Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ КҮЗДІК БИДАЙ ТҰҚЫМЫ САҢЫРАУҚҰЛАҒЫНЫҢ МОРФОЛОГИЯЛЫҚ-КУЛЬТУРАЛДЫ БЕЛГІЛЕРІ

Айдана Харіпжанова 1 , Эльвира Исмаилова 2 , Ерлан Дутбаев 1 , Макира Cыбанбаева 3 , Надира Султанова 4

1 «Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті» КЕАҚ; 2 Микробиология және вирусология ғылыми өндірістік орталығы; 3 «Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті» КЕАҚ; 4 Жазкен Жиембаев атындағы Қазақ өсімдік қорғау және карантин ҒЗИ ЖШС

doi.org/10.37884/3-2023/08 Бет. 81-91 Қабылданды 03.07.2023 Жарияланды 29.09.2023

Аңдатпа

Мақалада Алматы облысы жағдайында күздік бидайдың тамыр шірігі қоздырғыштарының морфологиялық-культуралды белгілерін анықтау және сәйкестендіру бойынша зерттеу нәтижелері келтірілген. Зерттеулер 2021-2022 жылдары «Микробиология және вирусология ғылыми-өндірістік орталығы» базасында микробиология және фитопатологияда жалпы қабылданған әдістер бойынша зертхана жағдайында жүргізілді. Статистикалық талдау Стьюденттің Т критерийін дисперсиялық талдау арқылы R- studio бағдарламасы арқылы жүргізілді. Маңыздылықтың критикалық деңгейі Р мәнімен анықталды. Зерттеу барысында сүзгі қағазының орамдардағы талдау әдісі, құмда өнген тұқымдардағы тұқым инфекциясын анықтау әдісі арқылы күздік бидайдың фузариоз және тамыр шірік белгілері бар екендігі анықталды. Тамыр шірігінің негізгі қоздырғыштары Bipolaris sorokiniana және Fusarium spp. тұқымдас саңырауқұлақтардың екі түрі кездескені анықталды. Ауруға бейімділік бойынша фитосанитариялық талдау нәтижелері орташа алғанда 91-94% тұқымдық инфекциямен берілген. Тұқымдық инфекция Алмалы сортында Bipolaris sorokiniana таралуы 46%, Fusarium spp 45% құрады. Канада сортында таралу деңгейі сәйкесінше 56% және 38% құрайды. Бидай тұқымынан бөлініп алыңған Bipolaris sorokiniana тұқымдас саңырауқұлақтардың P15, P15I изоляттарының қоректік орталарда өсу динамикасы қоректік орта мен изолят факторы колониялардың аумағына әсер ететінін көрсетті. Алайда, Fusarium F2 және F3 саңырауқұлақтарының өсу динамикасы колониялардың ауданы тәуліктің p <0,05 факторына байланысты екенін көрсетті. Fusarium spp және Bipolaris sorokiniana cаңырауқұлақ конидияларының биологиялық ерекшеліктері, оның ішінде қалқаншалардың ұзындығы, ені және саны cипатталған.

күздік бидай, тұқым, кәдімгі тамыр шірігі, морфологиялық-культуралды ерекшеліктері, колониялар ауданы, Bipolaris sorokiniana, Fusarium spp

