АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ БАҚТАРЫНА АЛМАНЫҢ АҚ ҰНТАҚ ЖӘНЕ ТАЗ ҚОТЫР АУРУЫНА ФИТОСАНИТАРЛЫҚ ДИАГНОСТИКА

Айгүл Маденова; Қанат Ғалымбек; Серік Бакиров; Динара Калдыбаева; Балнұр Кабылбекова; Гулзат Есенбекова

doi:10.37884/2-2025/26

Аңдатпа

2024-жылы Алматы облысының алма бақтарында ақ ұнтақ және таз-қотыр ауруының таралуы мен дамуын анықтау мақсатында фитосанитарлық диагностика жүргізілді. Зерттеу нысаны ретінде Еңбекшіқазақ ауданы, Қорам ауылы, ШҚ "Қорам" шаруа қожалығының бақтарында өсірілген алма ағаштары қарастырылды. Бақтың аумуғу 110 га құрайды. Гала, Фуджи, Голден Делишес, Квинти, Ред Делишес, Диво, Корей және Старк Эрлиест сорттары өсірілген, екпенің жасы 2-5 жыл, жылдық өнім орташа гектарына 50 тонна, жалпы өнім 5500 тонна. Фитопатологиялық бағалау нәтижесінде . Гала, Голден Делишес және Старк Эрлиест сорттарының жапырақтары мен жемістерінен таз-қотыр инфекциясы айқын көрінді. Гала, Фуджи, Голден Делишес және Ред Делишес сорттарынан ақ ұнтақ ауруы анықталды. ШҚ "Қорам" шаруа қожалығының бақтарында таз-қотыр 16-20% аралығында таралса, аурудың дамуы 0,43-1,27% аралығында. Ақ ұнтақ ауруының таралуы 1,9-30% аралығында таралса, дамуы көрсеткіші 0,32-1,5% аралығында төмнгі деңгейде дамыды. Бұл аурулар өндірістік бау-бақшаларға айтарлықтай зиян келтіреді, сондықтан үнемі бақылау және сараптама жүргізу қажет етеді. 2024-жылғы фитосанитарлық мониторинг қортындысына негізделе отырып бақта таз-қотыр және ақ ұнтақ ауруларының таралуы мен дамуы сыни тұрғыда емес

