ПРОСТРАНСТВЕННО-АНАЛИТИЧЕСКАЯ ОЦЕНКА СОСТОЯНИЯ ЗЕЛЁНОЙ ИНФРАСТРУКТУРЫ ГОРОДА АЛМАТЫ С ИСПОЛЬЗОВАНИЕМ ГИС-ТЕХНОЛОГИЙ

Асель Даркенбаева; Гулсим Айтхожаева; Асель Алтаева

doi:10.37884/4-2025/35

Аңдатпа

Бұл мақалада қазіргі Алматы қаласында жасыл желектердің орналасуы мен таралуына кеңістіктердің талдауы арқылы жетістікке жетілген. Мұндай талдау жасыл желектердің қала аумағындағы орналасуы мен тығыздығын анықтауға, сонымен қатар жасыл желектердің сандық және сапалық көрсеткіштерін, мысалы, ағаштардың денсаулығы, көгалдандыру аумақтарының көлемі, отырғызу тығыздығы және қала тұрғындарына жасыл аймақтардың қолжетімділігі сияқты факторларды зерттеуге мүмкіндік береді. Бұл зерттеу, статистикалық деректер, картографиялық мәліметтер, геоақпараттық бағау және сырттан Жерді зерттеу әдістері сияқты бірнеше әдістерді біріктіретін толықтырылған тәсілді пайдалану арқылы жүргізіледі.

Анықталған зерттеу нәтижесі бойынша, қалада жасыл желектердің таралуы әкімшілік аудандар бойынша біркелкі емес. Бұл фактор қала экологиялық тұрғыдан тепе-теңдігін бұзады және қала ортасының сапасын төмендетеді. Сонымен, қолданыстағы қала құрылысы мен санитарлық нормалармен сәйкес келмейтін көгалдандыру деңгейі де байқалды. Есептеу дәлдігін арттыру мақсатымен, кеңістіктік деректерді көрсетуге мүмкіндік беретін геоақпараттық жүйелер (ГАЖ) пайдаланылады, сонымен қатар Landsat орбиталық фотосуреттері мен топырақтың су мөлшерін анықтау үшін NDWI (Нормаланған су индексі) формуласы қолданылады.

Мақалада Алматы қаласының жасыл инфрақұрылымын дамыту бойынша бағыттарына толуыш карталар мен статистикалық кестелер қарастырылды. Қабылданған деректер қаланың тұрақты даму жоспарларын құру, экологиялық нормативтерді белгілеу және қала аумақтарына кадастрлық бағалауды толықтыруда пайдалануға болады.

жасыл қор Алматы кадастр экологиялық бағалау ГАЖ NDWI көгалдандыру санитарлық жағдай ауа ластануы