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. Рекомендации по проведению весенне-полевых работ на юго-востоке Казахстана в 2021 году / Бастаубаева Ш.О., Хидиров А.Э., Башабаева Б.М. и др. – Алматы: ТОО «Асыл кітап (Баспа үйі)», 2021. – 28 с.
  2. 2. Paulitz T., Smiley T., Cook R. Insights into the prevalence and management of soilborne cereal pathogens under direct seeding in the Pacific Northwest, U.S.A. // Canadian Journal of Plant Pathology. – 2002. – 24:4, 416-428, DOI: 10.1080/07060660209507029
  3. 3. Fernandez M., Basnyat P., Zentner R. Response of wheat root pathogens to crop management in eastern Saskatchewan. // Canadian Journal of Plant Science. – 2007. – 87(4): 953-963. DOI:org/10.4141/CJPS07005
  4. 4. Moya-Elizondo E., Arismendi N., Castro M., Doussoulin H. Distribution and prevalence of crown rot pathogens affecting wheat crops in southern Chile. // Chilean journal of agricultural research. – 2015. – 75(1). – 78-84. DOI:org/10.4067/S0718-58392015000100011.
  5. 5. Zhou H., He X., Wang S., Ma Q., Sun B., Ding S., Chen L., Zhang M., Li H. Diversity of the Fusarium pathogens associated with crown rot in the Huanghuai wheat-growing region of China. // Environmental Microbiology. – 2019. – 21(8):2740-2754. – PMID: 30897256. DOI: 10.1111/1462-2920.14602
  6. 6. Bozoğlu T., Derviş S., Imren M., Amer M., Özdemir F., Paulitz T., Morgounov A., Dababat A., Özer G. Fungal Pathogens Associated with Crown and Root Rot of Wheat in Central, Eastern, and Southeastern Kazakhstan. // Journal of Fungi (Basel). – 2022. – Apr 19;8(5):417. – PMID: 35628673. – PMCID. – PMC9143578. DOI: 10.3390/jof8050417
  7. 7. Özer G., Paulitz T., Imren M., Alkan M., Muminjanov H., Dababat A. 2020. Identity and pathogenicity of fungi associated with crown and root rot of dryland winter wheat in Azerbaijan. // Plant Disease. – 2020. – 104(8). – 2149-2157. DOI:org/10.1094/PDIS-08-19-1799-RE
  8. 8. Bhatta M., Morgounov A., Belamkar V. Genome-wide association study reveals favorable alleles associated with common bunt resistance in synthetic hexaploid wheat. // Euphytica 214. – 2018. – DOI: org/10.1007/s10681-018-2282-4.
  9. 9. Dutbayev Y., Kuldybayev N., Daugaliyeva S., Ismailova E., Sultanova N., Özer G., Yessimbekova M. "Occurrence of Spot Blotch in Spring Barley Caused by Bipolaris sorokiniana Shoem. in South-Eastern Kazakhstan". // The Scientific World Journal. – 2022. – Vol. 2022. – Article ID 3602996, 8 pages. DOI: org/10.1155/2022/3602996
  10. 10. Sultanova N., Uspanov A., Bekezhanova M., Rysbekova A., Sarsenbayeva G. Morphological Signs of Barley Spot Pathogens in the Conditions of the Almaty Region. // OnLine Journal of Biological Sciences. – 2021. – 21(2), 223-231. DOI:org/10.3844/ojbsci.2021.223.231
  11. 11. Dutbayev Y., Kharipzhanova A., Sultanova N., Dababat A., Bekezhanova M., Uspanov A. The Ability of Bipolaris Sorokiniana Isolated from Spring Barley Leaves to Survive in Plant Residuals of Different Crops. // OnLine Journal of Biological Sciences. – 2022. – 22(3), 279-286. DOI:org/10.3844/ojbsci.2022.279.286
  12. 12. Alkan M., Özer G., Imren M., Özdemir F., Morgounov A., Dababat A. First report of Fusarium culmorum and Microdochium bolleyi causing root rot on Triticale in Kazakhstan. // Plant Disease. – 2021. – 105(7). DOI:org/10.1094/PDIS-12-20-2659-PDN
  13. 13. Leslie, J. F., & Summerell, B. A. (2006). The Fusarium laboratory manual. Oxford: Blackwell Publishing, 388 pp
  14. 14. Sivanesan, A. Graminicolous Species of Bipolaris, Curvularia, Drechslera, Exserohilum and Their Teleomorphs; Mycological Papers No. 158; C.A.B. International: Wallingford, UK, 1987; 261 p.
