DEVELOPMENT AND IMPLEMENTATION OF INNOVATIVE AGRICULTURAL TECHNOLOGIES FOR CULTIVATION OF MELTING BARLEY TAKING INTO ACCOUNT THE SPECIFICITY OF SOIL AND CLIMATIC CONDITIONS OF ALMATY REGION TO INCREASE PRODUCTIVITY AND QUALITY OF RAW MATERIALS

Gulnar Myrzabaeva; Baktigul Raimbekova; Lyailya Anuarova; Altynay Idrisova; Elmira Imanova; Ayşe KÖKSAL

doi:10.37884/4-2025/16

Аңдатпа

Сыралық арпаны өсіру тиімділігін арттыру қажеттілігі өсіп келеді, бұл да пивоварлық және тамақ өнеркәсібі үшін маңызды ауыл шаруашылығы дақылы болып табылады. Климаттың өзгеруі, ылғалдың тұрақсыздығы және топырақ-ағрономиялық ресурстардың таусылуы жағдайында аймақтың нақты топырақ-климаттық жағдайларына бейімделген егіс мерзімдері мен егу нормалары сияқты оңтайлы агротехникалық тәсілдерді ғылыми негіздеу ерекше маңызды болып отыр. Мақалада Алматы облысының Балқаш ауданының табиғи-климаттық жағдайларында «Арна» сұрыпты пивоварлық арпаның егіс мерзімдері мен егу нормаларының өсуі, дамуы, фенологиялық ерекшеліктері, өнімділігі және дән сапасына кешенді көпжылдық зерттеулер нәтижелері ұсынылған.Зерттеу барысында гектарына 5,0 млн өскін дән нормасымен ерте егу мерзімі мықты өскіндердің қалыптасуына, өсімдіктердің оңтайлы дамуына және жоғары өнімділікке – 30,1 ц/га дейін жетуге ықпал ететіні анықталды. Өнім құрылымының талдауы бойынша, егу нормасының 2 млн-нан 6 млн-ға дейін өсуі өнімді сабағының санын 300-ден 460 шт./м²-ге арттырғанымен, өнімді бұталылық төмендейтінін көрсетті, бұл өсімдіктердің өтемдік механизмдерін білдіреді. Корреляциялық талдау құрақтағы дән саны мен құрақ өнімділігі арасындағы жоғары байланысты (r = 0,977), сондай-ақ өнімді бұталылық пен егу нормасы арасындағы кері байланысты (r = –0,847) растады.«Арна» сұрыпты дән сапасы натура көрсеткіштерімен (654 г/л дейін), іріктілігімен (85% дейін), өну қабілетімен (95% дейін), пленчатылығымен (шамамен 9,5%), ақуыз мөлшерімен (шамамен 11,6%), крахмал мөлшерімен (61,3% дейін) және экстрактивтілігімен (76,1% дейін) сипатталды, бұл оптималды 5,0 млн дән нормасында байқалды. Сонымен қатар, егу нормасын 6,0 млн дәнге дейін арттыру өнімділік пен 1000 дән массасының өсуіне ықпал еткенімен, ақуыз мөлшерін төмендетті.Аталған деректер жергілікті топырақ-климаттық жағдайларға бейімделген егіс мерзімдері мен егу нормаларын кешенді түрде таңдау қажеттігін көрсетеді, бұл «Арна» сұрыпты пивоварлық арпаның жоғары өнімділігі мен сапасын қамтамасыз етеді. Ұсынылған агротехникалық шаралар ГОСТ 5060-86 талаптарына сәйкес келетін дән алуға мүмкіндік береді, бұл өңірдің пивоварлық саласының дамуы үшін маңызды. Алынған нәтижелер аймақ жағдайында пивоварлық арпаны өсіру технологияларын оңтайландыруға ұсынылады.

Сыралық арпа «Арна» сұрыпты егу мерзімдері егу нормасы өнімділік пен дән сапасы фенология өнімділік

