Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

СУАРМАЛЫ ЕГIСТIКТIҢ ӨНIМДIЛIГIН АРТТЫРУДА ЖӘНЕ ПАРНИКТIК ГАЗДАРДЫҢ АТМОСФЕРАҒА ШЫҒАРЫЛУЫН ТӨМЕНДЕТУДЕ ЖАМЫЛҒЫ ДАҚЫЛДАРДЫ ӨСIРУДIҢ ТИIМДIЛIГIН ЗЕРТТЕУ

Жумагали Оспанбаев 1 , Досмухаммед Сепбаев 2 , Рауан Жапаев 1 , Айзада Сембаева 1 , Айнур Досжанова , Асель Майбасова 1 , Аяла Момбек 3

1 «Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми зерттеу институты» ЖШС ; 2 «Орталық Азия экологиялық зерттеулер институты» ЖШС ; 3 КЕАҚ «Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті»

doi.org/10.37884/2-1-2024/546 Бет. 113-128 Қабылданды 17.04.2024 Жарияланды 29.06.2024

Аңдатпа

дақылдарды өсіру үшін ең қолайлы ауыл шаруашылығы дақылдарын таңдау бойынша далалық зерттеулер нәтижелері ұсынылған. Зерттеу нәтижесінде негізгі және жамылғы дақылдарды себуге ең қолайлы дақылдар анықталды, аралық дақылдарды себудің оңтайлы мерзімдері мен әдістері анықталды. Жамылғы дақылдар егістігінде атмосфераға парниктік газдардың шығарылу деңгейі анықталды. Қазақстанның оңтүстік-шығысындағы ашық каштанды топырақтары жағдайында жамылғы дақылдардың өнімін қалыптастыру көбінесе қолданылатын агротехникаға, өсіру жылының жағдайына да байланысты  екендігі анықталды. Майлы зығыр мен қарақұмық дақылы күздік бидайдан кейін егілген кезде тауарлық өнімнің кепілдендірілген өнімін қамтамасыз етті. Күздік бидайдың өнімділігі 70-80 ц/га құрады.

Майлы зығырды жамылғы дақыл ретінде өсіру зерттеу жылдарында тәжірибе нұсқаларына байланысты 2021 жылы 8,1-14,6 ц/га және 2022 жылы 7,4-10,2 ц/га шегінде кепілдендірілген өнім берді.  Күздік бидайдан кейін егістікте қарақұмық өсіру тұқымның жақсы өнімін қамтамасыз етеді. Егістік қарақұмықтың өнімділігі егу әдістері мен өсіру технологияларына байланысты 2021 жылы 5,2-12,3 және 2022 жылы 9,4-15,3 ц/га болды. Қарақұмық тұқымының жоғары өнімділігі күздік бидайдан кейін үйінді жыртумен дәстүрлі технология бойынша қатарлап себу арқылы қамтамасыз етілді. 

Жасыл массаның қалыптасуы бойынша жамылғы дақыл ретінде егілген құмайдың дақылы ерекшеленді, онда нөлдік өңдеу технологиясы бар нұсқалардағы өнімділік қарапайым себу кезінде 640,8 ц/га және кең қатарлы себу кезінде 354,2 ц/га, сүрлемдік жүгері өнімділігі 350-400 ц/га құрады, суару суының шығынын 30-40% - ға, атмосфераға парниктік газдардың шығарындылары (СО2 және N2O) 2,5-3 ретке азайып, өндіріс рентабельділігі 240-250% құрады.

