Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

МИНЕРАЛДЫ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫ ӨҢДЕУ ЖӘНЕ ҚОЛДАНУ ТЕХНОЛОГИЯСЫНА БАЙЛАНЫСТЫ ЖҰМСАҚ БИДАЙДАҒЫ ХЛОРОФИЛЛДІҢ ЖИНАЛУЫНЫҢ ӨНІМДІЛІККЕ ӘСЕРІ

Оксана Крадецкая 1 , Евгений Мамыкин 2 , Светлана Дашкевич 3 , Марал Өтебаев 2 , Ирина Чилимова 2

1 "НПЦ зх им.А. и. Бараева"; 2 "НПЦ зх им.А. И. Бараева"; 3 ЖШС "НПЦ зх им.А. И. Бараева"

doi.org/10.37884/3-2025/12 Бет. 135-144 Қабылданды 10.07.2025 Жарияланды 30.09.2025

Аңдатпа

Мақалада келтірілген зерттеулер минералды тыңайтқыштарды енгізуге және өсіру технологиясына байланысты өсімдіктің өсуі мен дамуының әртүрлі фазаларында жақсартылған Шортанды 95 сортының жаздық жұмсақ бидайының жасыл массасында хлорофилл мен каротиноидтардың жиналуын зерттеуге бағытталған. Өсіру технологиясын, тыңайтқыштарды, сорттарды және алдыңғы дақылдарды таңдау өсімдіктің толық дамуы үшін оңтайлы жағдайларды қамтамасыз етуі керек. Жұмсақ бидайдағы хлорофиллді зерттеу оның физиологиялық жағдайын, фотосинтез деңгейін және жоғары және сапалы өнім қалыптастыру қабілетін бағалау үшін қажет. Зерттеулер нәтижесінде А және В хлорофиллінің, сондай-ақ жұмсақ бидайдың жасыл массасындағы каротиноидтардың қопсыту фазасына және түтікке шығу фазасына құрамы анықталды. Бұл зерттеулер Ақмола облысы жағдайында өсіру технологиялары мен тыңайтқыштарды енгізу дозаларына байланысты жұмсақ бидайда хлорофиллдің жиналуының өнімділікке әсерін анықтауға мүмкіндік береді. Зерттеу барысында P60 Af енгізумен нұсқалар анықталды. the Бу дәстүрлі егіншілік жүйесінде астық-бу ауыспалы егісінде, р80 аф.+ N АА ауыспалы ауыспалы егістегі диагностика бойынша қатарларға. Дәнді-булы ауыспалы егісте өсірудің нөлдік технологиясымен P20 N20 NAF енгізумен жақсы нұсқа белгіленді. the қатарлар, P20 Af нұсқасы.+ N30 AA күзде Үстірт-жемісті ауысымда. Жаздық бидай дәнінің өнімділігі бойынша аммиак селитрасын азот-фосфор нұсқаларына енгізу әдісі мен уақытына байланысты белгіленбеген. Корреляциялық талдау ауыспалы егіс пен егіншілік жүйесіне қарамастан, А және В хлорофиллінің жалпы құрамы мен өнімділігі бойынша орташа корреляцияны 0,68 бірліктен 0,70 бірлікке дейін анықтады. каротиноидтар мен өнімділік 0,2 бірліктен 0,3 бірлікке дейін.

тыңайтқыш дозалары каротиноидтар жұмсақ бидай өңдеу технологиясы өнімділік хлорофилл

