ЗӘЙТҮН АҒАШЫН (OLEA EUROPAEA) ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА БЕЙІМДЕУ ЖӘНЕ ӨСІРУ ТЕХНОЛОГИЯСЫ

Н.А. Алимбекова *

doi:10.37884/1-2021/10

Аңдатпа

Бұл зерттеу жұмысында бүгінгі таңда үлкен сұранысқа ие, жоғары сапалы өсімдік майын өндіруге субтропикалық мәңгі жысыл өсімдік – зәйтүн ағашын өсіру көзделген. Аймақтың жағдайына ағаштың бейімделуі мен жерсінуіне ғылыми-тәжірибелік қызығу-шылық танылып, зерттеу жұмысының басым бағыты болып табылды. Мақалада, Қазақстанның оңтүстігіндегі егістік жерге алғаш рет Еуропалық зәйтүн ағашының (Olea europaea L.) -12 -140С суыққа төзімді Италия мемлекетінің Лесщино, (Leccino) және Пронтоио (Frontoio) екі жылдық сорттары, Түркия мемлекетінен климаттық өзгеріске төзімді Арвелина (Arvelina) бір жылдық сорты әкелініп, экзотаны өсіру технологиясы қарастырылған. «Olives» ЖШС жылыжай кешенінде - 586 дана және далалы жағдайда - 14 дана еуропалық зәйтүн ағаштары отырғызылды. Оның 31 данасы түрлі абиотиалық және биотиалық себептер, атап айтқанда суық пен аяз кезеңнің ұзақтығы әсерінен тіршілік қабілетін жойды. Қыстан шыққан жалпы ағаштар саны 408 дана, оның ішінде 102 данасының бір жылдық бұталардың ұштары 5-8 см үсік шалды. Жердің үстіңгі қабатының барлық бұталарын үсік шалып тамыр мойнынан қайта жаңа сабақтар түзілген ағаштар саны 206 дананы құрады. Италия елінен әкелінген ағаштардың екі сорты Лесщино, Фронтоио екі жылдық көшеттері біздің аймақтың жағдайына бейімделуге қабілетті екендігі, ал Түрия мемлекетінен әкелінген Арвелино көшеттік сорты бейімделуге бәсеңдеу екенін анықталды. Берілген тыңайтқыш мөлшерлеріне байланысты күрделі қоспалармен дайындалған 20-20-20 минералды тыңайтқыштарды сумен араластырып енгізу нұсқасы және күрделі қоспалармен дайындалған 20-20-20 минералды тыңайтқышын, гуматпен араластырып енгізген нұсқадағы экзоталардың сабақтарының саны мен жапырақтарының түзілуі басқа нұсқаларға қарағанда жоғары болғандығы анықталды.

