Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

СҮЙЕКТІ ЖЕМІС ДАҚЫЛДАРЫНДА HOP STUNT VIROID (HSVd) ЖӘНЕ PEACH LATENT MOSAIC VIROID (PLMVd) ВИРОИДТАРЫН ДУПЛЕКСТІ КT-ПТР ӘДІСІМЕН АНЫҚТАУ

Лейла Надирова 1 , Гульшан Станбекова 1 , Руслан Крылдаков 1 , Булат Ысқақов 1

1 М.А. Айтхожин атындағы молекулалық биология және биохимия институты

doi.org/10.37884/3-2025/25 Бет. 269-276 Қабылданды 15.07.2025 Жарияланды 30.09.2025

Аңдатпа

Вироидтар – бұл ақуыз кодтамайтын өсімдіктердің шағын патогендері. Қарапайым құрылымына қарамастан, вироидтар өсімдіктерде метаболизм мен даму үдерістерінің айтарлықтай бұзылуын тудыруы мүмкін, бұл симптомдардың кешеніне, сондай-ақ өнімділік пен сапаның төмендеуіне алып келеді. Вироидтарды анықтау, әсіресе, ерте кезеңдерінде симптомсыз өтетін инфекцияларға байланысты, жеміс-жидек дақылдары үшін өзекті мәселе болып табылады.

Бұл зерттеуде сүйекті жеміс дақылдарында Hop stunt viroid (HSVd) және Peach latent mosaic viroid (PLMVd) бір мезгілде анықтаудың нәтижелері ұсынылады. Алматы қаласы, Наурызбай ауданында вироидтық инфекцияның клиникалық белгілерін көрсеткен шабдалы жапырақтарының үлгілері зерттелді. Арнайы әзірленген праймерлерді пайдалана отырып, кері транскрипция әдісімен және кейінгі дуплексті полимеразалық тізбекті реакция (дуплекс КТ-ПТР) арқылы жүргізілген талдау нәтижесінде кейбір үлгілерде HSVd және PLMVd вироидтарының РНҚ анықталды, ал бір үлгіде екі вироидтың РНҚ-сы қатар анықталды. Кейін ампликондарды тазартып, олардың нуклеотидтік ретін анықтау үшін Сэнгер әдісімен секвенирлеу жүргізілді. BLAST талдауы HSVd және PLMVd вироидтарының сәйкестігін растады. Алынған деректер HSVd және PLMVd вироидтарының Алматы қаласы аумағында айналымда екенін көрсетеді. Бұл Қазақстанда сүйекті жеміс дақылдарының вироидтық инфекцияларын жүйелі түрде диагностикалаудың қажеттілігін дәлелдейді

сүйекті жеміс дақылдары вироидтар PLMVd HSVd дуплексті KТ-ПТР секвенирлеу нуклеотидтік талдау

