Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

IN VITRO ЖАҒДАЙЫНДА АЛМҰРТ ТАМЫРЛАРЫНЫҢ МИКРОКОНАЛДЫ КӨБЕЮІ ҮШІН ҚОРЕКТІК ОРТАНЫҢ ҚҰРАМЫН ОҢТАЙЛАНДЫРУ

Зарина Юсупова 1 , Тойгул Нурсейтова 2 , Ирина Ковальчук 3 , Балнур Кабылбекова 2

1 Қазақ жеміс-көкөніс шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты, Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті, Алматы, Қазақстан; 2 Қазақ жеміс-көкөніс шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты, Алматы, Қазақстан; 3 Қазақ жеміс-көкөніс шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты, Алматы, Қазақстан

doi.org/10.37884/1-2026/12 Бет. 115-123 Қабылданды 06.01.2026 Жарияланды 27.02.2026

Аңдатпа

Кіріспе. Соңғы онжылдықтарда бақтардың едәуір қысқаруы қолайсыз абиотикалық факторлардың әсерімен және бактериялық патогендердің таралуымен байланысты, бұл алмұрт сорттарының сортиментінің айтарлықтай азаюына әкелді. Төзімді сорттар мен телітушілерді өндірістік бау-бақша шаруашылығына жедел енгізу отырғызу материалының жетіспеушілігімен шектелуде. Әдістер. Зерттеуде алмұрттың тұқымдық телітушісі Pyrus pyraster және клондық телітушілер OHxF230 , OHxF69-ды клондық микрокөбейту ерекшеліктері қарастырылды. Экспланттарды асептикалық культураға енгізудің оңтайлы стерилизация әдістері анықталып, әртүрлі мөлшердегі азот тұздары (NH₄NO₃, KNO₃) мен өсу реттегіштерінің (6-БАП, ИМК, ГК) әсері зерттелді. Нәтижелер. Pyrus pyraster телітушісін залалсыздандыру кезінде өркендердің регенерациясының ең жоғары көрсеткіші (78,57 %) экспланттарды 0,2 % HgCl₂ ерітіндісімен 4 минут өңдегенде байқалды, ал экспозиция уақытын қысқарту контаминация деңгейінің артуына әкелді. Клондық микрокөбеюдің ең тиімді көрсеткіштері нитрат тұздарының 75 % мөлшерін, 6-БАП (0,8 мг/л), ГК (0,5 мг/л) және ИМК (0,1 мг/л) қамтитын қоректік ортада алынды. 6-БАП-тың жоғары концентрациясы (1,8 мг/л) мен азот деңгейінің төмендеуі, әсіресе Pyrus pyraster үшін, көбею тиімділігін төмендетті. Дегенмен, OHxF230 телітушісінде салыстырмалы түрде жоғары көбею коэффициенті (2,67 ± 1,15) тіркелді. Қорытынды. Алынған нәтижелер алмұрт телітушілерін in vitro жағдайында тиімді микрокөбейту жүйелерін әзірлеуге мүмкіндік береді және отырғызу материалын жедел көбейтуге бағытталған биотехнологиялық тәсілдерді жетілдіруде қолданылуы мүмкін.

алмұрт клонды телітушілер Pyrus pyraster микроклональды көбейту қоректік орта заласыздандыру in vitro

