ЖЕРДІ ҚАШЫҚТЫҚТАН ЗОНДТАУ ДЕРЕКТЕРІ БОЙЫНША ДАЛА ӨРТТЕРІ АЛАҢДАРЫН БАҚЫЛАУ

Диляра Кайнушева; Жанылсын  Джигильдиева; Зәмзәгүл  Амангелдіқызы; Аягоз  Мендигалиева; Роза  Бакесова

doi:10.37884/2-2024/34

Аңдатпа

Тұрақты ландшафттық өрттер өсімдік жамылғысының түрлік құрамының өзгеруіне, эрозиялық процестердің жандануына ықпал етеді және жануарлар мен олардың тіршілік ету ортасын жояды. Осы себептерге байланысты табиғи далалардың өрт режимін зерттеу өте маңызды. Жұмыста Батыс Қазақстан облысындағы Теректі ауданының 2016-2023 жылдар аралығындағы далалық жерлердің жану динамикасы көрсетіліп талданды. Зерттеу ауданының берілген уақыт аралығындағы деректері бойынша сараптамалық дешифрлеу Sentinel 2 ғарыштық суреттер арқылы жасалды. Барлығы 87 424 га жану анықталды. Алаңның көп бөлігі әрқайсысы бірнеше мың гектардан асатын өте үлкен өрттердің отымен өтті, ал ең үлкен өрттердің ауданы 30 мың гектардан асты. Барлық өртенген аумақтардың көп бөлігі бірнеше рет өрттен өтті. 2020 жылдан кейін аумақтың жанғыштығы айтарлықтай төмендеді, бұл ең алдымен мал басының өсуімен, ал екіншісінде гидротермиялық жағдайлардың нашарлауымен байланысты. Құрғақ жағдайда ауа-райы өрт режиміне өрттің таралу факторы ретінде емес, жанғыш материалдың жеткілікті мөлшерін жинау факторы ретінде әсер етеді. Сондықтан жауын-шашынның азаюы, температура мен жайылымдық жүктемелердің өсуі өсімдік массасы қорларының азаюына байланысты өрттердің саны мен аудандарының азаюына ықпал етеді.

Теректі ауданы, жерді қашықтықтан зондтау, дала өрті, ГАЖ, жер ресурстары, табиғи өрт, динамика

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Архипов Е.В., Кожахметов П.Ж., Чередниченко А.В.. Зависимость распространения пожаров в лесных экосистемах Казахстана от метеорологических условий // Вопросы географии и геоэкологии. – Алматы, 2011. – № 3. – С. 41-46.
2. Key, C.H.; Benson, N.C. Measuring and remote sensing of burn severity. In Joint Fire Science Conference and Workshop; Neuenschwander, L.F., Ryan, K.C., Eds.; University of Idaho: Moscow, ID, USA, 1999; Volume 2, Available online: https://www.researchgate.net/publication/241687936_Measuring_and_remote_sensing_of_ burn_severity_the_CBI_and_NBR (accessed on 11 April 2019).
3. Rothermel, R.C. How to Predict the Spread and Intensity of Forest and Range Fires; United States Department of Agriculture: Ogden, UT, USA, 1983. Available online: https://www.fs.usda.gov/treesearch/pubs/24635 (accessed on 6 November 2018).
4. Pereira, P.; Cerdà, A.; Lopez, A.J.; Zavala, L.M.; Mataix-Solera, J.; Arcenegui, V.; Misiune, I.; Keesstra, S.; Novara, A. Short-term vegetation recovery after a grassland fire in Lithuania: The effects of fire severity, slope position and aspect. L. Degrad. Dev. 2016, 27, 1523–1534. [CrossRef]
5. Key, C.H.; Benson, N.C. Landscape Assessment (LA) Sampling and Analysis Methods. In FIREMON: Fire Effects Monitoring and Inventory System; Lutes, D.C., Keane, R.E., Caratti, J.F., Key, C.H., Benson, N.C., Sutherland, S., Gangi, L.J., Eds.; USDA Forest Service–Rocky Mountain Research Station: Ogden, UT, USA, 2005; pp. 1–51. Available online: https://www.researchgate.net/publication/241688462_Landscape_Assessment_LA_Sampling_and_Analysis_Methods (accessed on 7 April 2019).
6. Verbyla, D.L.; Kasischke, E.S.; Hoy, E.E. Seasonal and topographic effects on estimating fire severity from Landsat TM/ETM+ data. Int. J. Wildl. Fire 2008, 17, 527–534. [CrossRef]
7. Павлейчик В.М. 2018. Опыт применения данных дистанционного зондирования Земли в исследованиях степных пожаров // Успехи современного естествознания. № 11. С. 377-382.
8. Павлейчик В.М. 2019. Широтно-зональная неоднородность развития травяных пожаров в Заволжско-Уральском регионе // Бюллетень Оренбургского научного центра УрО РАН. № 2. С. 1-14
9. Шинкаренко С.С. 2018. Оценка динамики площадей степных пожаров в Астраханской области // Современные проблемы дистанционного зондирования Земли из космоса. Т. 15. № 1. С. 138-146.
10.Шинкаренко С.С. 2019. Пожарный режим ландшафтов Северного Прикаспия по данным очагов активного горения // Современные проблемы дистанционного зондирования Земли из космоса. Т. 16. № 1. С. 121-133.
11. Шинкаренко С.С. 2021. Изменение спектрально-отражательных характеристик зональных ландшафтов Северного Прикаспия при пирогенном воздействии // Современные проблемы дистанционного зондирования Земли из космоса. Т. 18. № 3. С. 192-206
12. Сағынбаева А.Б., Мамбетов Б.Т., Данчева А.В. Қашықтықтан зондтау және ГАЖ тәсілдерін қарағайлы орманның өсімдік жамылғысының қалпына келу процесін зерттеуде қолдану («Семей орманы» мемлекеттік орман табиғи резерваты мысалында) // Ізденістер, нәтижелер. – Алматы, 2023. № 1(97). С. 127-138.
13. Сағынбаева А.Б., Джаманова Г.И., Байгазакова Ж.М., Тұрлыбеков Қ.М. Геоақпараттық жүйе технологиясын пайдалану арқылы орман карталарын құру әдістемесі // Ізденістер, нәтижелер. – Алматы, 2023. № 2(98). С. 305-315.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. ЖЕРДІ ҚАШЫҚТЫҚТАН ЗОНДТАУ ДЕРЕКТЕРІ БОЙЫНША ДАЛА ӨРТТЕРІ АЛАҢДАРЫН БАҚЫЛАУ. Izdenister natigeler. 2 (102) (Jun. 2024), 352–360. DOI:https://doi.org/10.37884/2-2024/34.