еуропалық зәйтүн ағашы, бейімдеу, интродукциялау, экзота, аклима-тизициялау, көбейту жолдары, өсіру.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Akhtar M.S., Siddiqui Z.A. Arbuscularmycorrhizal fungi as potential bioprotectants against plant pathogens. In: Siddiqui, Z.A., Akhtar, M.S. and Futai, K. (eds) Mycorrhizae: Sustainable agriculture and forestry. Springer Netherlands, 2018. - Р. 61-97.
2. Birhane, E., F.J. Sterck, M. Fetene, F. Bongers and T.W. Kuyper. Arbuscularycorrhizal fungi enhance photosynthesis, water use efficiency, and growth of frankincense seedlings under pulsed water availability conditions. Oecologia, 2018. - 169 (4).-Р. 895-904.
3. Fusconi, A. and G. Berta. Environmental stress and role of arbuscularmycorrhizal symbiosis. In: Ahmad, P. & Prasad, M.N.V. (eds) Abiotic Stress Responses in Plants: Metabolism, Productivity and Sustainability. - Springer (New York), 2019.- Р. 197-214.
4. Сулейменова Н.Ш., Орынбасарова Г.О. Продуктивность агроэкосистемы масличных культур в условиях изменения а // «Исследования, результаты».- 2019.- №4 (84) - С 223-229.
5.Suleimenova N.Sh., Kalykov D.B. Climate changes and agro-industrial complex of Almatyregion// «Исследования, результаты».-2019.- №3 (83). – С. 223-227.
6.Alguacil M., Caravaca F., Díaz-Vivancos P., Hernández J.A. and Roldán A. Effect ofarbuscularmycorrhizae and induced drought stress on antioxidant enzyme and nitrate reductase activities in Juniperusoxycedrus L. grown in a composted sewage sludge-amended semi-arid soil. Plant and Soil, 2017. - 279 (1-2): 209-218.
7.Argenson C., Regis S., Jourdain J.M., Vaysse P., 1999. The olive tree. L'olivier. Centretechnique interprofessionnel des fruits etlégumes, Paris, 2018.-Р.321-325.
8.Bacelar, E.A., Santos D.L., Moutinho-Pereira J.M., Lopes J.I., Gonçalves B.C., FerreiraT.C., Correia C.M. Physiological behaviour, oxidative damage and antioxidative protection of olive trees grown under different irrigation regimes. Plant and Soil, 2016.- 292 (1-2).-Р. 1-12.
9.Раисов Б.О., Тастанбекова Г.Р., Мурзабаев Б.А. Содержание и обеспеченностьподвижными формами питательных элементов орошаемых почв Южно-Казахстанской области // «Исследования и результаты», 2014 -№4.- С.163-165.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2021. ЗӘЙТҮН АҒАШЫН (OLEA EUROPAEA) ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА БЕЙІМДЕУ ЖӘНЕ ӨСІРУ ТЕХНОЛОГИЯСЫ. Izdenister natigeler. 1 (89) (Mar. 2021), 89–98. DOI:https://doi.org/10.37884/1-2021/10.

(1)ЗӘЙТҮН АҒАШЫН (OLEA EUROPAEA) ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА БЕЙІМДЕУ ЖӘНЕ ӨСІРУ ТЕХНОЛОГИЯСЫ. Izdenister natigeler 2021, No. 1 (89), 89-98. https://doi.org/10.37884/1-2021/10.

ЗӘЙТҮН АҒАШЫН (OLEA EUROPAEA) ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА БЕЙІМДЕУ ЖӘНЕ ӨСІРУ ТЕХНОЛОГИЯСЫ. (2021). Izdenister Natigeler, 1 (89), 89-98. https://doi.org/10.37884/1-2021/10

ЗӘЙТҮН АҒАШЫН (OLEA EUROPAEA) ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА БЕЙІМДЕУ ЖӘНЕ ӨСІРУ ТЕХНОЛОГИЯСЫ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 1 (89), p. 89–98, 2021. DOI: 10.37884/1-2021/10. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/25. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ЗӘЙТҮН АҒАШЫН (OLEA EUROPAEA) ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА БЕЙІМДЕУ ЖӘНЕ ӨСІРУ ТЕХНОЛОГИЯСЫ”. 2021. Izdenister Natigeler, no. 1 (89) (March): 89-98. https://doi.org/10.37884/1-2021/10.

“ЗӘЙТҮН АҒАШЫН (OLEA EUROPAEA) ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА БЕЙІМДЕУ ЖӘНЕ ӨСІРУ ТЕХНОЛОГИЯСЫ” (2021) Izdenister natigeler, (1 (89), pp. 89–98. doi:10.37884/1-2021/10.

[1]“ЗӘЙТҮН АҒАШЫН (OLEA EUROPAEA) ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА БЕЙІМДЕУ ЖӘНЕ ӨСІРУ ТЕХНОЛОГИЯСЫ”, Izdenister natigeler, no. 1 (89), pp. 89–98, Mar. 2021, doi: 10.37884/1-2021/10.

