ИСХОДНЫЙ МАТЕРИАЛ ДЛЯ СЕЛЕКЦИИ ЯРОВОЙ МЯГКОЙ ПШЕНИЦЫ В УСЛОВИЯХ СЕВЕРНОГО КАЗАХСТАНА

Д.С. Базилова*; Ю.Ю.  Долинный; Г.Н. Иванова

doi:10.37884/2-2022/05

Аңдатпа

Өсімдіктердің генетикалық ресурстарын ұтымды пайдалану ұлттық азық-түлік қауіпсіздігін нығайтуда маңызды рөл атқарады. Қоршаған ортаның әртүрлі жағдайларына бейімделген, тұрақты өнім беруге қабілетті, құнды белгілер кешені бар жаңа сорттарға сұраныс үнемі артып келеді. Әртүрлі экологиялық-географиялық аймақтардан ғылыми түрде іріктеліп, жан-жақты зерттелген бастапқы материалсыз жаңа сорттарды жасау мүмкін емес. Мақалада жаздық жұмсақ бидайдың Қазақстандық, Ресейлік сұрыптары, сонымен қатар CIMMYT орталығынан шығарылған сорттардың шаруашылық-құнды белгілері бойынша коллекцияның зерттеу нәтижелері берілген. Зерттеу барысында зерттелген үлгілердің өсімдіктер биіктігі, өнімді түптенуі, бір масақтағы дән саны, 1000 дән мөлшері, өнімділігі анықталды. Жаздық жұмсақ бидайдың коллекциясын зерттеу кезінде белгілер кешенін біріктіретін сұрыптарды анықтауға ерекше назар аударылды. Орташа есеппен үш жыл бойынша 56 үлгіден келесі сорттар ерекшеленді: Шаңырақ (Қазақстан), Алтайская 70, Ликамеро, Фантазия (Ресей), К-4857, К-4860, К-4876 (CIMMYT) – ерте пісіп-жетілу бойынша; Ингала, Сигма (Ресей), К-4875, К-4861, К-4870, К-4891, К-4859 (CIMMYT) сұрыптары – масақтағы дән саны бойынша; Серебристый, Алтайская 70 (Ресей), Таймас (Қазақстан), К-4856, К-4891, К-4857, К-4878, К-4886, К-4891 (CIMMYT) сұрыптары 1000 дән массасы бойынша және өнімділік бойынша Агата, Ингала, Сигма, Курьер, Алтайская 70, Марлинка, Ламис, Фантазия, Серебристый (Ресей), К-4860, К-4893, К-4857, К-4893, К-4865, К-4872, К-4875, К-4882, К-4861, К-4871, К-4887, К-4888, К-4890 (CIMMYT) сұрыптары. Жоғарыда аталған сорттарды Солтүстік Қазақстан жағдайында жаздық жұмсақ бидайдың селекциялық бағдарламаларында бастапқы материал ретінде қолдануға болады.

жаздық жұмсақ бидай, бастапқы материал, сорт, шаруашылық-құнды белгілер, өнімділік, масақтағы дән саны, дәннің ірілігі