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. S. Anjum, L. Wang, M. Farooq, L. Xue, S. Ali. Fulvic acid application improves the maize performance under well-watered and drought conditions, Crop Sci, 2011,Volume 197, 409–417, https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1439-037X.2011.00483.x.
  2. 2. Жумагулов И. И., Амантаев Б. О., Муханов Н. К., Кульжабаев Е. М. (2021). Влияние атмосферных осадков на урожайность яровой пшеницы и ячменя в сухостепной зоне Северного Казахстана [Текст] / И. И. Жумагулов, Б. О. Амантаев, Н. К. Муханов, Е. М. Кульжабаев // Izdenister natigeler. – 2021. -№ 3 (91). – С. 28-36, https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/49.
  3. Zhumagulov I. I., Amantaev B. O., Muhanov N. K., Kul'zhabaev E. M. (2021). Vliyanie atmosfernyh osadkov na urozhajnost' yarovoj pshenicy i yachmenya v suhostepnoj zone Severnogo Kazahstana [Tekst] / I. I. Zhumagulov, B. O. Amantaev, N. K. Muhanov, E. M. Kul'zhabaev // Izdenister natigeler. – 2021. -№ 3 (91). – S. 28-36. [In Russian].
  4. 3. I. Marcińska, I. Czyczyło-Mysza, E. Skrzypek, M. Filek, S. Grzesiak, M.T. Grzesiak, F. Janowiak, T. Hura, M. Dziurka, K. Dziurka. Impact of osmotic stress on physiological and biochemical characteristics in drought-susceptible and drought-resistant wheat genotypes, Acta Physiol. Plant, 2013, Volume 35, 451–461, https://link.springer.com/article/10.1007/s11738-012-1088-6.
  5. 4. A. Qayyum, S. Al Ayoubi, A. Sher, Y. Bibi, S. Ahmad, Z. Shen, M. A. Jenks. Improvement in drought tolerance in bread wheat is related to an improvement in osmolyte production, antioxidant enzyme activities, and gaseous exchange, Saudi Journal of Biological Sciences, 2021, Volume 28(9), 5238-5249, https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1319562X21004071.
  6. 5. A. Ullah, W. M. Al-Busaidi, A.M. Al-Sadi, M. Farooq Bread wheat genotypes accumulating free proline and phenolics can better tolerate drought stress through sustained rate of photosynthesis, Journal of Soil Science and Plant Nutrition, 2021, Volume 22(1), 165-176, https://link.springer.com/article/10.1007/s42729-021-00641-7.
  7. 6. M.A. Shalaby, M.A. Ahmed, M.A. Khater Physiological responses of some barley cultivars to foliar treatments with arginine under water stress conditions, Middle East J. Agric. Res, 2018, Volume 7, 1102–1123, https://www.curresweb.com/mejar/mejar/2018/1102-1123.
  8. 7. M. Hasanuzzaman, K. Nahar, A. Rahman, M. Inafuku, H. Oku, M. Fujita Exogenous nitric oxide donor and arginine provide protection against short-term drought stress in wheat seedlings, Physiol. Mol. Biol. Plants, 2018, Volume 24, 993–1004, https://www.curresweb.com/mejar/mejar/2018/1102-1123.
  9. 8. H. A. Hussein, S. O. Alshammari, S. K. Kenawy, F. M. Elkady, A. A. Badawy Grain-priming with L-arginine improves the growth performance of wheat (Triticum aestivum L.) plants under drought stress, Plants, 2022, Volume 11(9), 1219, https://www.mdpi.com/2223-7747/11/9/1219.
  10. 9. Z.H. Hamid, M. Amer, A. Wahab. Effect of arginine on growth and yield of tomato plant (Lycopersicon esculentum) under drought stress, Plant Arch, 2021, Volume 19, 4441–4444, https://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&profile=ehost&scope=site&authtype=crawler&jrnl=09725210&AN=142531329&h=5pkFJaVZR1D8YtM5AzGqUZbBHtq6Pqvhx62tvY18X%2FIqYm2H1Pm5Z4U9qzLMrJWXsHrfNv9%2F4Pc3H%2BW%2BJRk1IQ%3D%3D&crl=c.