Патоген Алма Төзімсіз Таз-қотыр Ақ-ұнтақ Сорт Инфекция Ауру

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1.Zelmene K, Kārkliņa K, Ikase L, Lācis G. Inheritance of Apple (Malus × domestica (L.) Borkh) Resistance against Apple Scab (Venturia inaequalis (Cooke) Wint.) in Hybrid Breeding Material Obtained by Gene Pyramiding. //Horticulturae. – 2022. – 8.Vol. - №9. - P.772. https://doi.org/10.3390/horticulturae8090772
2.Ignatov, A.; Bodishevskaya, A. Malus. In Wild Crop Relatives: Genomic and Breeding Resources: Temperate Fruits; Springer: Berlin/Heidelberg, Germany. – 2011. - pp. 45–64. ISBN 9783642143878.
3.Cornille A. et al. The domestication and evolutionary ecology of apples //Trends in Genetics. – 2014. – Vol. 30. – №. 2. – P. 57-65.
4.Pereira-Lorenzo S., Ramos-Cabrer A. M., Fischer M. Breeding apple (Malus x domestica Borkh) //Breeding plantation tree crops: temperate species. – 2009. – P. 33-81.
5.Belete T., Boyraz N. Critical review on apple scab (Venturia inaequalis) biology, epidemiology, economic importance, management and defense mechanisms to the causal agent //J. Plant Physiol. Pathol. – 2017. – Vol. 5. – №. 2. – P. 2.
6.Urrestarazu J. et al. Analysis of the genetic diversity and structure across a wide range of germplasm reveals prominent gene flow in apple at the European level //BMC plant biology. – 2016. – Vol. 16. – P. 1-20.
7.Bowen J. K. et al. Venturia inaequalis: the causal agent of apple scab //Molecular plant pathology. – 2011. – Vol. 12. – №. 2. – P. 105-122.
8.Jha G., Thakur K., Thakur P. The Venturia apple pathosystem: pathogenicity mechanisms and plant defense responses //BioMed Research International. – 2009. – Vol. 9. – №. 1. – P. 680160.
9.Carisse O., Dewdney M. A review of non-fungicidal approaches for the control of apple scab //Phytoprotection. – 2002. – Vol. 83. – №. 1. – P. 1-29.
10.Le Van A. et al. The threat of wild habitat to scab resistant apple cultivars //Plant Pathology. – 2011. – Vol. 60. – №. 4. – P. 621-630.
11.Томашевич Н.С. Разработка технологии защиты яблони от возбудителей парши и мучнистой росы с использованием новых биофунгицидов в интегрированной системе защиты растений и органическом земледелии / Н.С. Томашевич, А.М. Асатурова, Н.М. Сидоров, А.И. Хомяк, А.Е. Козицын, Т.М. Сидорова // Сб. науч. тр. Плодоводство и ягодоводство России. — Vol. 56. — 2019. — P. 112–117.
12.Migicovsky Z. Genome to phenome mapping in apple using historical data / Z. Migicovsky, K.M. Gardner, D. Money, J. Sawler, J.S. Bloom, P. Moffett, S. Myles // The Plant Genome. — 2016. - Vol.9 - № (2).
13.Козловская З.А. Селекция яблони в Беларуси / З.А. Козловская. — Минск: Беларус. навука, 2015. ― 457 с.
14.Kanat G. Fungal diseases of apple trees in Kazakhstan / G. Kanat, G. Suleimanova, А. Irkitbay, A. Madenova, Z. Aitymbet // The XIII International Science Conference “Perspectives of development of science and practice”, December 14–17, 2021, Prague, Czech Republic. — 626 p. (P. 20).
15.Grigortsevich L.N. Zashhita plodovykh derev'ev ot boleznej v sadakh intensivnogo tipa. [EHlektronnyj resurs] / Belorusskij gosudarstvennyj tekhnologicheskij universitet. Minsk, 2010 g. – rezhimdostupa: https://www.belstu.by/Portals/0/userfiles/84/Plodovodstvo/Uchebnoe- posobie-Zaschita-plodovih-rastenij-ot-boleznej-v-sadah-intensivnogo- tipa.pdf;.
16.SHamraj S.N., Glushhenko V.I. Osnovy polevykh issledovanij v fitopatologii i fitoimmunologii: Uchebno-metodicheskoe posobie. - [EHlektronnyj resurs] /KH.: KHNU im. V.N. Karazina, 2006 g. – 64 s. - rezhim dostupa: https://www.google.ru/;.
17.Galymbek K., Madenova A.K., Bakirov S.B., Kabylbekova B.Zh., Irkitbay A., Aitymbet Zh., Kaldybayeva D.I., Abdikarimova R., Bolat M. Monitoring the distribution and development of apple scab (Venturia inaequalis) and powdery mildew (Podosphaera leucotricha) disease in the southern and southeast regions of Kazakhstan // Вестник Карагандинского университета. Серия «Биология. Медицина. География». № 2(110)/2023. (P. 40-42). DOI 10.31489/2023BMG2/38-45
18.Галымбек, К., Маденова, А., Бакиров, С., Айтымбет, Ж., Калдыбаева, Д., Абдикаримова, Р. Фитосанитарная диагностика возбудителя парши и мучнистой росы яблони в садах туркестанской области. Izdenister Natigeler, T.3. - №103. – P. 135–137. https://doi.org/10.37884/3-2024/15

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ БАҚТАРЫНА АЛМАНЫҢ АҚ ҰНТАҚ ЖӘНЕ ТАЗ ҚОТЫР АУРУЫНА ФИТОСАНИТАРЛЫҚ ДИАГНОСТИКА. Izdenister natigeler. 2 (106) (Jun. 2025), 263–272. DOI:https://doi.org/10.37884/2-2025/26.

(1)АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ БАҚТАРЫНА АЛМАНЫҢ АҚ ҰНТАҚ ЖӘНЕ ТАЗ ҚОТЫР АУРУЫНА ФИТОСАНИТАРЛЫҚ ДИАГНОСТИКА. Izdenister natigeler 2025, No. 2 (106), 263-272. https://doi.org/10.37884/2-2025/26.

АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ БАҚТАРЫНА АЛМАНЫҢ АҚ ҰНТАҚ ЖӘНЕ ТАЗ ҚОТЫР АУРУЫНА ФИТОСАНИТАРЛЫҚ ДИАГНОСТИКА. (2025). Izdenister Natigeler, 2 (106), 263-272. https://doi.org/10.37884/2-2025/26

АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ БАҚТАРЫНА АЛМАНЫҢ АҚ ҰНТАҚ ЖӘНЕ ТАЗ ҚОТЫР АУРУЫНА ФИТОСАНИТАРЛЫҚ ДИАГНОСТИКА. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2 (106), p. 263–272, 2025. DOI: 10.37884/2-2025/26. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/917. Acesso em: 15 sep. 2026.

“АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ БАҚТАРЫНА АЛМАНЫҢ АҚ ҰНТАҚ ЖӘНЕ ТАЗ ҚОТЫР АУРУЫНА ФИТОСАНИТАРЛЫҚ ДИАГНОСТИКА”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 2 (106) (June): 263-72. https://doi.org/10.37884/2-2025/26.

“АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ БАҚТАРЫНА АЛМАНЫҢ АҚ ҰНТАҚ ЖӘНЕ ТАЗ ҚОТЫР АУРУЫНА ФИТОСАНИТАРЛЫҚ ДИАГНОСТИКА” (2025) Izdenister natigeler, (2 (106), pp. 263–272. doi:10.37884/2-2025/26.

[1]“АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ БАҚТАРЫНА АЛМАНЫҢ АҚ ҰНТАҚ ЖӘНЕ ТАЗ ҚОТЫР АУРУЫНА ФИТОСАНИТАРЛЫҚ ДИАГНОСТИКА”, Izdenister natigeler, no. 2 (106), pp. 263–272, Jun. 2025, doi: 10.37884/2-2025/26.

“АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ БАҚТАРЫНА АЛМАНЫҢ АҚ ҰНТАҚ ЖӘНЕ ТАЗ ҚОТЫР АУРУЫНА ФИТОСАНИТАРЛЫҚ ДИАГНОСТИКА”. Izdenister Natigeler, no. 2 (106), June 2025, pp. 263-72, https://doi.org/10.37884/2-2025/26.

“АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ БАҚТАРЫНА АЛМАНЫҢ АҚ ҰНТАҚ ЖӘНЕ ТАЗ ҚОТЫР АУРУЫНА ФИТОСАНИТАРЛЫҚ ДИАГНОСТИКА”. Izdenister natigeler, no. 2 (106) (June 30, 2025): 263–272. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/917.

1.АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ БАҚТАРЫНА АЛМАНЫҢ АҚ ҰНТАҚ ЖӘНЕ ТАЗ ҚОТЫР АУРУЫНА ФИТОСАНИТАРЛЫҚ ДИАГНОСТИКА. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Jun. 30 [cited 2026 Sep. 15];(2 (106):263-72. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/917

1.АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ БАҚТАРЫНА АЛМАНЫҢ АҚ ҰНТАҚ ЖӘНЕ ТАЗ ҚОТЫР АУРУЫНА ФИТОСАНИТАРЛЫҚ ДИАГНОСТИКА. Izdenister natigeler. 2025;(2 (106):263-272. doi:10.37884/2-2025/26

[1] 1.Zelmene K, Kārkliņa K, Ikase L, Lācis G. Inheritance of Apple (Malus × domestica (L.) Borkh) Resistance against Apple Scab (Venturia inaequalis (Cooke) Wint.) in Hybrid Breeding Material Obtained by Gene Pyramiding. //Horticulturae. – 2022. – 8.Vol. - №9. - P.772. https://doi.org/10.3390/horticulturae8090772

[2] 2.Ignatov, A.; Bodishevskaya, A. Malus. In Wild Crop Relatives: Genomic and Breeding Resources: Temperate Fruits; Springer: Berlin/Heidelberg, Germany. – 2011. - pp. 45–64. ISBN 9783642143878.

[3] 3.Cornille A. et al. The domestication and evolutionary ecology of apples //Trends in Genetics. – 2014. – Vol. 30. – №. 2. – P. 57-65.

[4] 4.Pereira-Lorenzo S., Ramos-Cabrer A. M., Fischer M. Breeding apple (Malus x domestica Borkh) //Breeding plantation tree crops: temperate species. – 2009. – P. 33-81.