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1 Flores, R., Hernández, C., Martínez de Alba, A. E., Daròs, J. A., & Di Serio, F. (2005). Viroids and viroid-host interactions. Annual review of phytopathology, 43, 117–139. https://doi.org/10.1146/annurev.phyto.43.040204.140243.
  2. 2 Ortolá, B., & Daròs, J. A. (2023). Viroids: Non-Coding Circular RNAs Able to Autonomously Replicate and Infect Higher Plants. Biology, 12(2), 172. https://doi.org/10.3390/biology12020172.
  3. 3 Zhang, Y., Bisaro, D. M., & Wu, J. (2025). Recent advances in viroid research. Virology, 604, 110424. https://doi.org/10.1016/j.virol.2025.110424.
  4. 4 Marquez-Molins, J., Gomez, G., & Pallas, V. (2021). Hop stunt viroid: A polyphagous pathogenic RNA that has shed light on viroid-host interactions. Molecular plant pathology, 22(2), 153–162. https://doi.org/10.1111/mpp.13022.
  5. 5 Sano T. (2021). Progress in 50 years of viroid research-Molecular structure, pathogenicity, and host adaptation. Proceedings of the Japan Academy. Series B, Physical and biological sciences, 97(7), 371–401. https://doi.org/10.2183/pjab.97.020.
  6. 6 Di Serio, F., Owens, R. A., Li, S. F., Matoušek, J., Pallás, V., Randles, J. W., Sano, T., Verhoeven, J. T. J., Vidalakis, G., Flores, R., & Ictv Report Consortium (2021). ICTV Virus Taxonomy Profile: Pospiviroidae. The Journal of general virology, 102(2), 001543. https://doi.org/10.1099/jgv.0.001543.
  7. 7 Hadidi, A., Sun, L., & Randles, J. W. (2022). Modes of Viroid Transmission. Cells, 11(4), 719. https://doi.org/10.3390/cells11040719.
  8. 8 Kaponi, M., Kyriakopoulou, P. E., & Hadidi, A. (2024). Viroids of the Mediterranean Basin. Viruses, 16(4), 612. https://doi.org/10.3390/v16040612.
  9. 9 Serra, P., Barbosa, C. J., Daròs, J. A., Flores, R., & Duran-Vila, N. (2008). Citrus viroid V: molecular characterization and synergistic interactions with other members of the genus Apscaviroid. Virology, 370(1), 102–112. https://doi.org/10.1016/j.virol.2007.07.033.
  10. 10 Vernière, C., Perrier, X., Dubois, C., Dubois, A., Botella, L., Chabrier, C., Bové, J. M., & Vila, N. D. (2006). Interactions between citrus viroids affect symptom expression and field performance of clementine trees grafted on trifoliate orange. Phytopathology, 96(4), 356–368. https://doi.org/10.1094/PHYTO-96-0356.
  11. 11 Nadirova L.T., Stanbekova G.E., Iskakov B.K., ZHigajlov A.V. (2024). Diagnostika of Peach latent mosaic viroida latentnoj mozaiki persika (PLMVd) metodom OT-PCR. Izdenister natigeler - Issledovaniya, rezul'taty. 103(3). 114–123. https://doi.org/10.37884/3-2024/13 [in Russian].
  12. 12 Stanbekova, G.E.; Nadirova, L.T.; Kryldakov, R.V.; Iskakov, B.K.; Zhigailov, A.V. (2025) First Detection and Molecular Characterization of Peach Latent Mosaic Viroid (PLMVd) in Kazakhstan. Pathogens, 14, 243. https://doi.org/10.3390/pathogens14030243.
  13. 13 Marquez-Molins, J., Gomez, G., & Pallas, V. (2021). Hop stunt viroid: A polyphagous pathogenic RNA that has shed light on viroid-host interactions. Molecular plant pathology, 22(2), 153–162. https://doi.org/10.1111/mpp.13022.
  14. 14 Pecman, A., Kutnjak, D., Gutiérrez-Aguirre, I., Adams, I., Fox, A., Boonham, N., & Ravnikar, M. (2017). Next Generation Sequencing for Detection and Discovery of Plant Viruses and Viroids: Comparison of Two Approaches. Frontiers in microbiology, 8, 1998. https://doi.org/10.3389/fmicb.2017.01998.
  15. 15 Li, R., Mock, R., Huang, Q., Abad, J., Hartung, J., & Kinard, G. (2008). A reliable and inexpensive method of nucleic acid extraction for the PCR-based detection of diverse plant pathogens. Journal of virological methods, 154(1-2), 48–55. https://doi.org/10.1016/j.jviromet.2008.09.008.
  16. 16 Hassan, M., Rysanek, P., & Di Serio, F. (2003). First Report of Peach Latent Mosaic Viroid and Hop Stunt Viroid Infecting Peach Trees in the Czech Republic. Plant Disease, 87(12), 1537. https://doi.org/10.1094/PDIS.2003.87.12.1537B
  17. 17 Fekih Hassen, I., Kummert, J., Marbot, S., Fakhfakh, H., Marrakchi, M., & Jijakli, M. H. (2004). First Report of Pear Blister Canker Viroid, Peach Latent Mosaic Viroid and Hop Stunt Viroid Infecting Fruit Trees in Tunisia. Plant Disease, 88 (10), 1164. https://doi.org/10.1094/PDIS.2004.88.10.1164A
  18. 18 Lin, C.-Y., Wu, M.-L., Shen, T.-L., & Hung, T.-H. (2015). A mutual titer-enhancing relationship and similar localization patterns between Citrus exocortis viroid and Hop stunt viroid co-infecting two citrus cultivars. Virology Journal, 12, Article 142. https://doi.org/10.1186/s12985-015-0357-6