  11. 10. H.M. Kalaji, A. Rastogi, M. Zivcak, M. Brestic, A. Daszkowska-Golec, K. Sitko, K.Y. Alsharafa, R. Lotfi, P. Stypinski, I.A. Samborska, M.D. Cetner. Prompt chlorophyll fluorescence as a tool for crop phenotyping: an example of barley landraces exposed to various abiotic stress factors, Photosynthetica, 2018, Volume 56 (3), 953-961, https://link.springer.com/article/10.1007/s11099-018-0766-z.
  12. 11. H. Janeckova, A. Husickova, D. Lazar, U. Ferretti, P. Pospisil, M. Spundova. Exogenous application of cytokinin during dark senescence eliminates the acceleration of photosystem II impairment caused by chlorophyll b deficiency in barley, Plant Physiology and Biochemistry, 2019, Volume 136, 43-51. Doi.10.1016/j.plaphy.2019.01.005/.
  13. 12. O.V. Voitsekhovskaja, E.V. Tyutereva. Chlorophyll b in angiosperms: Functions in photosynthesis, signaling and ontogenetic regulation, Journal of Plant Physiology, 2015, Volume 189, 51–64. http://dx.doi.org/10.1016/j.jplph.2015.09.013.
  14. 13. Jie He, Wenquan Yang, Lin Qin, Da-Yong Fan, Wah Soon Chow. Photoinactivation of Photosystem II in wild-type and chlorophyll b-less barley leaves: which mechanism dominates depends on experimental circumstances, Photosynth Res, 2015, Volume 126, 399–407, https://link.springer.com/article/10.1007/s11120-015-0167-0.
  15. 14. L. Ren, H. Ma, D. Chao, H. Zhang, K. Qiao, S. Feng, A. Zhou. Sep2, a light-harvesting complex-like protein, is involved in light stress response by binding to free chlorophylls. Environmental and Experimental Botany, 2023, Volume 213, 105429, https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0098847223002241.
  16. 15. E. A. Sharlaeva, V. Y. Chirkova, V. S. Bublik. Studying the possibility of using uv-c radiation to improve seedling qualities and increase the productivity of soft spring wheat, AIP Conference Proceedings, 2022, Volume 1, 2390, https://pubs.aip.org/aip/acp/article-abstract/2390/1/030080/2820394.
  17. 16. L. Begovic, C. V. Galic, I. Abicic, Z. Loncaric, A. Lalic, S. Mlinaric. Implications of intra-seasonal climate variations on chlorophy ll a fluorescence and biomass in winter barley breeding program, Рhotosynthetica, 2020, Volume 58 (4), 995-1008, https://ps.ueb.cas.cz/pdfs/phs/2020/04/12.pdf., Doi: 10.32615/ps.2020.053.
  18. 17. A. Guizani, H. Askri, M. L. Amenta, R. Defez, E. Babay, C. Bianco, F. Gharb. Drought responsiveness in six wheat genotypes: identification of stress resistance indicators, Frontiers in Plant Science, 2023, Volume 14, 1232583, https://www.frontiersin.org/journals/plant-science/articles/10.3389/fpls.2023.1232583/full.
  19. 18. J. Fu, S. V. Krishna Jagadish, R. L. Bowden. Effects of post‐flowering heat stress on chlorophyll content and yield components of a spring wheat diversity panel, Crop Science, 2022, Volume 62(5), 1926-1936, https://acsess.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/csc2.20778.
  20. 19. V. I. Trukhachev, I. I. Seregina, S. L. Belopukhov, I. I. Dmitrevskaya, T. I. Fomina, O. A. Zharkikh, D. M. Akhmetzhanov. The effect of stressful ecological conditions on chlorophyll content in the leaves of spring wheat plants, In IOP Conference Series: Earth and Environmental Science, 2022, Volume 981(3), 032093, https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1755-1315/981/3/032093/meta.
