Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
МАЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖӘНЕ ВЕТЕРИНАРИЯ

МАЛ ГЕНОТИПІНІҢ ЖЕМШӨПТІ ТҰТЫНУҒА ЖӘНЕ ҚОРЕКТІК ЗАТТАРДЫҢ КОНВЕРСИЯ КОЭФФИЦИЕНТІНІҢ ЕТТІ ІРІ ҚАРА БАҒЫТЫНДАҒЫ ЖАС МАЛДАРДЫҢ ӨСУІНЕ ӘСЕРІ

Нуркен Губашев 1 , Әлия Ахметалиева 2 , Тлеген Аманғалиев 3 , Рухан Кулбаев 3 , Марклен Шукуров 4

1 НАО «Батыс Қазақстан Жангір хан атындағы аграрлық-техникалық университеті»; 2 «Батыс Қазақстан Жангір хан атындағы аграрлық-техникалық университеті»; 3 «Батыс Қазақстан Жангір хан атындағы аграрлық-техникалық университеті» КеАҚ; 4 «Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті Жангір хан атындағы» КеАҚ

doi.org/10.37884/4-2025/13 Бет. 121-130 Қабылданды 21.11.2025 Жарияланды 30.12.2025

Аңдатпа

Зерттеуде әртүрлі генотипті малдың азық тұтынуына және қоректік заттарды конверсиялауына әсерін салыстырмалы зерттеудің нәтижелері ұсынылған. Зерттеу барысында қазақ ақбас сиырлары және олардың симментал, лимузин және әулиекөл тұқымдарымен будандастырылған төлдері қарастырылды. Жануарлар бірдей жағдайларда ұсталынған және теңестірілген рационы берілген. Будандастырылған малдар, әсіресе симменталмен төлдері, таза тұқымды жануарларға қарағанда азық тұтыну көлемі, тірі салмақтың өсу қарқыны және қоректік заттарды тиімді пайдалану көрсеткіштері жоғары болғаны анықталды. Тұқым ерекшеліктері әр жас кезеңіндегі өсу динамикасына айтарлықтай әсер етті: будандастырылған малдар туған кездегі салмағы жоғары болып, 18 айға дейін өсу артықшылығын сақтады. Ең тиімді азық пайдалану симментал төлдерінде байқалды, бұл тірі салмақ өсіміне азық конверсиясының төмендігі мен қоректік заттардың ең тиімді пайдаланылуымен көрінді. Зерттеу нәтижелері қазақ ақбас сиырын ет бағытындағы тұқымдармен, әсіресе симменталмен будандастырылған малдың өнімділігін арттыруға, азық ресурстарын оңтайлы пайдалануға және бордақылаудың экономикалық тиімділігін жоғарылатуға мүмкіндік беретініне дәлел болып табылады. Алынған деректер азықтандыру, мал ұстап-бағу технологияларын әзірлеуде.

генотип қазақ ақбас сиыры шанышқы мал азық тұтыну қоректік заттарды конверсиялау өсім қарқыны өнімділік ет бағытындағы мал