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Решетняк, О. С., Косменко, Л. С., Коваленко, А. А. Антропогенная нагрузка и качество воды на замыкающих створах рек арктической зоны России. Вестник Московского университета. Серия 5. География и экология, 2022, (3), 3–17. https://elibrary.ru/item.asp?id=48920355.
2. Temirbekov, N., Kudaibergenov, S., Shalakhmetova, R., Saduakhasova, G., Zholdassova, G. Assessment of the negative impact of urban air pollution on respiratory diseases of the population of Almaty city based on machine learning methods. International Journal of Environmental Research and Public Health, 2023, 20(17), 6540. https://doi.org/10.3390/ijerph20176540
3. Naizabayeva, L., Alibekova, Z., Ospanova, D., Imanbayeva, A. Simulation-based assessment of urban pollution in Almaty. Applied Sciences, 15(12), 2025, 6391. https://doi.org/10.3390/app15126391.
4. Dedova, T., Balakay, L., & Kenzhegulova, A. Investigating stagnant air conditions in Almaty: A WRF modeling approach. Atmosphere, 2024, 15(5), 766. https://doi.org/10.3390/atmos15050766.
5. Tasmurzayev, N., Abdrakhmanov, Y., Seidaliyeva, A. A low-cost IoT sensor and preliminary machine-learning approach for air quality monitoring along transport corridors in Almaty. Sensors, 25(14), 2025. https://doi.org/10.3390/s25144521.
6. Юсупов, Ж. Е., Яковлев, А. А., Саркынов, Е. С., Зулпыхаров, Б. А., Аманов, Н. А. Обоснование технологии подъёма воды из водотоков с использованием усовершенствованного гидротаранного насосного устройства. В Устойчивое развитие: региональные аспекты: Сборник материалов XI Международной научно-практической конференции молодых учёных. Брест, 2019.
7. Li, L., et al. Analyzing spatial patterns of urban green infrastructure for maximizing cooling supply: guidance for UGI layouts. Landscape and Urban Planning, 249, 2025, 104767. https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2025.104767.
8. Dong Wang, P-Y. Xu, B. An, Q-P. Guo et al. Urban green infrastructure: bridging biodiversity conservation and sustainable urban development through adaptive management approach. Ecology and Evolution, 14, 2024. https://doi.org/10.3389/fevo.2024.1440477.
9. Mahmoud, R. A. F. A. Requirements for achieving the social benefits of Urban Green Infrastructure (UGI). JES. Journal of Engineering Sciences, 52(5), 2024, 498-532. https://doi.org/10.21608/jesaun.2024.289935.1336.
10. Kabisch, N., Korn, H., Stadler, J., Bonn, A., Wellstein, M. Principles for urban nature-based solutions. One Earth, 5(1), 2022, 1-14. https://doi.org/10.1016/j.oneear.2021.12.016.
11. Gurieva, L., & Kurnosova, T. Green infrastructure development as a factor of Moscow metropolis sustainable development. Bio-Conferences, 105, 2024, 06018. https://doi.org/10.1051/bioconf/202410506018.
12. Харипова З. Р. Использование земельно-ресурсного потенциала в системе городского природопользования // Экономика и экология территориальных образований. 2015. No 1. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/ ispolzovanie-zemelno-resursnogo-potentsiala-v-sisteme-gorodskogo-prirodopolzovaniya.
13. Hu, J., Li, Z. W., Ding, X. L., Zhu, J. J., Zhang, L., & Sun, Q. (2014). Resolving three-dimensional surface displacements from InSAR measurements: A review. Earth-Science Reviews, 133, 1–17. https://doi.org/10.1016/j.earscirev.2014.02.005.
14. Liao, L., Zhang, P. Preparation and characterization of polyaluminum titanium silicate and its performance in the treatment of low-turbidity water. Processes, 6(8), 2018, 125. https://doi.org/10.3390/pr6080125.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ГИС ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ПАЙДАЛАНА ОТЫРЫП, АЛМАТЫ ҚАЛАСЫНЫҢ ЖАСЫЛ ИНФРАҚҰРЫЛЫМЫНЫҢ ЖАҒДАЙЫН КЕҢІСТІКТІК-ТАЛДАМАЛЫҚ БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler. 4 (108) (Dec. 2025), 332–341. DOI:https://doi.org/10.37884/4-2025/35.

(1)ГИС ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ПАЙДАЛАНА ОТЫРЫП, АЛМАТЫ ҚАЛАСЫНЫҢ ЖАСЫЛ ИНФРАҚҰРЫЛЫМЫНЫҢ ЖАҒДАЙЫН КЕҢІСТІКТІК-ТАЛДАМАЛЫҚ БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler 2025, No. 4 (108), 332-341. https://doi.org/10.37884/4-2025/35.