суармалы егіншілік, жабық дақылдар, парниктік газдар, өңдеу технологиясы, өнімділік

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. Оспанбаев Ж. Некоторые результаты исследований по капельному орошению риса в Казахстане//Материалы научно-практической конференции «Научно-инновационные основы развития рисоводства в Казахстане и странах зарубежья», посвященной 80-летию Казахского научно-исследовательского института рисоводства им. И. Жакаева – «Ақмешіт» баспа үйі, Кызылорда, 2012. – С. 351-353.
  2. 2.Оспанбаев Ж., Сембаева А.С., Досжанова А.С. Урожайность кукурузы при капельном орошении // Исследования, результаты. - № 4 (92). - 2021. - С. 78–86. DOI: https://doi.org/10.37884/4-2021/09.
  3. 3.Ili-Balkhash region Sustainable development and protection of water resources in the irrigated land of the Ily river delta (Project TA-MOU-01-CA21-021 funded by the USAID) [electronic resource]. - 2017. - URL: http://water.unesco.kz/bal_ch_7_123_e.htm (date of application 02.06.2017).
  4. 4.FAO Economie de l’agriculture de Conservation. Available online [electronic resource]. -2015. - URL: http://www.fao.org/docrep/005/y2781f/y2781f03.htm (date of application 08.03.2015).
  5. 5. Holland J.M. The environmental consequences of adopting conservation tillage in Europe: Reviewing the evidence. Agric. Ecosyst. Environ. - 2004. - Т. 103. - Р.1–25.
  6. 6. Berner A., Hildermann I., Fließbach A., Pfiffner L., Niggli U., Mäder P. Crop yield and soil fertility response to reduced tillage under organic management // Soil Tillage Res. - 2008. - т. 101. - Р. 89–96.
  7. 7.Moyer J. Organic No-Till Farming. Advancing No-Till Agriculture. Crops, Soil, Equipment, Acres U.S.A.: Austin, TX, USA. - 2011. - Р.325-346. ISBN 978−1-60173-017-6.
  8. 8 Wallace J., Williams A., Liebert J., Ackroyd V., Vann R., Curran W., Keene C., VanGessel M., Ryan M., Mirsky S. Cover Crop-Based, Organic Rotational No-Till Corn and Soybean Production Systems in the Mid-Atlantic United States //Agriculture. - 2017.-Т. 7.- Р. 34.
  9. 9. Blanchart E., Bernoux M., Sarda X., SiqueiraNeto M., Cerri C.C., Piccolo M., Douzet J.M., Scopel E., Feller C. Effect of direct seeding mulch-based systems on soil carbon storage and macrofauna in Central Brazil //Agric. Conspec. Sci. ACS. - 2007. - Т. 72. - Р. 81–87.
  10. 10. Wayman S., Cogger C., Benedict C., Burke I., Collins D., Bary A. The influence of cover crop variety, termination timing and termination method on mulch, weed cover and soil nitrate in reduced-tillage organic systems //Renew. Agric. Food Syst. – 2015. - №30. - Р. 450–460.
