ЭФФЕКТИВНОСТЬ СОВРЕМЕННЫХ ГЕРБИЦИДОВ ПРОТИВ КАРАНТИННЫХ СОРНЯКОВ В УСЛОВИЯХ ЮГО-ВОСТОКА КАЗАХСТАНА

Гулшария Кайрова; Гульнур Сулейманова; Гүлнұр Жолдасбек; Бақыт Дулат; Диляра Гриценко

doi:10.37884/3-2025/35

Аңдатпа

Мақалада Қазақстанның оңтүстік-шығысында таралған карантиндік арамшөптерге қарсы заманауи гербицидтерді қолданудың тиімділігін анықтау мақсатында 2024-2025 жылдары жүргізілген зерттеулердің нәтижелері келтірілген. Укекіре, ойраншөп және арамсояуға қарсы қазіргі заманғы гербицидтерді НАК-2024-004, в. р. (имазапир, 250 г/л), Глифошанс Супер, в. р. (глифосат (калий тұзы) 540 г/л) және Аристократ Супер, в. р. (глифосат (калий тұзы) 540 г/л) қолданудың биологиялық тиімділігін зерттеу бойынша жұмыстар жүргізілді.

Қазіргі заманғы гербицидтерді қолдану НАК-2024-004, в. р. (имазапир, 250 г/л) Глифошанс Супер, в. р. (глифосат (калий тұзы) 540 г/л) және Аристократ Супер, в. р. (глифосат (калий тұзы) 540 г/л) карантиндік арамшөптермен күресуде Укекіре, ойраншөп және арамсояуға қарсы қорғаудың химиялық әдісі ретінде өзінің тиімділігін растайды. НАК-2024-004 гербицидінің биологиялық тиімділігінің көрсеткіштері, в .р.. (имазапир, 250 г/л) укекіреге қарсы 2,5 л/га тұтыну нормасында бүкіл бақылау кезеңінің ағымы сәйкесінше 91,0-87,8%, Глифошанс супер гербициді, в. р. (глифосат (калий тұзы) 540 г/л) тұтыну нормасында 4 л/га карантиндік арамшөптерге қарсы укекіре, ойраншөп және арамсояуға сәйкесінше 93,1 және 92,9%, 92,7-100% және 98,0 – 98,8%, ал гербицид Аристократ Супер, в. р. (глифосат (калий тұзы) 540 г / л) - 92,8-91,8%, 93,9-98,7% және 98,0 – 98,8% құрады. Оларды карантиндік арамшөптерден қорғаудың кешенді жүйесінде қолдана отырып, алдын алу және қорғау шараларын уақтылы жүргізу аурулардан болатын зиянды азайтуға және ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігін арттыруға мүмкіндік береді. Бұл зерттеудің нәтижелері жергілікті шаруашылық жүргізуші субъектілерге әртүрлі карантиндік арамшөптерге қарсы тиімді қорғаныс жүйелерін құруда пайдалы болады.

карантиндік арамшөптеР фитосанитариялық бақылау ойраншөп укекіре арамсояу арамшөптердің таралуы арамшөптермен күресу гербицидтер