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Ereshko A.S., Beltyukov L.P., Kovalenko L.N., Shikina L.V. Cultivation of spring barley [Recommendations]. Zernograd: FGOU VPO ACHGAA, 2004. 11 p. (in Russian).
2. Gulidova V.A. Features of barley cultivation for malt production // ZernovoeKhozyaystvo. 2001. No. 3(6). P. 26–29. (in Russian).
3. Kireev A.K., KotabaevZh.I. Cultivation of spring barley on rainfed lands of Kazakhstan // Zemledelie. 2001. No. 6. P. 21. (in Russian).
4. Levin I.F., Kozhemyakin E.V., Nazmutdinov A.Z. Brewing barley in Tatarstan // Zemledelie. 2001. No. 3. P. 12. (in Russian).
5. Nazmutdinov A.Z. Brewing barley – a profitable crop // ZernovoeKhozyaystvo. 2001. No. 4. P. 13–14. (in Russian).
6. Barley Breeding in Kazakhstan // Current State of Problems and Achievements in Genetics and Breeding: Proceedings of the International Scientific Conference. Almaty, 2003. P. 63. (in Russian).
7. Semyanenko S.A., Sereda G.A. Yield of spring barley varieties and its dependence on productivity elements in central Kazakhstan. Almaty, 2003. 65 p. (in Russian).
8. Results of Barley Breeding and Seed Production at NIU Kazakhstan in 2009–2011 // Proceedings of the 3rd Republican Seminar “Current State and Prospects of Genetics and Breeding of Cereal Crops in Kazakhstan” (March 19–20, 2012). Almaty, 2012. P. 9–11. (in Russian).
9. Turuspekov E.K., Chudinov V.A., Abugalieva A.I., Tokhetova L.A., Sereda G.A., et al. Genetic and phenotypic variability of spring barley collection grown in various regions of Kazakhstan // Proceedings of the 3rd Republican Seminar “Current State and Prospects of Genetics and Breeding of Cereal Crops in Kazakhstan” (March 19–20, 2012). Almaty, 2012. P. 79–81. (in Russian).
10. AidievA.Yu. Agrobiological foundations of brewing barley cultivation in the Kursk region // Achievements of Science and Technology of Agro-Industrial Complex. 2006. No. 4. P. 45–46. (in Russian).
11. Andreeva O.V., Zhashko K.T. Use of various biologically active substances to improve the quality of pale brewing malt // Sputnik Pivovara. 2001. P. 6–8. (in Russian).
12. Akhmetov Sh.I., Moiseev A.A., Pavlinov A.V., Zamotaeva N.A., et al. Yield and technological properties of brewing barley depending on macro- and micronutrient application in the southern Non-Black Earth region // Bulletin of Ulyanovsk State Agricultural Academy. 2012. No. 3(19). P. 8–13. (in Russian).
13. Vitol I.S., Bobkov A.A., Karpilenko G.P. Carbohydrate-amylolytic complex and technological quality indicators of brewing barley grown in the Non-Black Earth region // IzvestiyaVUZov. Food Technology. 2007. No. 2. P. 24–27. (in Russian).
14. Gamzaeva R.S. Effect of phyto-regulators Epin and Zircon on amylolytic activity and reducing sugar content in germinating brewing barley grains // Izvestiya of Saint Petersburg State Agrarian University. 2016. No. 44. P. 27–32. (in Russian).
15. Myrzabaeva G., Abaeva K., Abildaev E., Idrisova A., Igembaeva A., Tajetdinov N. Influence of sowing dates and seeding rates on the productivity of spring barley varieties in southeastern Kazakhstan // IzdenisterNatigeler. 2025. Vol. 1(105). P. 135–144. DOI: 10.37884/1-2025/17.
16. Myrzabaeva G., Abaeva K., Abildaev E., Idrisova A., Slambaeva A., Tajetdinov N. Evaluation of spring barley varieties for economic value under conditions of Almaty region // IzdenisterNatigeler. 2025. Vol. 1(105). P. 145–155. DOI: 10.37884/1-2025/18.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ ТОПЫРАҚ-КЛИМАТТЫҚ ЖАҒДАЙЛАРЫНДА ШИКІЗАТТЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫН АРТТЫРУ МАҚСАТЫНДА СЫРА АРПАСЫНЫҢ ӨСІРУДІҢ ИННОВАЦИЯЛЫҚ АГРОТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ӘЗІРЛЕУ ЖӘНЕ ЕНГІЗУ. Izdenister natigeler. 4 (108) (Dec. 2025), 151–160. DOI:https://doi.org/10.37884/4-2025/16.

(1)АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ ТОПЫРАҚ-КЛИМАТТЫҚ ЖАҒДАЙЛАРЫНДА ШИКІЗАТТЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫН АРТТЫРУ МАҚСАТЫНДА СЫРА АРПАСЫНЫҢ ӨСІРУДІҢ ИННОВАЦИЯЛЫҚ АГРОТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ӘЗІРЛЕУ ЖӘНЕ ЕНГІЗУ. Izdenister natigeler 2025, No. 4 (108), 151-160. https://doi.org/10.37884/4-2025/16.

АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ ТОПЫРАҚ-КЛИМАТТЫҚ ЖАҒДАЙЛАРЫНДА ШИКІЗАТТЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫН АРТТЫРУ МАҚСАТЫНДА СЫРА АРПАСЫНЫҢ ӨСІРУДІҢ ИННОВАЦИЯЛЫҚ АГРОТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ӘЗІРЛЕУ ЖӘНЕ ЕНГІЗУ. (2025). Izdenister Natigeler, 4 (108), 151-160. https://doi.org/10.37884/4-2025/16

АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ ТОПЫРАҚ-КЛИМАТТЫҚ ЖАҒДАЙЛАРЫНДА ШИКІЗАТТЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫН АРТТЫРУ МАҚСАТЫНДА СЫРА АРПАСЫНЫҢ ӨСІРУДІҢ ИННОВАЦИЯЛЫҚ АГРОТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ӘЗІРЛЕУ ЖӘНЕ ЕНГІЗУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 4 (108), p. 151–160, 2025. DOI: 10.37884/4-2025/16. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1007. Acesso em: 15 sep. 2026.

“АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ ТОПЫРАҚ-КЛИМАТТЫҚ ЖАҒДАЙЛАРЫНДА ШИКІЗАТТЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫН АРТТЫРУ МАҚСАТЫНДА СЫРА АРПАСЫНЫҢ ӨСІРУДІҢ ИННОВАЦИЯЛЫҚ АГРОТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ӘЗІРЛЕУ ЖӘНЕ ЕНГІЗУ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 4 (108) (December): 151-60. https://doi.org/10.37884/4-2025/16.

“АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ ТОПЫРАҚ-КЛИМАТТЫҚ ЖАҒДАЙЛАРЫНДА ШИКІЗАТТЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫН АРТТЫРУ МАҚСАТЫНДА СЫРА АРПАСЫНЫҢ ӨСІРУДІҢ ИННОВАЦИЯЛЫҚ АГРОТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ӘЗІРЛЕУ ЖӘНЕ ЕНГІЗУ” (2025) Izdenister natigeler, (4 (108), pp. 151–160. doi:10.37884/4-2025/16.

[1]“АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ ТОПЫРАҚ-КЛИМАТТЫҚ ЖАҒДАЙЛАРЫНДА ШИКІЗАТТЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫН АРТТЫРУ МАҚСАТЫНДА СЫРА АРПАСЫНЫҢ ӨСІРУДІҢ ИННОВАЦИЯЛЫҚ АГРОТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ӘЗІРЛЕУ ЖӘНЕ ЕНГІЗУ”, Izdenister natigeler, no. 4 (108), pp. 151–160, Dec. 2025, doi: 10.37884/4-2025/16.

“АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ ТОПЫРАҚ-КЛИМАТТЫҚ ЖАҒДАЙЛАРЫНДА ШИКІЗАТТЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫН АРТТЫРУ МАҚСАТЫНДА СЫРА АРПАСЫНЫҢ ӨСІРУДІҢ ИННОВАЦИЯЛЫҚ АГРОТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ӘЗІРЛЕУ ЖӘНЕ ЕНГІЗУ”. Izdenister Natigeler, no. 4 (108), Dec. 2025, pp. 151-60, https://doi.org/10.37884/4-2025/16.

“АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ ТОПЫРАҚ-КЛИМАТТЫҚ ЖАҒДАЙЛАРЫНДА ШИКІЗАТТЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫН АРТТЫРУ МАҚСАТЫНДА СЫРА АРПАСЫНЫҢ ӨСІРУДІҢ ИННОВАЦИЯЛЫҚ АГРОТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ӘЗІРЛЕУ ЖӘНЕ ЕНГІЗУ”. Izdenister natigeler, no. 4 (108) (December 30, 2025): 151–160. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1007.

1.АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ ТОПЫРАҚ-КЛИМАТТЫҚ ЖАҒДАЙЛАРЫНДА ШИКІЗАТТЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫН АРТТЫРУ МАҚСАТЫНДА СЫРА АРПАСЫНЫҢ ӨСІРУДІҢ ИННОВАЦИЯЛЫҚ АГРОТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ӘЗІРЛЕУ ЖӘНЕ ЕНГІЗУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Dec. 30 [cited 2026 Sep. 15];(4 (108):151-60. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1007

1.АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ ТОПЫРАҚ-КЛИМАТТЫҚ ЖАҒДАЙЛАРЫНДА ШИКІЗАТТЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫН АРТТЫРУ МАҚСАТЫНДА СЫРА АРПАСЫНЫҢ ӨСІРУДІҢ ИННОВАЦИЯЛЫҚ АГРОТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ӘЗІРЛЕУ ЖӘНЕ ЕНГІЗУ. Izdenister natigeler. 2025;(4 (108):151-160. doi:10.37884/4-2025/16

[1] 1. Ereshko A.S., Beltyukov L.P., Kovalenko L.N., Shikina L.V. Cultivation of spring barley [Recommendations]. Zernograd: FGOU VPO ACHGAA, 2004. 11 p. (in Russian).