  11. 11. Kunz C., Sturm D.J., Varnholt D., Walker F., Gerhards R. Allelopathic effects and weed suppressive ability of cover crops // Plant Soil Environ.- 2016. - Т.- 62. -Р. 60–66.
  12. 12. Jabran K., Mahajan G., Sardana V., Chauhan B.S. Allelopathy for weed control in agricultural systems //CropProt, 2015. - Т. 72. - Р. 57–65.
  13. 13. European Parliament of the Council. Regulation (EU) No 1307/2013 of the European Parliament of the Council of 17 December 2013; Establishing Rules for Direct Payments to Farmers under Support Schemes within the Framework of the Common Agricultural Policy and Repealing Council Regulation (EC) No 637/2008 and Council Regulation (EC) No 73/2009.63; European Parliament of the Council: Brussels, Belgium, 2013. - Р. 201-209.
  14. 14. Dunbar M.W., Gassmann A.J., O’Neal M.E. Limited impact of a fall-seeded, spring-terminated rye cover crop on beneficial arthropods //Environ. Entomol.- 2017. – Т. 46.-Р. 284–290.
  15. 15 Farooq M., Jabran K., Cheema Z.A., Wahid A., Siddique K.H.M. The role of allelopathy in agricultural pest management //Pest Manag. Sci. - 2011. - №67. - Р. 493–506.
  16. 16 Gfeller A., Herrera J.M., Tschuy F., Wirth J. Explanations for Amaranthusretroflexusgrowth suppression by cover crops // Crop Prot. - 2018. - №104. - Р. 11–20.
  17. 17 Доспехов Б.А. Методика полевого опыта (с основами статистической обработки результатов исследований)// 5-е изд., доп. и перераб. – М.: Агропромиздат, 1985. - 351 с.
  18. 18.Руководство по контролю и обработке наблюдений за фазами развития с.-х. культур. - Москва, 1982. - 23 с.
  19. 19.Методические указания по мониторингу численности сорных растений, вредителей и развития болезней. - Астана, 2004. - 26 с.
  20. 20.Методика государственного сортоиспытания сельскохозяйственных культур. М., 1986. - 125 с.
  21. 21.Молдашев А.Б, Сабирова А.И., Мухамеджанов В.Н., Григорук В.В., Сигарев М.И., Абдуллин Н.Ж., Глушань Л.А. Методические рекомендации по оценке экономической эффективности применения разных видов орошения и технологий полива для сельскохозяйственных культур. - Алматы: КазНИИ экономики АПК и развития сельских территорий АО «КазАгроИнновация», 2012. - 34 с.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. СУАРМАЛЫ ЕГIСТIКТIҢ ӨНIМДIЛIГIН АРТТЫРУДА ЖӘНЕ ПАРНИКТIК ГАЗДАРДЫҢ АТМОСФЕРАҒА ШЫҒАРЫЛУЫН ТӨМЕНДЕТУДЕ ЖАМЫЛҒЫ ДАҚЫЛДАРДЫ ӨСIРУДIҢ ТИIМДIЛIГIН ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler. 2-1 (special) (Jun. 2024), 113–128. DOI:https://doi.org/10.37884/2-1-2024/546.