(1)ЖЕРДІ ҚАШЫҚТЫҚТАН ЗОНДТАУ ДЕРЕКТЕРІ БОЙЫНША ДАЛА ӨРТТЕРІ АЛАҢДАРЫН БАҚЫЛАУ. Izdenister natigeler 2024, No. 2 (102), 352-360. https://doi.org/10.37884/2-2024/34.

ЖЕРДІ ҚАШЫҚТЫҚТАН ЗОНДТАУ ДЕРЕКТЕРІ БОЙЫНША ДАЛА ӨРТТЕРІ АЛАҢДАРЫН БАҚЫЛАУ. (2024). Izdenister Natigeler, 2 (102), 352-360. https://doi.org/10.37884/2-2024/34

ЖЕРДІ ҚАШЫҚТЫҚТАН ЗОНДТАУ ДЕРЕКТЕРІ БОЙЫНША ДАЛА ӨРТТЕРІ АЛАҢДАРЫН БАҚЫЛАУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2 (102), p. 352–360, 2024. DOI: 10.37884/2-2024/34. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/512. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ЖЕРДІ ҚАШЫҚТЫҚТАН ЗОНДТАУ ДЕРЕКТЕРІ БОЙЫНША ДАЛА ӨРТТЕРІ АЛАҢДАРЫН БАҚЫЛАУ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 2 (102) (June): 352-60. https://doi.org/10.37884/2-2024/34.

“ЖЕРДІ ҚАШЫҚТЫҚТАН ЗОНДТАУ ДЕРЕКТЕРІ БОЙЫНША ДАЛА ӨРТТЕРІ АЛАҢДАРЫН БАҚЫЛАУ” (2024) Izdenister natigeler, (2 (102), pp. 352–360. doi:10.37884/2-2024/34.

[1]“ЖЕРДІ ҚАШЫҚТЫҚТАН ЗОНДТАУ ДЕРЕКТЕРІ БОЙЫНША ДАЛА ӨРТТЕРІ АЛАҢДАРЫН БАҚЫЛАУ”, Izdenister natigeler, no. 2 (102), pp. 352–360, Jun. 2024, doi: 10.37884/2-2024/34.

“ЖЕРДІ ҚАШЫҚТЫҚТАН ЗОНДТАУ ДЕРЕКТЕРІ БОЙЫНША ДАЛА ӨРТТЕРІ АЛАҢДАРЫН БАҚЫЛАУ”. Izdenister Natigeler, no. 2 (102), June 2024, pp. 352-60, https://doi.org/10.37884/2-2024/34.

“ЖЕРДІ ҚАШЫҚТЫҚТАН ЗОНДТАУ ДЕРЕКТЕРІ БОЙЫНША ДАЛА ӨРТТЕРІ АЛАҢДАРЫН БАҚЫЛАУ”. Izdenister natigeler, no. 2 (102) (June 29, 2024): 352–360. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/512.