“ЗӘЙТҮН АҒАШЫН (OLEA EUROPAEA) ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА БЕЙІМДЕУ ЖӘНЕ ӨСІРУ ТЕХНОЛОГИЯСЫ”. Izdenister Natigeler, no. 1 (89), Mar. 2021, pp. 89-98, https://doi.org/10.37884/1-2021/10.

“ЗӘЙТҮН АҒАШЫН (OLEA EUROPAEA) ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА БЕЙІМДЕУ ЖӘНЕ ӨСІРУ ТЕХНОЛОГИЯСЫ”. Izdenister natigeler, no. 1 (89) (March 31, 2021): 89–98. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/25.

1.ЗӘЙТҮН АҒАШЫН (OLEA EUROPAEA) ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА БЕЙІМДЕУ ЖӘНЕ ӨСІРУ ТЕХНОЛОГИЯСЫ. Izdenister natigeler [Internet]. 2021 Mar. 31 [cited 2026 Sep. 15];(1 (89):89-98. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/25

1.ЗӘЙТҮН АҒАШЫН (OLEA EUROPAEA) ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА БЕЙІМДЕУ ЖӘНЕ ӨСІРУ ТЕХНОЛОГИЯСЫ. Izdenister natigeler. 2021;(1 (89):89-98. doi:10.37884/1-2021/10

[1] 1. Akhtar M.S., Siddiqui Z.A. Arbuscularmycorrhizal fungi as potential bioprotectants against plant pathogens. In: Siddiqui, Z.A., Akhtar, M.S. and Futai, K. (eds) Mycorrhizae: Sustainable agriculture and forestry. Springer Netherlands, 2018. - Р. 61-97.

[2] 2. Birhane, E., F.J. Sterck, M. Fetene, F. Bongers and T.W. Kuyper. Arbuscularycorrhizal fungi enhance photosynthesis, water use efficiency, and growth of frankincense seedlings under pulsed water availability conditions. Oecologia, 2018. - 169 (4).-Р. 895-904.

[3] 3. Fusconi, A. and G. Berta. Environmental stress and role of arbuscularmycorrhizal symbiosis. In: Ahmad, P. & Prasad, M.N.V. (eds) Abiotic Stress Responses in Plants: Metabolism, Productivity and Sustainability. - Springer (New York), 2019.- Р. 197-214.

[4] 4. Сулейменова Н.Ш., Орынбасарова Г.О. Продуктивность агроэкосистемы масличных культур в условиях изменения а // «Исследования, результаты».- 2019.- №4 (84) - С 223-229.

[5] 5.Suleimenova N.Sh., Kalykov D.B. Climate changes and agro-industrial complex of Almatyregion// «Исследования, результаты».-2019.- №3 (83). – С. 223-227.

[6] 6.Alguacil M., Caravaca F., Díaz-Vivancos P., Hernández J.A. and Roldán A. Effect ofarbuscularmycorrhizae and induced drought stress on antioxidant enzyme and nitrate reductase activities in Juniperusoxycedrus L. grown in a composted sewage sludge-amended semi-arid soil. Plant and Soil, 2017. - 279 (1-2): 209-218.

[7] 7.Argenson C., Regis S., Jourdain J.M., Vaysse P., 1999. The olive tree. L'olivier. Centretechnique interprofessionnel des fruits etlégumes, Paris, 2018.-Р.321-325.

[8] 8.Bacelar, E.A., Santos D.L., Moutinho-Pereira J.M., Lopes J.I., Gonçalves B.C., FerreiraT.C., Correia C.M. Physiological behaviour, oxidative damage and antioxidative protection of olive trees grown under different irrigation regimes. Plant and Soil, 2016.- 292 (1-2).-Р. 1-12.

[9] 9.Раисов Б.О., Тастанбекова Г.Р., Мурзабаев Б.А. Содержание и обеспеченностьподвижными формами питательных элементов орошаемых почв Южно-Казахстанской области // «Исследования и результаты», 2014 -№4.- С.163-165.