ГИС ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ПАЙДАЛАНА ОТЫРЫП, АЛМАТЫ ҚАЛАСЫНЫҢ ЖАСЫЛ ИНФРАҚҰРЫЛЫМЫНЫҢ ЖАҒДАЙЫН КЕҢІСТІКТІК-ТАЛДАМАЛЫҚ БАҒАЛАУ. (2025). Izdenister Natigeler, 4 (108), 332-341. https://doi.org/10.37884/4-2025/35

ГИС ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ПАЙДАЛАНА ОТЫРЫП, АЛМАТЫ ҚАЛАСЫНЫҢ ЖАСЫЛ ИНФРАҚҰРЫЛЫМЫНЫҢ ЖАҒДАЙЫН КЕҢІСТІКТІК-ТАЛДАМАЛЫҚ БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 4 (108), p. 332–341, 2025. DOI: 10.37884/4-2025/35. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1107. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ГИС ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ПАЙДАЛАНА ОТЫРЫП, АЛМАТЫ ҚАЛАСЫНЫҢ ЖАСЫЛ ИНФРАҚҰРЫЛЫМЫНЫҢ ЖАҒДАЙЫН КЕҢІСТІКТІК-ТАЛДАМАЛЫҚ БАҒАЛАУ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 4 (108) (December): 332-41. https://doi.org/10.37884/4-2025/35.

“ГИС ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ПАЙДАЛАНА ОТЫРЫП, АЛМАТЫ ҚАЛАСЫНЫҢ ЖАСЫЛ ИНФРАҚҰРЫЛЫМЫНЫҢ ЖАҒДАЙЫН КЕҢІСТІКТІК-ТАЛДАМАЛЫҚ БАҒАЛАУ” (2025) Izdenister natigeler, (4 (108), pp. 332–341. doi:10.37884/4-2025/35.

[1]“ГИС ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ПАЙДАЛАНА ОТЫРЫП, АЛМАТЫ ҚАЛАСЫНЫҢ ЖАСЫЛ ИНФРАҚҰРЫЛЫМЫНЫҢ ЖАҒДАЙЫН КЕҢІСТІКТІК-ТАЛДАМАЛЫҚ БАҒАЛАУ”, Izdenister natigeler, no. 4 (108), pp. 332–341, Dec. 2025, doi: 10.37884/4-2025/35.

“ГИС ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ПАЙДАЛАНА ОТЫРЫП, АЛМАТЫ ҚАЛАСЫНЫҢ ЖАСЫЛ ИНФРАҚҰРЫЛЫМЫНЫҢ ЖАҒДАЙЫН КЕҢІСТІКТІК-ТАЛДАМАЛЫҚ БАҒАЛАУ”. Izdenister Natigeler, no. 4 (108), Dec. 2025, pp. 332-41, https://doi.org/10.37884/4-2025/35.

“ГИС ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ПАЙДАЛАНА ОТЫРЫП, АЛМАТЫ ҚАЛАСЫНЫҢ ЖАСЫЛ ИНФРАҚҰРЫЛЫМЫНЫҢ ЖАҒДАЙЫН КЕҢІСТІКТІК-ТАЛДАМАЛЫҚ БАҒАЛАУ”. Izdenister natigeler, no. 4 (108) (December 30, 2025): 332–341. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1107.

1.ГИС ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ПАЙДАЛАНА ОТЫРЫП, АЛМАТЫ ҚАЛАСЫНЫҢ ЖАСЫЛ ИНФРАҚҰРЫЛЫМЫНЫҢ ЖАҒДАЙЫН КЕҢІСТІКТІК-ТАЛДАМАЛЫҚ БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Dec. 30 [cited 2026 Sep. 15];(4 (108):332-41. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1107

1.ГИС ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ПАЙДАЛАНА ОТЫРЫП, АЛМАТЫ ҚАЛАСЫНЫҢ ЖАСЫЛ ИНФРАҚҰРЫЛЫМЫНЫҢ ЖАҒДАЙЫН КЕҢІСТІКТІК-ТАЛДАМАЛЫҚ БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler. 2025;(4 (108):332-341. doi:10.37884/4-2025/35

[1] 1. Решетняк, О. С., Косменко, Л. С., Коваленко, А. А. Антропогенная нагрузка и качество воды на замыкающих створах рек арктической зоны России. Вестник Московского университета. Серия 5. География и экология, 2022, (3), 3–17. https://elibrary.ru/item.asp?id=48920355.