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. Алексенко С., Кадирсизова Ж., Казыбаева С., Касенова Б. (2023). Алматы облысы жағдайына бейімделген интродукцияланған және отандық алмұрт сорттарының шаруашылық-құнды белгілерін бағалау // Izdenister natigeler. 2023. № 3 (99). С. 356-363. https://doi.org/10.37884/3-2023/36
  2. Aygun, A. & Dumanoglu, H. (2015). In vitro shoot proliferation and in vitro and ex vitro root formation of Pyrus elaeagrifolia Pallas. Frontiers in Plant Science, 6, 225. https://doi.org/10.3389/fpls.2015.00225
  3. Brewer L.R. & Palmer J.W. (2010). Global pear breeding programmes: Goals, trends and progress for new cultivars and new rootstocks. Acta Horticulturae, 909, 105-119. https://doi.org/10.17660/ActaHortic.2011.909.10
  4. Claveria, E., Asín, L., Iglesias, I., Vilardell, P., Bonany, J., Simard, M.H., & Dolcet-Sanjuan, R. (2012). In vitro screening for tolerance to iron chlorosis as a reliable selection tool in a pear rootstock breeding program. Acta Horticulturae, 935, 199-205. https://doi.org/10.17660/ActaHortic.2012.935.28
  5. Dyussembekova, D., Nurtaza, A., Magzumov, G., Zhenisbekuly, G. & Kakimzhanova, A. (2025). Development of an in vitro conservation protocol for the endemic species Pyrus regelii. Plant Cell, Tissue and Organ Culture, 162(1), 1-15. https://doi.org/10.31489/2024bmg4/35-43
  6. Исин М.М., Джуманова Ж.К., Жармухамедова Г.А., Куланбай К.Ж. (2018). Сортовая устойчивость яблони и груши к бактериальному ожогу // Защита и карантин растений. 2018. № 12. С. 40–42.
  7. Кабылбекова Б.Ж., Чуканова Н.И., Турдиев Т.Т., Рымханова Н., Ковальчук И. (2019). Оптимизация клонироавния in vitro различных генотипов яблони. Experimental Biology, 80(3), 48-57. https://doi.org/10.26577/eb-2019-3-b5
  8. Ковальчук И.Ю., Кабылбекова Б.Ж., Чуканова Н.И., Турдиев Т.Т., & Фролов С.Н. (2020). Клональное микроразмножение в производстве посадочного материала яблони Казахстана //Вестник Нижегородской государственной сельскохозяйственной академии. 2020. №. 3. С. 5-12. https://vestnik-akademii-2020-3-27.page=5-12
  9. Lordan, J., Blatt, S., Francescatto, P., Embree, C., & Robinson, T. L. (2017). Performance of three Pyrus pear rootstocks in Northeastern North America. Retrieved from https://user-23310503727.cld.bz/Journal-APS-Oct-2017
  10. Mehri-Kamoun R., Polts V., Faïdi A., & Mehri H (2004). Micropropagation of six OHxF (Old Home × Farmingdale) pear rootstocks. Advances in Horticultural Science, 18(2), 1000-1007. https://digital.casalini.it/10.1400/14269
  11. Ou, C., Wang, F., Wang, J., Li, S., Zhang, Y., Fang, M., Ma, L., Zhao, Y., & Jiang, S. (2019). A de novo genome assembly of the dwarfing pear rootstock Zhongai 1. Scientific Data, 6(1), 281. https://doi.org/10.1038/s41597-019-0291-3
  12. Ромаданова Н.В., Кушнаренко С.В. (2021). Биотехнология получения безвирусных саженцев яблони // Вестник Карагандинского университета. Серия: Биология. Медицина. География. 2021. Т. 103. № 3. С. 102-118. DOI: 10.31489/2021BMG3/102-118.
  13. Song, J.Y., Bae, J., Lee, Y.Y., Han, J.W., Lee, Y.J., Nam, S.H., Lee, H.S., Kim, S.C., Kim, S.H., & Yun, B.H. (2024). High-efficiency in vitro root induction in pear microshoots (Pyrus spp.). Plants, 13(14), 1904. https://doi.org/10.3390/plants13141904
  14. Shivran, M., Sharma, N., Dubey, A.K., Singh, S.K., Sharma, N., Sharma, R.M., Singh, N., & Singh, R. (2022). Scion–rootstock relationship: Molecular mechanism and quality fruit production. Agriculture, 12(12), 2036. https://doi.org/10.3390/agriculture12122036
  15. Simard, M.H., Michelesi, J.C., & Masseron, A. (2002). Pear rootstock breeding in France. Acta Horticulturae, 658, 535-540. https://doi.org/10.17660/ActaHortic.2004.658.81
  16. Турдиев Т.Т., Ковальчук И.Ю., Успанова Г.К., Чуканова Н.И., Фролов С.Н. (2015). Оптимизация технологии клонального микроразмножения для сохранения генофонда растений груши (P. communis L.) // Experimental Biology. 2015. Т. 65, № 3. С. 356-362. bb.kaznu.kz/1138
  17. Vercammen, J., Van Daele, G. & Gomand, A. (2006). Search for a more dwarfing rootstock for ‘Jonagold’. Sodininkystė ir daržininkystė, 25(3), 164–172. https://elaba:6213380/6213380
  18. Webster, A.D. (2002). Breeding and selection of apple and pear rootstocks. Acta Horticulturae, 622, 499–512. https://doi.org/10.17660/ActaHortic.2003.622.55
  19. Жумагулова Ж.Б., Кампитова Г.А. (2014). Совершенствование микроклонального размножения различных сортов груши // Ізденістер, исследования, нәтижелер. 2014. № 3. С. 125. https://izdenister.kaznaru.edu.125