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Бабкенов А.Т. Использование контрастных агрофонов при испытании перспективных линий яровой мягкой пшеницы в условиях Северного Казахстана // Генофонд и селекция растений. Полевые культуры. – Новосибирск, 2013. – Т.1. – С.33-38.
2. Зотова Л.П., Джатаев С.А., Швидченко В.К. Оценка мировой коллекции яровой мягкой пшеницы на засухоустойчивость и продуктивность // Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты. – Алматы, 2019. – № 3 (83). – С.187-193
3. Пшеничная И.А., Малокостова Е.И. Изучение коллекции яровой пшеницы по качеству зерна // Вестник российской сельскохозяйственной науки. – 2016. – № 1. – С.31-33
4. Rosewarne, Garry; Singh, Ravi; Huerta-Espino, Jesus; Herrera-Foessel, Sybil; Forrest, K; Hayden, Matthew; Rebetzke, Greg. Analysis of leaf and stripe rust severities reveals pathotype changes and multiple minor QTLs associated with resistance in an Avocet 3 Pastor wheat population. Theoretical and Applied Genetics. – 2012. – 124 (7). – 1283-1294.
5. Доспехов Б.А. Методика полевого опыта. – М.: Агропроиздат, 1985. – 337с.
6. Пакуль В.П., Ширина А.Н. Сравнительное изучение образцов яровой пшеницы коллекции ВИР по комплексу агробиологических свойств и признаков // Земледелие и растениеводство. Достижения науки и техники АПК. – 2009. №9.
7. Прянишников А.И., Савченко И.В., Мазуров В.Н., Адаптивная селекция: теория и практика отбора на продуктивность // Вестник российской сельскохозяйственной науки. – 2018. – № 3. С.29-32.
8. Лукьяненко П.П. Гибридизация отдельных эколого-географических форм озимой пшеницы // с.-х. биология. – 1968. - Т.3. – № 1. – С.3-11.
9. Зотова Л.П., Мәлімбекова Л.С., Джатаев С.А. Изучение мировой коллекции яровой пшеницы в условиях сухостепной зоны Северного Казахстана. Материалы Республиканской научно-теоретической конференции «Сейфуллинские чтения – 14: Молодежь, наука, инновации: цифровизация – новый этап развития». – 2018. - Т.І, Ч.1. – С.151-154
10. Зыкин В.А., Белан И.А., Россеев В.М. [и др.]. Селекция яровой пшеницы на адаптивность: результаты и перспективы // Доклады РАСХН. – 2000. – № 2. – С. 5–7.
11. Агеева Е.В., Лихенко И.Е., Советов В.В. [и др.]. Экологическая пластичность пшеницы в лесостепи Западной Сибири // Вестник НГАУ. – 2015. – № 1(34). – С. 22–28.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2022. СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА ЖАЗДЫҚ ЖҰМСАҚ БИДАЙ СЕЛЕКЦИЯСЫНА АРНАЛҒАН БАСТАПҚЫ МАТЕРИАЛ. Izdenister natigeler. 2 (94) (Jun. 2022), 37–46. DOI:https://doi.org/10.37884/2-2022/05.

(1)СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА ЖАЗДЫҚ ЖҰМСАҚ БИДАЙ СЕЛЕКЦИЯСЫНА АРНАЛҒАН БАСТАПҚЫ МАТЕРИАЛ. Izdenister natigeler 2022, No. 2 (94), 37-46. https://doi.org/10.37884/2-2022/05.

СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА ЖАЗДЫҚ ЖҰМСАҚ БИДАЙ СЕЛЕКЦИЯСЫНА АРНАЛҒАН БАСТАПҚЫ МАТЕРИАЛ. (2022). Izdenister Natigeler, 2 (94), 37-46. https://doi.org/10.37884/2-2022/05

СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА ЖАЗДЫҚ ЖҰМСАҚ БИДАЙ СЕЛЕКЦИЯСЫНА АРНАЛҒАН БАСТАПҚЫ МАТЕРИАЛ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2 (94), p. 37–46, 2022. DOI: 10.37884/2-2022/05. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/125. Acesso em: 15 sep. 2026.

“СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА ЖАЗДЫҚ ЖҰМСАҚ БИДАЙ СЕЛЕКЦИЯСЫНА АРНАЛҒАН БАСТАПҚЫ МАТЕРИАЛ”. 2022. Izdenister Natigeler, no. 2 (94) (June): 37-46. https://doi.org/10.37884/2-2022/05.

“СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА ЖАЗДЫҚ ЖҰМСАҚ БИДАЙ СЕЛЕКЦИЯСЫНА АРНАЛҒАН БАСТАПҚЫ МАТЕРИАЛ” (2022) Izdenister natigeler, (2 (94), pp. 37–46. doi:10.37884/2-2022/05.

[1]“СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА ЖАЗДЫҚ ЖҰМСАҚ БИДАЙ СЕЛЕКЦИЯСЫНА АРНАЛҒАН БАСТАПҚЫ МАТЕРИАЛ”, Izdenister natigeler, no. 2 (94), pp. 37–46, Jun. 2022, doi: 10.37884/2-2022/05.

“СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА ЖАЗДЫҚ ЖҰМСАҚ БИДАЙ СЕЛЕКЦИЯСЫНА АРНАЛҒАН БАСТАПҚЫ МАТЕРИАЛ”. Izdenister Natigeler, no. 2 (94), June 2022, pp. 37-46, https://doi.org/10.37884/2-2022/05.

“СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА ЖАЗДЫҚ ЖҰМСАҚ БИДАЙ СЕЛЕКЦИЯСЫНА АРНАЛҒАН БАСТАПҚЫ МАТЕРИАЛ”. Izdenister natigeler, no. 2 (94) (June 28, 2022): 37–46. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/125.

1.СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА ЖАЗДЫҚ ЖҰМСАҚ БИДАЙ СЕЛЕКЦИЯСЫНА АРНАЛҒАН БАСТАПҚЫ МАТЕРИАЛ. Izdenister natigeler [Internet]. 2022 Jun. 28 [cited 2026 Sep. 15];(2 (94):37-46. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/125

1.СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА ЖАЗДЫҚ ЖҰМСАҚ БИДАЙ СЕЛЕКЦИЯСЫНА АРНАЛҒАН БАСТАПҚЫ МАТЕРИАЛ. Izdenister natigeler. 2022;(2 (94):37-46. doi:10.37884/2-2022/05

[1] 1. Бабкенов А.Т. Использование контрастных агрофонов при испытании перспективных линий яровой мягкой пшеницы в условиях Северного Казахстана // Генофонд и селекция растений. Полевые культуры. – Новосибирск, 2013. – Т.1. – С.33-38.

[2] 2. Зотова Л.П., Джатаев С.А., Швидченко В.К. Оценка мировой коллекции яровой мягкой пшеницы на засухоустойчивость и продуктивность // Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты. – Алматы, 2019. – № 3 (83). – С.187-193

[3] 3. Пшеничная И.А., Малокостова Е.И. Изучение коллекции яровой пшеницы по качеству зерна // Вестник российской сельскохозяйственной науки. – 2016. – № 1. – С.31-33

[4] 4. Rosewarne, Garry; Singh, Ravi; Huerta-Espino, Jesus; Herrera-Foessel, Sybil; Forrest, K; Hayden, Matthew; Rebetzke, Greg. Analysis of leaf and stripe rust severities reveals pathotype changes and multiple minor QTLs associated with resistance in an Avocet 3 Pastor wheat population. Theoretical and Applied Genetics. – 2012. – 124 (7). – 1283-1294.

[5] 5. Доспехов Б.А. Методика полевого опыта. – М.: Агропроиздат, 1985. – 337с.

[6] 6. Пакуль В.П., Ширина А.Н. Сравнительное изучение образцов яровой пшеницы коллекции ВИР по комплексу агробиологических свойств и признаков // Земледелие и растениеводство. Достижения науки и техники АПК. – 2009. №9.

[7] 7. Прянишников А.И., Савченко И.В., Мазуров В.Н., Адаптивная селекция: теория и практика отбора на продуктивность // Вестник российской сельскохозяйственной науки. – 2018. – № 3. С.29-32.

[8] 8. Лукьяненко П.П. Гибридизация отдельных эколого-географических форм озимой пшеницы // с.-х. биология. – 1968. - Т.3. – № 1. – С.3-11.

[9] 9. Зотова Л.П., Мәлімбекова Л.С., Джатаев С.А. Изучение мировой коллекции яровой пшеницы в условиях сухостепной зоны Северного Казахстана. Материалы Республиканской научно-теоретической конференции «Сейфуллинские чтения – 14: Молодежь, наука, инновации: цифровизация – новый этап развития». – 2018. - Т.І, Ч.1. – С.151-154

[10] 10. Зыкин В.А., Белан И.А., Россеев В.М. [и др.]. Селекция яровой пшеницы на адаптивность: результаты и перспективы // Доклады РАСХН. – 2000. – № 2. – С. 5–7.

[11] 11. Агеева Е.В., Лихенко И.Е., Советов В.В. [и др.]. Экологическая пластичность пшеницы в лесостепи Западной Сибири // Вестник НГАУ. – 2015. – № 1(34). – С. 22–28.