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Постановление Правительства Республики Казахстан от 10 декабря 2002 г. №1295 «Об утверждении перечня карантинных объектов» [Электронный ресурс]. – Режим доступа: https://adilet.zan.kz/rus/docs/P020001295_
2. Basu, S. R., et al. (2015). "Ambrosia artemisiifolia and its impact on allergenic respiratory diseases: A review of environmental and health implications." Environmental Toxicology and Chemistry, 34(2), 231-243.
3. Москаленко Γ. Π. Горчак ползучий/ГП Москаленко //Защита растений. – 2003. – №. 3. – С.
4. Сагитов А.О., Камбулин В.Е., Бадаев Е А., Динасилов А.С. Карантин растений. Учебное пособие для студентов высших учебных заведений и колледжей. - Алматы, казнау,2013. -326 с.
5. Фисюнов А.В. Карантинные сорняки и борьба с ними. – Днепродзержинск, 1970. – 154с.
6. Жарасов, Ш.У. Повилика полевая: как с ней бороться/Ш.У. Жарасов//Защита и карантин растений. - 2014. -№8. - С.27-29
7. Global Invasive Species Programme (GISP). (2019). "International collaboration on invasive species: A global partnership." GISP Annual Report.
8. Прудников А. Д., Солнцева О. И. Применение гербицидов при возделывании раннеспелых гибридов кукурузы//Защита и карантин растений. 2019. № 8. С. 46–48.
9. Тедеевa А. А. Применение гербицидов нового поколения при возделывании кукурузы в предгорной зоне РСО – Алания//Научная жизнь, 2020. Т. 15. № 7(107). С. 924–931.
10. Москвичев А.Ю. Ломтев А.Ю., Иванченко Т.В. Современные препараты в борьбе с карантинным сорняком горчаком ползучим//Агротехнологшии в растениеводство. №1 (5), 2007г.
11. Sondhia S (2019) Environmental fate of herbicide uses in central India. In Herbicide residue research in India. pp. 29–104. Springer. https://doi.org/10.1007/978-981-13-1038-6_2
12. A. Parven · I. Md Meftaul · K. Venkateswar · M. Megharaj Herbicides in modern sustainable agriculture: environmental fate, ecological implications, and human health concerns International Journal of Environmental Science and Technology https://doi.org/10.1007/s13762-024-05818-y
13. Rose MT, Cavagnaro TR, Scanlan CA, Rose TJ, Vancov T, Kimber S, Kennedy IR, Kookana RS, Van Zwieten L (2016) Impact of herbicides on soil biology and function. Advancesin Agronomy, Volume 136 ISSN 0065-2113 © 2016 Elsevier Inc. http://dx.doi.org/10.1016/bs.agron.2015.11.005 136:133–220
14. Методические рекомендации по выявлению и идентификации видов рода Повилика Cuscuta L., ФГБУ «ВНИИКР», Д.Л. Белкин, Москва, 2015.
15. Методические указания по проведению регистрационных испытаний гербицидов, дефолиантов, десикантов и регуляторов роста. МСХ РК, Алматы, -Акмола, 1997. - 31 с.
16. Дуйсембеков Б.А., Болтаев М.Д., Есимов У. О, Ермекбаев Б.У. Патент РК №7262 на полезную модель от 08.07.2022. «Способ для искоренения сорняков и внесения удобрений, универсальное устройство для его осуществления».
17. Список пестицидов, разрешенных к производству (формуляции), ввозу, хранению, транспортировке, Реализации и применению на территории Республики Казахстан, 2024г. https://www.gov.kz/memleket/entities/aqmola-ush/press/article/details/151153
18.Базарбаев, Б., Кочоров, А., Утельбаев, Е., & Алдабергенов, А. (2024). Эффективность гербицидов против однодольных сорняков на посевах чечевицы в условиях степной зоны акмолинской области. Izdenister Natigeler, (4 (104), 245–253. https://doi.org/10.37884/4-2024/25

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫС ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ КАРАНТИНДІ АРАМШӨПТЕРГЕ ҚАРСЫ ЗАМАНАУИ ГЕРБИЦИДТЕРДІҢ ТИІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler. 3 (107) (Sep. 2025), 363–373. DOI:https://doi.org/10.37884/3-2025/35.

(1)ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫС ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ КАРАНТИНДІ АРАМШӨПТЕРГЕ ҚАРСЫ ЗАМАНАУИ ГЕРБИЦИДТЕРДІҢ ТИІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler 2025, No. 3 (107), 363-373. https://doi.org/10.37884/3-2025/35.

ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫС ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ КАРАНТИНДІ АРАМШӨПТЕРГЕ ҚАРСЫ ЗАМАНАУИ ГЕРБИЦИДТЕРДІҢ ТИІМДІЛІГІ. (2025). Izdenister Natigeler, 3 (107), 363-373. https://doi.org/10.37884/3-2025/35

ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫС ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ КАРАНТИНДІ АРАМШӨПТЕРГЕ ҚАРСЫ ЗАМАНАУИ ГЕРБИЦИДТЕРДІҢ ТИІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 3 (107), p. 363–373, 2025. DOI: 10.37884/3-2025/35. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1073. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫС ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ КАРАНТИНДІ АРАМШӨПТЕРГЕ ҚАРСЫ ЗАМАНАУИ ГЕРБИЦИДТЕРДІҢ ТИІМДІЛІГІ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 3 (107) (September): 363-73. https://doi.org/10.37884/3-2025/35.

“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫС ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ КАРАНТИНДІ АРАМШӨПТЕРГЕ ҚАРСЫ ЗАМАНАУИ ГЕРБИЦИДТЕРДІҢ ТИІМДІЛІГІ” (2025) Izdenister natigeler, (3 (107), pp. 363–373. doi:10.37884/3-2025/35.

[1]“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫС ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ КАРАНТИНДІ АРАМШӨПТЕРГЕ ҚАРСЫ ЗАМАНАУИ ГЕРБИЦИДТЕРДІҢ ТИІМДІЛІГІ”, Izdenister natigeler, no. 3 (107), pp. 363–373, Sep. 2025, doi: 10.37884/3-2025/35.

“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫС ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ КАРАНТИНДІ АРАМШӨПТЕРГЕ ҚАРСЫ ЗАМАНАУИ ГЕРБИЦИДТЕРДІҢ ТИІМДІЛІГІ”. Izdenister Natigeler, no. 3 (107), Sept. 2025, pp. 363-7, https://doi.org/10.37884/3-2025/35.