1.ЖЕРДІ ҚАШЫҚТЫҚТАН ЗОНДТАУ ДЕРЕКТЕРІ БОЙЫНША ДАЛА ӨРТТЕРІ АЛАҢДАРЫН БАҚЫЛАУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Jun. 29 [cited 2026 Sep. 15];(2 (102):352-60. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/512

1.ЖЕРДІ ҚАШЫҚТЫҚТАН ЗОНДТАУ ДЕРЕКТЕРІ БОЙЫНША ДАЛА ӨРТТЕРІ АЛАҢДАРЫН БАҚЫЛАУ. Izdenister natigeler. 2024;(2 (102):352-360. doi:10.37884/2-2024/34

[1] 1. Архипов Е.В., Кожахметов П.Ж., Чередниченко А.В.. Зависимость распространения пожаров в лесных экосистемах Казахстана от метеорологических условий // Вопросы географии и геоэкологии. – Алматы, 2011. – № 3. – С. 41-46.

[2] 2. Key, C.H.; Benson, N.C. Measuring and remote sensing of burn severity. In Joint Fire Science Conference and Workshop; Neuenschwander, L.F., Ryan, K.C., Eds.; University of Idaho: Moscow, ID, USA, 1999; Volume 2, Available online: https://www.researchgate.net/publication/241687936_Measuring_and_remote_sensing_of_ burn_severity_the_CBI_and_NBR (accessed on 11 April 2019).

[3] 3. Rothermel, R.C. How to Predict the Spread and Intensity of Forest and Range Fires; United States Department of Agriculture: Ogden, UT, USA, 1983. Available online: https://www.fs.usda.gov/treesearch/pubs/24635 (accessed on 6 November 2018).

[4] 4. Pereira, P.; Cerdà, A.; Lopez, A.J.; Zavala, L.M.; Mataix-Solera, J.; Arcenegui, V.; Misiune, I.; Keesstra, S.; Novara, A. Short-term vegetation recovery after a grassland fire in Lithuania: The effects of fire severity, slope position and aspect. L. Degrad. Dev. 2016, 27, 1523–1534. [CrossRef]

[5] 5. Key, C.H.; Benson, N.C. Landscape Assessment (LA) Sampling and Analysis Methods. In FIREMON: Fire Effects Monitoring and Inventory System; Lutes, D.C., Keane, R.E., Caratti, J.F., Key, C.H., Benson, N.C., Sutherland, S., Gangi, L.J., Eds.; USDA Forest Service–Rocky Mountain Research Station: Ogden, UT, USA, 2005; pp. 1–51. Available online: https://www.researchgate.net/publication/241688462_Landscape_Assessment_LA_Sampling_and_Analysis_Methods (accessed on 7 April 2019).

[6] 6. Verbyla, D.L.; Kasischke, E.S.; Hoy, E.E. Seasonal and topographic effects on estimating fire severity from Landsat TM/ETM+ data. Int. J. Wildl. Fire 2008, 17, 527–534. [CrossRef]

[7] 7. Павлейчик В.М. 2018. Опыт применения данных дистанционного зондирования Земли в исследованиях степных пожаров // Успехи современного естествознания. № 11. С. 377-382.

[8] 8. Павлейчик В.М. 2019. Широтно-зональная неоднородность развития травяных пожаров в Заволжско-Уральском регионе // Бюллетень Оренбургского научного центра УрО РАН. № 2. С. 1-14

[9] 9. Шинкаренко С.С. 2018. Оценка динамики площадей степных пожаров в Астраханской области // Современные проблемы дистанционного зондирования Земли из космоса. Т. 15. № 1. С. 138-146.

[10] 10.Шинкаренко С.С. 2019. Пожарный режим ландшафтов Северного Прикаспия по данным очагов активного горения // Современные проблемы дистанционного зондирования Земли из космоса. Т. 16. № 1. С. 121-133.

[11] 11. Шинкаренко С.С. 2021. Изменение спектрально-отражательных характеристик зональных ландшафтов Северного Прикаспия при пирогенном воздействии // Современные проблемы дистанционного зондирования Земли из космоса. Т. 18. № 3. С. 192-206

[12] 12. Сағынбаева А.Б., Мамбетов Б.Т., Данчева А.В. Қашықтықтан зондтау және ГАЖ тәсілдерін қарағайлы орманның өсімдік жамылғысының қалпына келу процесін зерттеуде қолдану («Семей орманы» мемлекеттік орман табиғи резерваты мысалында) // Ізденістер, нәтижелер. – Алматы, 2023. № 1(97). С. 127-138.

[13] 13. Сағынбаева А.Б., Джаманова Г.И., Байгазакова Ж.М., Тұрлыбеков Қ.М. Геоақпараттық жүйе технологиясын пайдалану арқылы орман карталарын құру әдістемесі // Ізденістер, нәтижелер. – Алматы, 2023. № 2(98). С. 305-315.