[2] 2. Gulidova V.A. Features of barley cultivation for malt production // ZernovoeKhozyaystvo. 2001. No. 3(6). P. 26–29. (in Russian).

[3] 3. Kireev A.K., KotabaevZh.I. Cultivation of spring barley on rainfed lands of Kazakhstan // Zemledelie. 2001. No. 6. P. 21. (in Russian).

[4] 4. Levin I.F., Kozhemyakin E.V., Nazmutdinov A.Z. Brewing barley in Tatarstan // Zemledelie. 2001. No. 3. P. 12. (in Russian).

[5] 5. Nazmutdinov A.Z. Brewing barley – a profitable crop // ZernovoeKhozyaystvo. 2001. No. 4. P. 13–14. (in Russian).

[6] 6. Barley Breeding in Kazakhstan // Current State of Problems and Achievements in Genetics and Breeding: Proceedings of the International Scientific Conference. Almaty, 2003. P. 63. (in Russian).

[7] 7. Semyanenko S.A., Sereda G.A. Yield of spring barley varieties and its dependence on productivity elements in central Kazakhstan. Almaty, 2003. 65 p. (in Russian).

[8] 8. Results of Barley Breeding and Seed Production at NIU Kazakhstan in 2009–2011 // Proceedings of the 3rd Republican Seminar “Current State and Prospects of Genetics and Breeding of Cereal Crops in Kazakhstan” (March 19–20, 2012). Almaty, 2012. P. 9–11. (in Russian).

[9] 9. Turuspekov E.K., Chudinov V.A., Abugalieva A.I., Tokhetova L.A., Sereda G.A., et al. Genetic and phenotypic variability of spring barley collection grown in various regions of Kazakhstan // Proceedings of the 3rd Republican Seminar “Current State and Prospects of Genetics and Breeding of Cereal Crops in Kazakhstan” (March 19–20, 2012). Almaty, 2012. P. 79–81. (in Russian).

[10] 10. AidievA.Yu. Agrobiological foundations of brewing barley cultivation in the Kursk region // Achievements of Science and Technology of Agro-Industrial Complex. 2006. No. 4. P. 45–46. (in Russian).

[11] 11. Andreeva O.V., Zhashko K.T. Use of various biologically active substances to improve the quality of pale brewing malt // Sputnik Pivovara. 2001. P. 6–8. (in Russian).

[12] 12. Akhmetov Sh.I., Moiseev A.A., Pavlinov A.V., Zamotaeva N.A., et al. Yield and technological properties of brewing barley depending on macro- and micronutrient application in the southern Non-Black Earth region // Bulletin of Ulyanovsk State Agricultural Academy. 2012. No. 3(19). P. 8–13. (in Russian).

[13] 13. Vitol I.S., Bobkov A.A., Karpilenko G.P. Carbohydrate-amylolytic complex and technological quality indicators of brewing barley grown in the Non-Black Earth region // IzvestiyaVUZov. Food Technology. 2007. No. 2. P. 24–27. (in Russian).

[14] 14. Gamzaeva R.S. Effect of phyto-regulators Epin and Zircon on amylolytic activity and reducing sugar content in germinating brewing barley grains // Izvestiya of Saint Petersburg State Agrarian University. 2016. No. 44. P. 27–32. (in Russian).

[15] 15. Myrzabaeva G., Abaeva K., Abildaev E., Idrisova A., Igembaeva A., Tajetdinov N. Influence of sowing dates and seeding rates on the productivity of spring barley varieties in southeastern Kazakhstan // IzdenisterNatigeler. 2025. Vol. 1(105). P. 135–144. DOI: 10.37884/1-2025/17.

[16] 16. Myrzabaeva G., Abaeva K., Abildaev E., Idrisova A., Slambaeva A., Tajetdinov N. Evaluation of spring barley varieties for economic value under conditions of Almaty region // IzdenisterNatigeler. 2025. Vol. 1(105). P. 145–155. DOI: 10.37884/1-2025/18.