  21. 20. A. Sevda, M. Sevinj, Z. Atif, I. Irada. Morphophysiological parameters of hard and soft wheat genotypes depending on different water supply, Бюллетень науки и практики, 2023, Volume 9(4), 113-120, https://cyberleninka.ru/article/n/morphophysiological-parameters-of-hard-and-soft-wheat-genotypes-depending-on-different-water-supply.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. МИНЕРАЛДЫ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫ ӨҢДЕУ ЖӘНЕ ҚОЛДАНУ ТЕХНОЛОГИЯСЫНА БАЙЛАНЫСТЫ ЖҰМСАҚ БИДАЙДАҒЫ ХЛОРОФИЛЛДІҢ ЖИНАЛУЫНЫҢ ӨНІМДІЛІККЕ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler. 3 (107) (Sep. 2025), 135–144. DOI:https://doi.org/10.37884/3-2025/12.
(1)МИНЕРАЛДЫ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫ ӨҢДЕУ ЖӘНЕ ҚОЛДАНУ ТЕХНОЛОГИЯСЫНА БАЙЛАНЫСТЫ ЖҰМСАҚ БИДАЙДАҒЫ ХЛОРОФИЛЛДІҢ ЖИНАЛУЫНЫҢ ӨНІМДІЛІККЕ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler 2025, No. 3 (107), 135-144. https://doi.org/10.37884/3-2025/12.
МИНЕРАЛДЫ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫ ӨҢДЕУ ЖӘНЕ ҚОЛДАНУ ТЕХНОЛОГИЯСЫНА БАЙЛАНЫСТЫ ЖҰМСАҚ БИДАЙДАҒЫ ХЛОРОФИЛЛДІҢ ЖИНАЛУЫНЫҢ ӨНІМДІЛІККЕ ӘСЕРІ. (2025). Izdenister Natigeler, 3 (107), 135-144. https://doi.org/10.37884/3-2025/12
МИНЕРАЛДЫ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫ ӨҢДЕУ ЖӘНЕ ҚОЛДАНУ ТЕХНОЛОГИЯСЫНА БАЙЛАНЫСТЫ ЖҰМСАҚ БИДАЙДАҒЫ ХЛОРОФИЛЛДІҢ ЖИНАЛУЫНЫҢ ӨНІМДІЛІККЕ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 3 (107), p. 135–144, 2025. DOI: 10.37884/3-2025/12. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/966. Acesso em: 15 sep. 2026.
“МИНЕРАЛДЫ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫ ӨҢДЕУ ЖӘНЕ ҚОЛДАНУ ТЕХНОЛОГИЯСЫНА БАЙЛАНЫСТЫ ЖҰМСАҚ БИДАЙДАҒЫ ХЛОРОФИЛЛДІҢ ЖИНАЛУЫНЫҢ ӨНІМДІЛІККЕ ӘСЕРІ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 3 (107) (September): 135-44. https://doi.org/10.37884/3-2025/12.
“МИНЕРАЛДЫ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫ ӨҢДЕУ ЖӘНЕ ҚОЛДАНУ ТЕХНОЛОГИЯСЫНА БАЙЛАНЫСТЫ ЖҰМСАҚ БИДАЙДАҒЫ ХЛОРОФИЛЛДІҢ ЖИНАЛУЫНЫҢ ӨНІМДІЛІККЕ ӘСЕРІ” (2025) Izdenister natigeler, (3 (107), pp. 135–144. doi:10.37884/3-2025/12.
[1]“МИНЕРАЛДЫ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫ ӨҢДЕУ ЖӘНЕ ҚОЛДАНУ ТЕХНОЛОГИЯСЫНА БАЙЛАНЫСТЫ ЖҰМСАҚ БИДАЙДАҒЫ ХЛОРОФИЛЛДІҢ ЖИНАЛУЫНЫҢ ӨНІМДІЛІККЕ ӘСЕРІ”, Izdenister natigeler, no. 3 (107), pp. 135–144, Sep. 2025, doi: 10.37884/3-2025/12.
“МИНЕРАЛДЫ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫ ӨҢДЕУ ЖӘНЕ ҚОЛДАНУ ТЕХНОЛОГИЯСЫНА БАЙЛАНЫСТЫ ЖҰМСАҚ БИДАЙДАҒЫ ХЛОРОФИЛЛДІҢ ЖИНАЛУЫНЫҢ ӨНІМДІЛІККЕ ӘСЕРІ”. Izdenister Natigeler, no. 3 (107), Sept. 2025, pp. 135-44, https://doi.org/10.37884/3-2025/12.
“МИНЕРАЛДЫ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫ ӨҢДЕУ ЖӘНЕ ҚОЛДАНУ ТЕХНОЛОГИЯСЫНА БАЙЛАНЫСТЫ ЖҰМСАҚ БИДАЙДАҒЫ ХЛОРОФИЛЛДІҢ ЖИНАЛУЫНЫҢ ӨНІМДІЛІККЕ ӘСЕРІ”. Izdenister natigeler, no. 3 (107) (September 30, 2025): 135–144. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/966.
1.МИНЕРАЛДЫ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫ ӨҢДЕУ ЖӘНЕ ҚОЛДАНУ ТЕХНОЛОГИЯСЫНА БАЙЛАНЫСТЫ ЖҰМСАҚ БИДАЙДАҒЫ ХЛОРОФИЛЛДІҢ ЖИНАЛУЫНЫҢ ӨНІМДІЛІККЕ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Sep. 30 [cited 2026 Sep. 15];(3 (107):135-44. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/966
1.МИНЕРАЛДЫ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫ ӨҢДЕУ ЖӘНЕ ҚОЛДАНУ ТЕХНОЛОГИЯСЫНА БАЙЛАНЫСТЫ ЖҰМСАҚ БИДАЙДАҒЫ ХЛОРОФИЛЛДІҢ ЖИНАЛУЫНЫҢ ӨНІМДІЛІККЕ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler. 2025;(3 (107):135-144. doi:10.37884/3-2025/12