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. СҮЙЕКТІ ЖЕМІС ДАҚЫЛДАРЫНДА HOP STUNT VIROID (HSVd) ЖӘНЕ PEACH LATENT MOSAIC VIROID (PLMVd) ВИРОИДТАРЫН ДУПЛЕКСТІ КT-ПТР ӘДІСІМЕН АНЫҚТАУ. Izdenister natigeler. 3 (107) (Sep. 2025), 269–276. DOI:https://doi.org/10.37884/3-2025/25.
(1)СҮЙЕКТІ ЖЕМІС ДАҚЫЛДАРЫНДА HOP STUNT VIROID (HSVd) ЖӘНЕ PEACH LATENT MOSAIC VIROID (PLMVd) ВИРОИДТАРЫН ДУПЛЕКСТІ КT-ПТР ӘДІСІМЕН АНЫҚТАУ. Izdenister natigeler 2025, No. 3 (107), 269-276. https://doi.org/10.37884/3-2025/25.
СҮЙЕКТІ ЖЕМІС ДАҚЫЛДАРЫНДА HOP STUNT VIROID (HSVd) ЖӘНЕ PEACH LATENT MOSAIC VIROID (PLMVd) ВИРОИДТАРЫН ДУПЛЕКСТІ КT-ПТР ӘДІСІМЕН АНЫҚТАУ. (2025). Izdenister Natigeler, 3 (107), 269-276. https://doi.org/10.37884/3-2025/25
СҮЙЕКТІ ЖЕМІС ДАҚЫЛДАРЫНДА HOP STUNT VIROID (HSVd) ЖӘНЕ PEACH LATENT MOSAIC VIROID (PLMVd) ВИРОИДТАРЫН ДУПЛЕКСТІ КT-ПТР ӘДІСІМЕН АНЫҚТАУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 3 (107), p. 269–276, 2025. DOI: 10.37884/3-2025/25. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1031. Acesso em: 15 sep. 2026.
“СҮЙЕКТІ ЖЕМІС ДАҚЫЛДАРЫНДА HOP STUNT VIROID (HSVd) ЖӘНЕ PEACH LATENT MOSAIC VIROID (PLMVd) ВИРОИДТАРЫН ДУПЛЕКСТІ КT-ПТР ӘДІСІМЕН АНЫҚТАУ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 3 (107) (September): 269-76. https://doi.org/10.37884/3-2025/25.
“СҮЙЕКТІ ЖЕМІС ДАҚЫЛДАРЫНДА HOP STUNT VIROID (HSVd) ЖӘНЕ PEACH LATENT MOSAIC VIROID (PLMVd) ВИРОИДТАРЫН ДУПЛЕКСТІ КT-ПТР ӘДІСІМЕН АНЫҚТАУ” (2025) Izdenister natigeler, (3 (107), pp. 269–276. doi:10.37884/3-2025/25.
[1]“СҮЙЕКТІ ЖЕМІС ДАҚЫЛДАРЫНДА HOP STUNT VIROID (HSVd) ЖӘНЕ PEACH LATENT MOSAIC VIROID (PLMVd) ВИРОИДТАРЫН ДУПЛЕКСТІ КT-ПТР ӘДІСІМЕН АНЫҚТАУ”, Izdenister natigeler, no. 3 (107), pp. 269–276, Sep. 2025, doi: 10.37884/3-2025/25.
“СҮЙЕКТІ ЖЕМІС ДАҚЫЛДАРЫНДА HOP STUNT VIROID (HSVd) ЖӘНЕ PEACH LATENT MOSAIC VIROID (PLMVd) ВИРОИДТАРЫН ДУПЛЕКСТІ КT-ПТР ӘДІСІМЕН АНЫҚТАУ”. Izdenister Natigeler, no. 3 (107), Sept. 2025, pp. 269-76, https://doi.org/10.37884/3-2025/25.
“СҮЙЕКТІ ЖЕМІС ДАҚЫЛДАРЫНДА HOP STUNT VIROID (HSVd) ЖӘНЕ PEACH LATENT MOSAIC VIROID (PLMVd) ВИРОИДТАРЫН ДУПЛЕКСТІ КT-ПТР ӘДІСІМЕН АНЫҚТАУ”. Izdenister natigeler, no. 3 (107) (September 30, 2025): 269–276. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1031.
1.СҮЙЕКТІ ЖЕМІС ДАҚЫЛДАРЫНДА HOP STUNT VIROID (HSVd) ЖӘНЕ PEACH LATENT MOSAIC VIROID (PLMVd) ВИРОИДТАРЫН ДУПЛЕКСТІ КT-ПТР ӘДІСІМЕН АНЫҚТАУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Sep. 30 [cited 2026 Sep. 15];(3 (107):269-76. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1031
1.СҮЙЕКТІ ЖЕМІС ДАҚЫЛДАРЫНДА HOP STUNT VIROID (HSVd) ЖӘНЕ PEACH LATENT MOSAIC VIROID (PLMVd) ВИРОИДТАРЫН ДУПЛЕКСТІ КT-ПТР ӘДІСІМЕН АНЫҚТАУ. Izdenister natigeler. 2025;(3 (107):269-276. doi:10.37884/3-2025/25