2023. DOI: 10.1016/j.ibmb.2023.104042

[5] 5.CaoS.Evolutionary shifts in pheromone receptors contribute to speciation in four Helicoverpa species / Cao, S., Shi, C., ...Wang, G.// Cellular and Molecular Life Sciences, 2023. DOI 10.1007/s00018-023-04837-1

[6] 6.AbidA.D.Host Range and Pathogenicity Potential of HelicoverpaarmigeraNucleopolyhedrovirus (HaNPV) to Lepidopterous Pests of Cotton / Abid, A.D., Saeed, S., Iqbal, N. // Journal of King Saud University - Science, 2022. DOI 10.1016/j.jksus.2021.101740

[7] 7. Liu X. Distribution and Organization of Descending Neurons in the Brain of Adult Helicoverpaarmigera (Insecta) Insects/LiuX., Yang S., ZhaoX.// Insect Science, 023. DOI 10.3390/insects14010063

[8] 8. Cao S.Evolutionary shifts in pheromone receptors contribute to speciation in four Helicoverpa species/ Cao S., Shi C.,Wang G. // Cellular and Molecular Life Sciences, 2023. DOI 10.1007/s00018-023-04837-19.

[9] 9. Горышин Н.И. Экологический анализ сезонного цикла развития хлопковой совки (Chlorideaobsolete F.) в северных районах еёраспространения [Текст]/ Н.И. Горышин // Уч. зап. ЛГУ. 1958. № 240.С. 3-20.

[10] 10. Barber G. W. Seasonal availability of food plants of 2 species ofHeliothis in Eastern Georgias[Text]/ G.W. Barber // J. econ. Ent. 1937. № 30. P. 150- 158.

[11] 11. Анцупова Т. Е. Прогноз сроков лёта имаго хлопковойсовки в весенне-летний период в Краснодарском крае[Текст]/Т.Е.Анцупова, Т.С. Казанок// Труды Кубанского государственногоаграрного университета. - 2008. - JV» 4 (13). С. 114.

[12] 12. Фасулати К.К. Полевое изучение наземных беспозвоночных[Текст] / К.К. Фасулати.- М: Высшаяшкола, 1971.С. 184- 195

[13] 13.Лозина-Лозинский Л. К. Роль питания в развитии и размножении хлопковой совки[Текст]/Л. К. Лозина-Лозинский // Тр. / Всес. Энтомол. Общ. 1954.С. 3-61.

[14] 14.Ahmad М. Analysis of insecticide resistance in Helicoverpaarmigera in Thailand [Text]/ M. Ahmad // FAO Plant. Prot. Bull. 1994. V.42, № 1 - 2.P. 63 - 69.

[15] 15. Комарова О.С. Весенний порог развития у диапаузирующих куколок хлопковой совки из разных районов её ареала [Текст]/ О.С. Комарова, М.С. Кузнецова// Тр. / Всес. н.-и. ин-т защиты раст. 1971. Вып. 32,ч.С. 70-74.

[16] 16. Александров М.В. Тепло атмосферы и прогнозы развития пойкилотермных аэробов[Текст]/ М.В. Александров. Ташкент: Фан, 1974.С.83 - 153.

[17] 17 Сагитов А. О. Восприимчивость американской белой бабочки к штамму 2127 -ЗК Bacillustyuringiensis SSP. Kurstaki - основе отечественного биопрепарата Ақкөбелек, с.п. [Текст] / А. О. Сагитов и др.//Вестник сельскохозяйственной науки Казахстана. 2008. № 8.С.41-43

[18] 18. Доспехов Б.А. Методика полевого опыта [Текст]/ Б.А. Доспехов. М: Агропромиздат, 1985.-351 с.

[19] 19. Walt Susan J. Feeding preferences of Heliothisarmigera (Hubner) (Lepidoptera: Noctuidae) larvae on cotton[Text] / S.J. Walt // Proc. 7lh Entomol. Congr., Pietermaritrburg, 10-13 July, 1989. Pretoria.1989. P. 126.

[20] 20. Gu H. Host selection and utilization of Sonchus oleraceus (Asteraceae) by Helicoverpaarmigera (Hubner) (Lepidoptera: Noctuidae): A genetic analysis [Text]/ H. Gu, A. Cao, G.H.Walter // Appl. Biol. 2001. V. 138, № 3. P. 293 - 299.