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. Тлецерук, И. Р., Алагирова, Ж. Т., & Коник, Н. В. (2022). Сравнительная оценка роста и оплаты корма приростом живой массы бычков мясных пород. Аграрная Россия, 3(65), 66–72. https://doi.org/10.37884/agr2022-65-66.
  2. 2. Тагиров, Х. Х. (2003). Конверсия энергии корма в энергию пищевых продуктов в скотоводстве. Вестник ОГУ, 2, 82–88. https://doi.org/10.37884/vogu2003-2-82
  3. 3. Наметов А.М., Бейшова И.С., Белая Е.В., Ульянова Т.В., Черняева С.А. (2022). Оценка взаимосвязи полиморфизмов генов соматотропного каскада с ростовыми характеристиками крупного рогатого скота. Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты, (3(95)), 21–30. https://doi.org/… [in Russian]
  4. 4. Косилов, В. И., Крылов, В. Н., & Губашев, Н. М. (2010). Эффективность биоконверсии питательных веществ корма в мясную продукцию молодняка казахской белоголовой породы и ее помесей со светлой аквитанской. В Инновации, экобезопасность, техника и технологии в переработке сельскохозяйственной продукции: сб. материалов Всерос. науч.-практ. конф. (с. 89–93). Уфа.
  5. 5. Kelly, D. N., Murphy, C., Sleator, R. D., Judge, M. M., Conroy, S. B., & Berry, D. P. (2019). Feed efficiency and carcass metrics in growing cattle. Journal of Animal Science, 97(11), 4405–4417. https://doi.org/10.1093/jas/skz262 [in English]
  6. 6. Губашев, Н. М., Бозымов, К. К., Насамбаев, Е. Г., & Ахметалиева, А. Б. (2015). Качество мясной продукции бычков калмыцкой, казахской белоголовой пород и их полукровных помесей. Вестник мясного скотоводства, 1, 62–67. https://doi.org/10.37884/vm2025-1-62
  7. 7. Насамбаев, Е. Г., Бозымов, К. К., Губашев, Н. М., Ахметалиева, А. Б., Харламов, А. В., & Салихов, А. А. (2015). Убойные качества бычков казахской белоголовой, калмыцкой пород и их помесей. Известия Оренбургского государственного аграрного университета, 2(52), 120–122. https://doi.org/10.37884/io2025-2-120
  8. 8. Kineev, M. A., Torekhanov, A. A., Karimsakov, M. V., & Tamarovsky, M. V. (2022). Kazakh White-Headed Cattle Breed: Monograph. Almaty: [Publisher]. [in English/Kazakh]
  9. 9. Хуснутдинов, Ф. И., Косилов, В. И., Коптелов, А. И., & Кадышева, М. Д. (1984). Создание помесных стад при использовании отечественных и франко-итальянских пород скота. В Пути увеличения производства и улучшения качества говядины в республиках Западного региона (с. 127–128). Жодино.
  10. 10. Levantin, D. L., & Esaid, M. (1989). Feeding crossbred young animals to high weight conditions. Zootechnics, 9, 57–60. https://doi.org/10.37884/zoo1989-9-57 [in English]
  11. 11. Шевченко, Л. П., Никонова, Е. А., & Косилов, В. И. (2021). Морфологические особенности туш чистопородных и помесных бычков при интенсивном откорме. Известия Оренбургского государственного аграрного университета, 3(89), 200–204. https://doi.org/10.37884/io2021-3-200
  12. 12. Azhmuldinov, E. A., Levakhin, V. I., Titov, M. G., & Lasygina, Yu. A. (2014). Stress resistance of young cattle of various breeds under industrial technology of growing and fattening. Bulletin of Meat Cattle Breeding, 4(87), 64–68. https://doi.org/10.37884/bmcb2014-4-64 [in English]
  13. 13. Zhao, W., Ma, L., Xue, L., et al. (2025). The rumen microbiome and its metabolome together with the host metabolome regulate the growth performance of crossbred cattle. BMC Genomics. https://doi.org/10.1186/s12864-025-11465-5 [in English]
  14. 14. Wu, Y., Zhao, P., Li, X., Huangfu, M., Chen, Z., Wang, C., Chen, H., & Chen, A. (2025). Crossbreeding Simmental with Mongolian, and Holstein cattle can improve feed efficiency and energy metabolism by upregulating COX3 and down-regulating PRSS2 gene expression. Frontiers in Nutrition. https://doi.org/10.3389/fnut.2025.1524242 [in English]
  15. 15. Nugmanova, A., Akhmetaliyeva, A., Nassambayev, Y., et al. Assessment of Breeding Qualities of Kazakh White-Headed Bulls by Testing Their Productivity, American Journal of Animal and Veterinary Sciences. - 2024. - Vol. 19. Iss. 3. - Р. 257-264 https://doi.org/10.3844/ajavsp.2024.257.264