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2026. IN VITRO ЖАҒДАЙЫНДА АЛМҰРТ ТАМЫРЛАРЫНЫҢ МИКРОКОНАЛДЫ КӨБЕЮІ ҮШІН ҚОРЕКТІК ОРТАНЫҢ ҚҰРАМЫН ОҢТАЙЛАНДЫРУ. Izdenister natigeler. 28, 1(109) (Feb. 2026), 115–123. DOI:https://doi.org/10.37884/1-2026/12.
(1)IN VITRO ЖАҒДАЙЫНДА АЛМҰРТ ТАМЫРЛАРЫНЫҢ МИКРОКОНАЛДЫ КӨБЕЮІ ҮШІН ҚОРЕКТІК ОРТАНЫҢ ҚҰРАМЫН ОҢТАЙЛАНДЫРУ. Izdenister natigeler 2026, 28 (1(109), 115-123. https://doi.org/10.37884/1-2026/12.
IN VITRO ЖАҒДАЙЫНДА АЛМҰРТ ТАМЫРЛАРЫНЫҢ МИКРОКОНАЛДЫ КӨБЕЮІ ҮШІН ҚОРЕКТІК ОРТАНЫҢ ҚҰРАМЫН ОҢТАЙЛАНДЫРУ. (2026). Izdenister Natigeler, 28(1(109), 115-123. https://doi.org/10.37884/1-2026/12
IN VITRO ЖАҒДАЙЫНДА АЛМҰРТ ТАМЫРЛАРЫНЫҢ МИКРОКОНАЛДЫ КӨБЕЮІ ҮШІН ҚОРЕКТІК ОРТАНЫҢ ҚҰРАМЫН ОҢТАЙЛАНДЫРУ. Izdenister natigeler, [S. l.], v. 28, n. 1(109), p. 115–123, 2026. DOI: 10.37884/1-2026/12. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1154. Acesso em: 15 sep. 2026.
“IN VITRO ЖАҒДАЙЫНДА АЛМҰРТ ТАМЫРЛАРЫНЫҢ МИКРОКОНАЛДЫ КӨБЕЮІ ҮШІН ҚОРЕКТІК ОРТАНЫҢ ҚҰРАМЫН ОҢТАЙЛАНДЫРУ”. 2026. Izdenister Natigeler 28 (1(109): 115-23. https://doi.org/10.37884/1-2026/12.
“IN VITRO ЖАҒДАЙЫНДА АЛМҰРТ ТАМЫРЛАРЫНЫҢ МИКРОКОНАЛДЫ КӨБЕЮІ ҮШІН ҚОРЕКТІК ОРТАНЫҢ ҚҰРАМЫН ОҢТАЙЛАНДЫРУ” (2026) Izdenister natigeler, 28(1(109), pp. 115–123. doi:10.37884/1-2026/12.
[1]“IN VITRO ЖАҒДАЙЫНДА АЛМҰРТ ТАМЫРЛАРЫНЫҢ МИКРОКОНАЛДЫ КӨБЕЮІ ҮШІН ҚОРЕКТІК ОРТАНЫҢ ҚҰРАМЫН ОҢТАЙЛАНДЫРУ”, Izdenister natigeler, vol. 28, no. 1(109), pp. 115–123, Feb. 2026, doi: 10.37884/1-2026/12.
“IN VITRO ЖАҒДАЙЫНДА АЛМҰРТ ТАМЫРЛАРЫНЫҢ МИКРОКОНАЛДЫ КӨБЕЮІ ҮШІН ҚОРЕКТІК ОРТАНЫҢ ҚҰРАМЫН ОҢТАЙЛАНДЫРУ”. Izdenister Natigeler, vol. 28, no. 1(109), Feb. 2026, pp. 115-23, https://doi.org/10.37884/1-2026/12.
“IN VITRO ЖАҒДАЙЫНДА АЛМҰРТ ТАМЫРЛАРЫНЫҢ МИКРОКОНАЛДЫ КӨБЕЮІ ҮШІН ҚОРЕКТІК ОРТАНЫҢ ҚҰРАМЫН ОҢТАЙЛАНДЫРУ”. Izdenister natigeler 28, no. 1(109) (February 27, 2026): 115–123. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1154.
1.IN VITRO ЖАҒДАЙЫНДА АЛМҰРТ ТАМЫРЛАРЫНЫҢ МИКРОКОНАЛДЫ КӨБЕЮІ ҮШІН ҚОРЕКТІК ОРТАНЫҢ ҚҰРАМЫН ОҢТАЙЛАНДЫРУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2026 Feb. 27 [cited 2026 Sep. 15];28(1(109):115-23. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1154
1.IN VITRO ЖАҒДАЙЫНДА АЛМҰРТ ТАМЫРЛАРЫНЫҢ МИКРОКОНАЛДЫ КӨБЕЮІ ҮШІН ҚОРЕКТІК ОРТАНЫҢ ҚҰРАМЫН ОҢТАЙЛАНДЫРУ. Izdenister natigeler. 2026;28(1(109):115-123. doi:10.37884/1-2026/12