(1)СУАРМАЛЫ ЕГIСТIКТIҢ ӨНIМДIЛIГIН АРТТЫРУДА ЖӘНЕ ПАРНИКТIК ГАЗДАРДЫҢ АТМОСФЕРАҒА ШЫҒАРЫЛУЫН ТӨМЕНДЕТУДЕ ЖАМЫЛҒЫ ДАҚЫЛДАРДЫ ӨСIРУДIҢ ТИIМДIЛIГIН ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler 2024, No. 2-1 (special), 113-128. https://doi.org/10.37884/2-1-2024/546.
СУАРМАЛЫ ЕГIСТIКТIҢ ӨНIМДIЛIГIН АРТТЫРУДА ЖӘНЕ ПАРНИКТIК ГАЗДАРДЫҢ АТМОСФЕРАҒА ШЫҒАРЫЛУЫН ТӨМЕНДЕТУДЕ ЖАМЫЛҒЫ ДАҚЫЛДАРДЫ ӨСIРУДIҢ ТИIМДIЛIГIН ЗЕРТТЕУ. (2024). Izdenister Natigeler, 2-1 (special), 113-128. https://doi.org/10.37884/2-1-2024/546
СУАРМАЛЫ ЕГIСТIКТIҢ ӨНIМДIЛIГIН АРТТЫРУДА ЖӘНЕ ПАРНИКТIК ГАЗДАРДЫҢ АТМОСФЕРАҒА ШЫҒАРЫЛУЫН ТӨМЕНДЕТУДЕ ЖАМЫЛҒЫ ДАҚЫЛДАРДЫ ӨСIРУДIҢ ТИIМДIЛIГIН ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2-1 (special), p. 113–128, 2024. DOI: 10.37884/2-1-2024/546. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/546. Acesso em: 15 sep. 2026.
“СУАРМАЛЫ ЕГIСТIКТIҢ ӨНIМДIЛIГIН АРТТЫРУДА ЖӘНЕ ПАРНИКТIК ГАЗДАРДЫҢ АТМОСФЕРАҒА ШЫҒАРЫЛУЫН ТӨМЕНДЕТУДЕ ЖАМЫЛҒЫ ДАҚЫЛДАРДЫ ӨСIРУДIҢ ТИIМДIЛIГIН ЗЕРТТЕУ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 2-1 (special) (June): 113-28. https://doi.org/10.37884/2-1-2024/546.
“СУАРМАЛЫ ЕГIСТIКТIҢ ӨНIМДIЛIГIН АРТТЫРУДА ЖӘНЕ ПАРНИКТIК ГАЗДАРДЫҢ АТМОСФЕРАҒА ШЫҒАРЫЛУЫН ТӨМЕНДЕТУДЕ ЖАМЫЛҒЫ ДАҚЫЛДАРДЫ ӨСIРУДIҢ ТИIМДIЛIГIН ЗЕРТТЕУ” (2024) Izdenister natigeler, (2-1 (special), pp. 113–128. doi:10.37884/2-1-2024/546.
[1]“СУАРМАЛЫ ЕГIСТIКТIҢ ӨНIМДIЛIГIН АРТТЫРУДА ЖӘНЕ ПАРНИКТIК ГАЗДАРДЫҢ АТМОСФЕРАҒА ШЫҒАРЫЛУЫН ТӨМЕНДЕТУДЕ ЖАМЫЛҒЫ ДАҚЫЛДАРДЫ ӨСIРУДIҢ ТИIМДIЛIГIН ЗЕРТТЕУ”, Izdenister natigeler, no. 2-1, pp. 113–128, Jun. 2024, doi: 10.37884/2-1-2024/546.
“СУАРМАЛЫ ЕГIСТIКТIҢ ӨНIМДIЛIГIН АРТТЫРУДА ЖӘНЕ ПАРНИКТIК ГАЗДАРДЫҢ АТМОСФЕРАҒА ШЫҒАРЫЛУЫН ТӨМЕНДЕТУДЕ ЖАМЫЛҒЫ ДАҚЫЛДАРДЫ ӨСIРУДIҢ ТИIМДIЛIГIН ЗЕРТТЕУ”. Izdenister Natigeler, no. 2-1 (special), June 2024, pp. 113-28, https://doi.org/10.37884/2-1-2024/546.
“СУАРМАЛЫ ЕГIСТIКТIҢ ӨНIМДIЛIГIН АРТТЫРУДА ЖӘНЕ ПАРНИКТIК ГАЗДАРДЫҢ АТМОСФЕРАҒА ШЫҒАРЫЛУЫН ТӨМЕНДЕТУДЕ ЖАМЫЛҒЫ ДАҚЫЛДАРДЫ ӨСIРУДIҢ ТИIМДIЛIГIН ЗЕРТТЕУ”. Izdenister natigeler, no. 2-1 (special) (June 29, 2024): 113–128. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/546.
1.СУАРМАЛЫ ЕГIСТIКТIҢ ӨНIМДIЛIГIН АРТТЫРУДА ЖӘНЕ ПАРНИКТIК ГАЗДАРДЫҢ АТМОСФЕРАҒА ШЫҒАРЫЛУЫН ТӨМЕНДЕТУДЕ ЖАМЫЛҒЫ ДАҚЫЛДАРДЫ ӨСIРУДIҢ ТИIМДIЛIГIН ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Jun. 29 [cited 2026 Sep. 15];(2-1 (special):113-28. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/546
1.СУАРМАЛЫ ЕГIСТIКТIҢ ӨНIМДIЛIГIН АРТТЫРУДА ЖӘНЕ ПАРНИКТIК ГАЗДАРДЫҢ АТМОСФЕРАҒА ШЫҒАРЫЛУЫН ТӨМЕНДЕТУДЕ ЖАМЫЛҒЫ ДАҚЫЛДАРДЫ ӨСIРУДIҢ ТИIМДIЛIГIН ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler. 2024;(2-1 (special):113-128. doi:10.37884/2-1-2024/546