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. МАЛ ГЕНОТИПІНІҢ ЖЕМШӨПТІ ТҰТЫНУҒА ЖӘНЕ ҚОРЕКТІК ЗАТТАРДЫҢ КОНВЕРСИЯ КОЭФФИЦИЕНТІНІҢ ЕТТІ ІРІ ҚАРА БАҒЫТЫНДАҒЫ ЖАС МАЛДАРДЫҢ ӨСУІНЕ ӘСЕРІ . Izdenister natigeler. 4 (108) (Dec. 2025), 121–130. DOI:https://doi.org/10.37884/4-2025/13.
(1)МАЛ ГЕНОТИПІНІҢ ЖЕМШӨПТІ ТҰТЫНУҒА ЖӘНЕ ҚОРЕКТІК ЗАТТАРДЫҢ КОНВЕРСИЯ КОЭФФИЦИЕНТІНІҢ ЕТТІ ІРІ ҚАРА БАҒЫТЫНДАҒЫ ЖАС МАЛДАРДЫҢ ӨСУІНЕ ӘСЕРІ . Izdenister natigeler 2025, No. 4 (108), 121-130. https://doi.org/10.37884/4-2025/13.
МАЛ ГЕНОТИПІНІҢ ЖЕМШӨПТІ ТҰТЫНУҒА ЖӘНЕ ҚОРЕКТІК ЗАТТАРДЫҢ КОНВЕРСИЯ КОЭФФИЦИЕНТІНІҢ ЕТТІ ІРІ ҚАРА БАҒЫТЫНДАҒЫ ЖАС МАЛДАРДЫҢ ӨСУІНЕ ӘСЕРІ . (2025). Izdenister Natigeler, 4 (108), 121-130. https://doi.org/10.37884/4-2025/13
МАЛ ГЕНОТИПІНІҢ ЖЕМШӨПТІ ТҰТЫНУҒА ЖӘНЕ ҚОРЕКТІК ЗАТТАРДЫҢ КОНВЕРСИЯ КОЭФФИЦИЕНТІНІҢ ЕТТІ ІРІ ҚАРА БАҒЫТЫНДАҒЫ ЖАС МАЛДАРДЫҢ ӨСУІНЕ ӘСЕРІ . Izdenister natigeler, [S. l.], n. 4 (108), p. 121–130, 2025. DOI: 10.37884/4-2025/13. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1146. Acesso em: 15 sep. 2026.
“МАЛ ГЕНОТИПІНІҢ ЖЕМШӨПТІ ТҰТЫНУҒА ЖӘНЕ ҚОРЕКТІК ЗАТТАРДЫҢ КОНВЕРСИЯ КОЭФФИЦИЕНТІНІҢ ЕТТІ ІРІ ҚАРА БАҒЫТЫНДАҒЫ ЖАС МАЛДАРДЫҢ ӨСУІНЕ ӘСЕРІ ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 4 (108) (December): 121-30. https://doi.org/10.37884/4-2025/13.
“МАЛ ГЕНОТИПІНІҢ ЖЕМШӨПТІ ТҰТЫНУҒА ЖӘНЕ ҚОРЕКТІК ЗАТТАРДЫҢ КОНВЕРСИЯ КОЭФФИЦИЕНТІНІҢ ЕТТІ ІРІ ҚАРА БАҒЫТЫНДАҒЫ ЖАС МАЛДАРДЫҢ ӨСУІНЕ ӘСЕРІ ” (2025) Izdenister natigeler, (4 (108), pp. 121–130. doi:10.37884/4-2025/13.
[1]“МАЛ ГЕНОТИПІНІҢ ЖЕМШӨПТІ ТҰТЫНУҒА ЖӘНЕ ҚОРЕКТІК ЗАТТАРДЫҢ КОНВЕРСИЯ КОЭФФИЦИЕНТІНІҢ ЕТТІ ІРІ ҚАРА БАҒЫТЫНДАҒЫ ЖАС МАЛДАРДЫҢ ӨСУІНЕ ӘСЕРІ ”, Izdenister natigeler, no. 4 (108), pp. 121–130, Dec. 2025, doi: 10.37884/4-2025/13.
“МАЛ ГЕНОТИПІНІҢ ЖЕМШӨПТІ ТҰТЫНУҒА ЖӘНЕ ҚОРЕКТІК ЗАТТАРДЫҢ КОНВЕРСИЯ КОЭФФИЦИЕНТІНІҢ ЕТТІ ІРІ ҚАРА БАҒЫТЫНДАҒЫ ЖАС МАЛДАРДЫҢ ӨСУІНЕ ӘСЕРІ ”. Izdenister Natigeler, no. 4 (108), Dec. 2025, pp. 121-30, https://doi.org/10.37884/4-2025/13.
“МАЛ ГЕНОТИПІНІҢ ЖЕМШӨПТІ ТҰТЫНУҒА ЖӘНЕ ҚОРЕКТІК ЗАТТАРДЫҢ КОНВЕРСИЯ КОЭФФИЦИЕНТІНІҢ ЕТТІ ІРІ ҚАРА БАҒЫТЫНДАҒЫ ЖАС МАЛДАРДЫҢ ӨСУІНЕ ӘСЕРІ ”. Izdenister natigeler, no. 4 (108) (December 30, 2025): 121–130. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1146.
1.МАЛ ГЕНОТИПІНІҢ ЖЕМШӨПТІ ТҰТЫНУҒА ЖӘНЕ ҚОРЕКТІК ЗАТТАРДЫҢ КОНВЕРСИЯ КОЭФФИЦИЕНТІНІҢ ЕТТІ ІРІ ҚАРА БАҒЫТЫНДАҒЫ ЖАС МАЛДАРДЫҢ ӨСУІНЕ ӘСЕРІ . Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Dec. 30 [cited 2026 Sep. 15];(4 (108):121-30. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1146
1.МАЛ ГЕНОТИПІНІҢ ЖЕМШӨПТІ ТҰТЫНУҒА ЖӘНЕ ҚОРЕКТІК ЗАТТАРДЫҢ КОНВЕРСИЯ КОЭФФИЦИЕНТІНІҢ ЕТТІ ІРІ ҚАРА БАҒЫТЫНДАҒЫ ЖАС МАЛДАРДЫҢ ӨСУІНЕ ӘСЕРІ . Izdenister natigeler. 2025;(4 (108):121-130. doi:10.37884/4-2025/13