[2] 2. Temirbekov, N., Kudaibergenov, S., Shalakhmetova, R., Saduakhasova, G., Zholdassova, G. Assessment of the negative impact of urban air pollution on respiratory diseases of the population of Almaty city based on machine learning methods. International Journal of Environmental Research and Public Health, 2023, 20(17), 6540. https://doi.org/10.3390/ijerph20176540

[3] 3. Naizabayeva, L., Alibekova, Z., Ospanova, D., Imanbayeva, A. Simulation-based assessment of urban pollution in Almaty. Applied Sciences, 15(12), 2025, 6391. https://doi.org/10.3390/app15126391.

[4] 4. Dedova, T., Balakay, L., & Kenzhegulova, A. Investigating stagnant air conditions in Almaty: A WRF modeling approach. Atmosphere, 2024, 15(5), 766. https://doi.org/10.3390/atmos15050766.

[5] 5. Tasmurzayev, N., Abdrakhmanov, Y., Seidaliyeva, A. A low-cost IoT sensor and preliminary machine-learning approach for air quality monitoring along transport corridors in Almaty. Sensors, 25(14), 2025. https://doi.org/10.3390/s25144521.

[6] 6. Юсупов, Ж. Е., Яковлев, А. А., Саркынов, Е. С., Зулпыхаров, Б. А., Аманов, Н. А. Обоснование технологии подъёма воды из водотоков с использованием усовершенствованного гидротаранного насосного устройства. В Устойчивое развитие: региональные аспекты: Сборник материалов XI Международной научно-практической конференции молодых учёных. Брест, 2019.

[7] 7. Li, L., et al. Analyzing spatial patterns of urban green infrastructure for maximizing cooling supply: guidance for UGI layouts. Landscape and Urban Planning, 249, 2025, 104767. https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2025.104767.

[8] 8. Dong Wang, P-Y. Xu, B. An, Q-P. Guo et al. Urban green infrastructure: bridging biodiversity conservation and sustainable urban development through adaptive management approach. Ecology and Evolution, 14, 2024. https://doi.org/10.3389/fevo.2024.1440477.

[9] 9. Mahmoud, R. A. F. A. Requirements for achieving the social benefits of Urban Green Infrastructure (UGI). JES. Journal of Engineering Sciences, 52(5), 2024, 498-532. https://doi.org/10.21608/jesaun.2024.289935.1336.

[10] 10. Kabisch, N., Korn, H., Stadler, J., Bonn, A., Wellstein, M. Principles for urban nature-based solutions. One Earth, 5(1), 2022, 1-14. https://doi.org/10.1016/j.oneear.2021.12.016.

[11] 11. Gurieva, L., & Kurnosova, T. Green infrastructure development as a factor of Moscow metropolis sustainable development. Bio-Conferences, 105, 2024, 06018. https://doi.org/10.1051/bioconf/202410506018.

[12] 12. Харипова З. Р. Использование земельно-ресурсного потенциала в системе городского природопользования // Экономика и экология территориальных образований. 2015. No 1. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/ ispolzovanie-zemelno-resursnogo-potentsiala-v-sisteme-gorodskogo-prirodopolzovaniya.

[13] 13. Hu, J., Li, Z. W., Ding, X. L., Zhu, J. J., Zhang, L., & Sun, Q. (2014). Resolving three-dimensional surface displacements from InSAR measurements: A review. Earth-Science Reviews, 133, 1–17. https://doi.org/10.1016/j.earscirev.2014.02.005.

[14] 14. Liao, L., Zhang, P. Preparation and characterization of polyaluminum titanium silicate and its performance in the treatment of low-turbidity water. Processes, 6(8), 2018, 125. https://doi.org/10.3390/pr6080125.