“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫС ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ КАРАНТИНДІ АРАМШӨПТЕРГЕ ҚАРСЫ ЗАМАНАУИ ГЕРБИЦИДТЕРДІҢ ТИІМДІЛІГІ”. Izdenister natigeler, no. 3 (107) (September 30, 2025): 363–373. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1073.

1.ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫС ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ КАРАНТИНДІ АРАМШӨПТЕРГЕ ҚАРСЫ ЗАМАНАУИ ГЕРБИЦИДТЕРДІҢ ТИІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Sep. 30 [cited 2026 Sep. 15];(3 (107):363-7. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1073

1.ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫС ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ КАРАНТИНДІ АРАМШӨПТЕРГЕ ҚАРСЫ ЗАМАНАУИ ГЕРБИЦИДТЕРДІҢ ТИІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler. 2025;(3 (107):363-373. doi:10.37884/3-2025/35

[1] 1. Постановление Правительства Республики Казахстан от 10 декабря 2002 г. №1295 «Об утверждении перечня карантинных объектов» [Электронный ресурс]. – Режим доступа: https://adilet.zan.kz/rus/docs/P020001295_

[2] 2. Basu, S. R., et al. (2015). "Ambrosia artemisiifolia and its impact on allergenic respiratory diseases: A review of environmental and health implications." Environmental Toxicology and Chemistry, 34(2), 231-243.

[3] 3. Москаленко Γ. Π. Горчак ползучий/ГП Москаленко //Защита растений. – 2003. – №. 3. – С.

[4] 4. Сагитов А.О., Камбулин В.Е., Бадаев Е А., Динасилов А.С. Карантин растений. Учебное пособие для студентов высших учебных заведений и колледжей. - Алматы, казнау,2013. -326 с.

[5] 5. Фисюнов А.В. Карантинные сорняки и борьба с ними. – Днепродзержинск, 1970. – 154с.

[6] 6. Жарасов, Ш.У. Повилика полевая: как с ней бороться/Ш.У. Жарасов//Защита и карантин растений. - 2014. -№8. - С.27-29

[7] 7. Global Invasive Species Programme (GISP). (2019). "International collaboration on invasive species: A global partnership." GISP Annual Report.

[8] 8. Прудников А. Д., Солнцева О. И. Применение гербицидов при возделывании раннеспелых гибридов кукурузы//Защита и карантин растений. 2019. № 8. С. 46–48.

[9] 9. Тедеевa А. А. Применение гербицидов нового поколения при возделывании кукурузы в предгорной зоне РСО – Алания//Научная жизнь, 2020. Т. 15. № 7(107). С. 924–931.

[10] 10. Москвичев А.Ю. Ломтев А.Ю., Иванченко Т.В. Современные препараты в борьбе с карантинным сорняком горчаком ползучим//Агротехнологшии в растениеводство. №1 (5), 2007г.

[11] 11. Sondhia S (2019) Environmental fate of herbicide uses in central India. In Herbicide residue research in India. pp. 29–104. Springer. https://doi.org/10.1007/978-981-13-1038-6_2

[12] 12. A. Parven · I. Md Meftaul · K. Venkateswar · M. Megharaj Herbicides in modern sustainable agriculture: environmental fate, ecological implications, and human health concerns International Journal of Environmental Science and Technology https://doi.org/10.1007/s13762-024-05818-y

[13] 13. Rose MT, Cavagnaro TR, Scanlan CA, Rose TJ, Vancov T, Kimber S, Kennedy IR, Kookana RS, Van Zwieten L (2016) Impact of herbicides on soil biology and function. Advancesin Agronomy, Volume 136 ISSN 0065-2113 © 2016 Elsevier Inc. http://dx.doi.org/10.1016/bs.agron.2015.11.005 136:133–220

[14] 14. Методические рекомендации по выявлению и идентификации видов рода Повилика Cuscuta L., ФГБУ «ВНИИКР», Д.Л. Белкин, Москва, 2015.

[15] 15. Методические указания по проведению регистрационных испытаний гербицидов, дефолиантов, десикантов и регуляторов роста. МСХ РК, Алматы, -Акмола, 1997. - 31 с.

[16] 16. Дуйсембеков Б.А., Болтаев М.Д., Есимов У. О, Ермекбаев Б.У. Патент РК №7262 на полезную модель от 08.07.2022. «Способ для искоренения сорняков и внесения удобрений, универсальное устройство для его осуществления».

[17] 17. Список пестицидов, разрешенных к производству (формуляции), ввозу, хранению, транспортировке, Реализации и применению на территории Республики Казахстан, 2024г. https://www.gov.kz/memleket/entities/aqmola-ush/press/article/details/151153

[18] 18.Базарбаев, Б., Кочоров, А., Утельбаев, Е., & Алдабергенов, А. (2024). Эффективность гербицидов против однодольных сорняков на посевах чечевицы в условиях степной зоны акмолинской области. Izdenister Natigeler, (4 (104), 245–253. https://doi.org/10.37884/4-2024/25