  15. 15. Dutbayev, Y., Kharipzhanova, A., Yessimbekova, M., Toishimanov, M., Lozowicka, B., Iwaniuk, P., Bastaubaeva, S. & Kokhmetova, A. (2023). Ochratoxin A and Deoxynivalenol Mycotoxin Profile in Triticale Seedlings with Different Susceptibility to the Root Rot. OnLine Journal of Biological Sciences, 23(1), 87-93. https://doi.org/10.3844/ojbsci.2023.87.93
  16. 16. Kumar J., Schäfer P., Hückelhoven R., Langen G., Baltruschat H., Stein E., Kogel K. Bipolaris sorokiniana, a cereal pathogen of global concern: cytological and molecular approaches towards better control. // Molecular plant pathology. – 2002. – 3(4). – 185-195. DOI:org/10.1046/j.1364-3703.2002.00120.x
  17. 17. Al-Sadi A. Bipolaris sorokiniana-induced black point, common root rot, and spot blotch diseases of wheat: A review. // Frontiers in cellular and infection microbiology. – 2021. – 11. – 584899. DOI:org/10.3389/fcimb.2021.584899.
  18. 18. Rysbekova, A. M., & Sultanova, N. Z. (2022). Biological make-up of soil and seed infection by the root rot pathogen (Bipolaris sorokiniana) of barley in the Southeastern Region of Kazakhstan. Rhizosphere, 22, 100536.
  19. 19. USDA ARS Fungal Database. http://nt.ars-grin.gov/fungaldatabases/
  20. 20. Agrios, G. N. (2005). Plant pathology. Elsevier.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2023. АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ КҮЗДІК БИДАЙ ТҰҚЫМЫ САҢЫРАУҚҰЛАҒЫНЫҢ МОРФОЛОГИЯЛЫҚ-КУЛЬТУРАЛДЫ БЕЛГІЛЕРІ. Izdenister natigeler. 3 (99) (Sep. 2023), 81–91. DOI:https://doi.org/10.37884/3-2023/08.
(1)АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ КҮЗДІК БИДАЙ ТҰҚЫМЫ САҢЫРАУҚҰЛАҒЫНЫҢ МОРФОЛОГИЯЛЫҚ-КУЛЬТУРАЛДЫ БЕЛГІЛЕРІ. Izdenister natigeler 2023, No. 3 (99), 81-91. https://doi.org/10.37884/3-2023/08.
АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ КҮЗДІК БИДАЙ ТҰҚЫМЫ САҢЫРАУҚҰЛАҒЫНЫҢ МОРФОЛОГИЯЛЫҚ-КУЛЬТУРАЛДЫ БЕЛГІЛЕРІ. (2023). Izdenister Natigeler, 3 (99), 81-91. https://doi.org/10.37884/3-2023/08
АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ КҮЗДІК БИДАЙ ТҰҚЫМЫ САҢЫРАУҚҰЛАҒЫНЫҢ МОРФОЛОГИЯЛЫҚ-КУЛЬТУРАЛДЫ БЕЛГІЛЕРІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 3 (99), p. 81–91, 2023. DOI: 10.37884/3-2023/08. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/319. Acesso em: 15 sep. 2026.
“АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ КҮЗДІК БИДАЙ ТҰҚЫМЫ САҢЫРАУҚҰЛАҒЫНЫҢ МОРФОЛОГИЯЛЫҚ-КУЛЬТУРАЛДЫ БЕЛГІЛЕРІ”. 2023. Izdenister Natigeler, no. 3 (99) (September): 81-91. https://doi.org/10.37884/3-2023/08.
“АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ КҮЗДІК БИДАЙ ТҰҚЫМЫ САҢЫРАУҚҰЛАҒЫНЫҢ МОРФОЛОГИЯЛЫҚ-КУЛЬТУРАЛДЫ БЕЛГІЛЕРІ” (2023) Izdenister natigeler, (3 (99), pp. 81–91. doi:10.37884/3-2023/08.
[1]“АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ КҮЗДІК БИДАЙ ТҰҚЫМЫ САҢЫРАУҚҰЛАҒЫНЫҢ МОРФОЛОГИЯЛЫҚ-КУЛЬТУРАЛДЫ БЕЛГІЛЕРІ”, Izdenister natigeler, no. 3 (99), pp. 81–91, Sep. 2023, doi: 10.37884/3-2023/08.
“АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ КҮЗДІК БИДАЙ ТҰҚЫМЫ САҢЫРАУҚҰЛАҒЫНЫҢ МОРФОЛОГИЯЛЫҚ-КУЛЬТУРАЛДЫ БЕЛГІЛЕРІ”. Izdenister Natigeler, no. 3 (99), Sept. 2023, pp. 81-91, https://doi.org/10.37884/3-2023/08.
“АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ КҮЗДІК БИДАЙ ТҰҚЫМЫ САҢЫРАУҚҰЛАҒЫНЫҢ МОРФОЛОГИЯЛЫҚ-КУЛЬТУРАЛДЫ БЕЛГІЛЕРІ”. Izdenister natigeler, no. 3 (99) (September 29, 2023): 81–91. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/319.
1.АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ КҮЗДІК БИДАЙ ТҰҚЫМЫ САҢЫРАУҚҰЛАҒЫНЫҢ МОРФОЛОГИЯЛЫҚ-КУЛЬТУРАЛДЫ БЕЛГІЛЕРІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2023 Sep. 29 [cited 2026 Sep. 15];(3 (99):81-9. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/319
1.АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ КҮЗДІК БИДАЙ ТҰҚЫМЫ САҢЫРАУҚҰЛАҒЫНЫҢ МОРФОЛОГИЯЛЫҚ-КУЛЬТУРАЛДЫ БЕЛГІЛЕРІ. Izdenister natigeler. 2023;(3 (99):81-91. doi:10.37884/3-2023/08