[5] 5.Belete T., Boyraz N. Critical review on apple scab (Venturia inaequalis) biology, epidemiology, economic importance, management and defense mechanisms to the causal agent //J. Plant Physiol. Pathol. – 2017. – Vol. 5. – №. 2. – P. 2.

[6] 6.Urrestarazu J. et al. Analysis of the genetic diversity and structure across a wide range of germplasm reveals prominent gene flow in apple at the European level //BMC plant biology. – 2016. – Vol. 16. – P. 1-20.

[7] 7.Bowen J. K. et al. Venturia inaequalis: the causal agent of apple scab //Molecular plant pathology. – 2011. – Vol. 12. – №. 2. – P. 105-122.

[8] 8.Jha G., Thakur K., Thakur P. The Venturia apple pathosystem: pathogenicity mechanisms and plant defense responses //BioMed Research International. – 2009. – Vol. 9. – №. 1. – P. 680160.

[9] 9.Carisse O., Dewdney M. A review of non-fungicidal approaches for the control of apple scab //Phytoprotection. – 2002. – Vol. 83. – №. 1. – P. 1-29.

[10] 10.Le Van A. et al. The threat of wild habitat to scab resistant apple cultivars //Plant Pathology. – 2011. – Vol. 60. – №. 4. – P. 621-630.

[11] 11.Томашевич Н.С. Разработка технологии защиты яблони от возбудителей парши и мучнистой росы с использованием новых биофунгицидов в интегрированной системе защиты растений и органическом земледелии / Н.С. Томашевич, А.М. Асатурова, Н.М. Сидоров, А.И. Хомяк, А.Е. Козицын, Т.М. Сидорова // Сб. науч. тр. Плодоводство и ягодоводство России. — Vol. 56. — 2019. — P. 112–117.

[12] 12.Migicovsky Z. Genome to phenome mapping in apple using historical data / Z. Migicovsky, K.M. Gardner, D. Money, J. Sawler, J.S. Bloom, P. Moffett, S. Myles // The Plant Genome. — 2016. - Vol.9 - № (2).

[13] 13.Козловская З.А. Селекция яблони в Беларуси / З.А. Козловская. — Минск: Беларус. навука, 2015. ― 457 с.

[14] 14.Kanat G. Fungal diseases of apple trees in Kazakhstan / G. Kanat, G. Suleimanova, А. Irkitbay, A. Madenova, Z. Aitymbet // The XIII International Science Conference “Perspectives of development of science and practice”, December 14–17, 2021, Prague, Czech Republic. — 626 p. (P. 20).

[15] 15.Grigortsevich L.N. Zashhita plodovykh derev'ev ot boleznej v sadakh intensivnogo tipa. [EHlektronnyj resurs] / Belorusskij gosudarstvennyj tekhnologicheskij universitet. Minsk, 2010 g. – rezhimdostupa: https://www.belstu.by/Portals/0/userfiles/84/Plodovodstvo/Uchebnoe- posobie-Zaschita-plodovih-rastenij-ot-boleznej-v-sadah-intensivnogo- tipa.pdf;.

[16] 16.SHamraj S.N., Glushhenko V.I. Osnovy polevykh issledovanij v fitopatologii i fitoimmunologii: Uchebno-metodicheskoe posobie. - [EHlektronnyj resurs] /KH.: KHNU im. V.N. Karazina, 2006 g. – 64 s. - rezhim dostupa: https://www.google.ru/;.

[17] 17.Galymbek K., Madenova A.K., Bakirov S.B., Kabylbekova B.Zh., Irkitbay A., Aitymbet Zh., Kaldybayeva D.I., Abdikarimova R., Bolat M. Monitoring the distribution and development of apple scab (Venturia inaequalis) and powdery mildew (Podosphaera leucotricha) disease in the southern and southeast regions of Kazakhstan // Вестник Карагандинского университета. Серия «Биология. Медицина. География». № 2(110)/2023. (P. 40-42). DOI 10.31489/2023BMG2/38-45

[18] 18.Галымбек, К., Маденова, А., Бакиров, С., Айтымбет, Ж., Калдыбаева, Д., Абдикаримова, Р. Фитосанитарная диагностика возбудителя парши и мучнистой росы яблони в садах туркестанской области. Izdenister Natigeler, T.3. - №103. – P. 135–137. https://doi.org/10.37884/3-2024/15