Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

ҰШҚЫШСЫЗ ҰШУ АППАРАТЫН ҚОЛДАНУ АРҚЫЛЫ ЭНТОМОФАГТАРДЫ КАПСУЛА ТҮРІНДЕ ЕНГІЗУ: ӨСІМДІКТЕРДІ БИОЛОГИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ ТӘСІЛІ

Алуа Рысбекова 1 , Зибаш Бекназарова 2 , Ринат Фазылбеков 2 , Марат Болтаев 2 , Алексей Никоноров 2

1 «Ж.Жиембаев атындағы Қазақ өсімдік қорғау және карантин ҒЗИ» ЖШС; 2 «Ж. Жиембаев атындағы Қазақ өсімдік қорғау және карантин ғылыми зерттеу институты» ЖШС

doi.org/10.37884/3-2025/15 Бет. 165-176 Қабылданды 11.07.2025 Жарияланды 30.09.2025

Аңдатпа

Қазіргі ауыл шаруашылығы химиялық пестицидтерді қолдануды азайтуға бағытталған орнықты технологияларға көшіп жатыр. Энтомофагтарды қолдануға негізделген биологиялық бақылау – экологиялық жағынан қауіпсіз балама болып табылады, алайда оны кең ауқымда енгізу қолмен таратудың еңбекқорлығымен және кейбір егіс алқаптарының қолжетімсіздігімен шектеледі. Бұл жұмыста энтомофагтарды биоыдырайтын PLA-капсулалар арқылы дәл таратуды қамтамасыз ететін BioDrop атты аппараттық-бағдарламалық кешені ұсынылды. Ол — ұшқышсыз ұшу аппараттарына (ҰҰА) арналған аспалы құрылғы. Жобада жедел прототиптеу әдістемесі (3D-модельдеу, FDM-баспа), Raspberry Pi → ESP32 базасындағы басқару архитектурасы, GPS/ГЛОНАСС навигациясы және Android-қосымшасы сипатталған. Лабораториялық және далалық сынақтар жүргізілді. Нәтижесінде +30 °C температурада 6 сағат ішінде Trichogramma spp. имаголарының 100 % шығыны және 3 м биіктікте 8 м/с жел кезінде капсулаларды тарату дәлдігінің 1 м-ден аспайтыны анықталды. Капсуланың өзіндік құны – 36 теңге/дана. Зерттеу нәтижелері энтомофагтарды автоматтандырылған жағдайда тарату технологиясының далалық жағдайларда тиімді екенін растады.

Осылайша, BioDrop аппараттық-бағдарламалық кешені энтомофагтарды автоматты түрде тарату үшін жоғары тиімділігі мен практикалық маңыздылығын көрсетті. PLA-капсулаларды пайдалану, дәл навигация және құрылғының әртүрлі ауа райы жағдайларындағы тұрақты жұмысы бұл технологияны өсімдіктерді қорғаудың химиялық әдістеріне орнықты әрі экономикалық жағынан тиімді балама ретінде қарастыруға мүмкіндік береді. Trichogramma spp. имаголарының 100 % шығыны, капсулаларды тарату дәлдігінің төмен болуы және капсуланың өзіндік құнының аздығы – осы технологияны биологиялық егіншілік жүйелеріне кеңінен енгізуге болатындығын дәлелдейді.

Түйінді сөздер: энтомофагтар, өсімдіктерді биологиялық қорғау, ұшқышсыз ұшу аппараттары, PLA-капсулалар, дәлдікті енгізу, аппараттық-бағдарламалық кешен

 

энтомофагтар өсімдіктерді биологиялық қорғау ұшқышсыз ұшу аппараттары PLA-капсулалар дәлдікті енгізу аппараттық-бағдарламалық кешен биологиялық бақылау құрылғы бағдарламалық қамтамасыз ету BioDrop

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. Kamala, I., & Devanand, I. (2021). Impact of climate change on insects and their sustainable management. In Sustainable intensification for agroecosystem services and management (779-815). Springer. https://doi.org/10.1007/978-981-16-3207-5_21
  2. 2. Каштаспб А. (2022). Зиянкестермен әртүрлі күресу жүйесінде күтіп-бапталған алма бағындағы пайдалы және зиянды энтомофауна. Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты. №2 (94) 2022, ISSN 2304-3334. https://doi.org/10.37884/2-2022/10
  3. 3. Tiwari, A. (2024). Insect pests in agriculture: Identifying and overcoming challenges through IPM. Archives of Current Research International, 24(3651). https://doi.org/10.9734/acri/2024/v24i3651
  4. 4. Kenenbayev, S., Yessenbayeva, G., Zhanbyrbayev, Y., & Tabynbayeva, I. (2024). Green agriculture with negation of chemicals in Kazakhstan. SABRAO Journal of Breeding and Genetics, 56(4), 1534–1542. https://doi.org/10.54910/sabrao2024.56.4.19
  5. 5. Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2024). Тренинги для фермеров по снижению использования пестицидов. FAO. https://www.fao.org/countryprofiles/news-archive/detail-news/en/c/1708704/
  6. 6. Мухамадиев Н.С., Курмангалиева Н.Д., Чадинова А.М., Меңдібаева Г.Ж., Жүзбаев М.Ж. (2025). Эффективность применения энтомофагов на посадках томата против хлопковой совки (Helicoverpa armigera HB.). Ізденістер, нәтижелер –Исследования, результаты. №2(106) 2025, ISSN 2304-3334, 190-198. https://doi.org/10.37884/2-2025/19
  7. 7. Schellhorn, N., Bianchi, F., & Hsu, C. (2014). Movement of entomophagous arthropods in agricultural landscapes: Links to pest suppression. Annual Review of Entomology, 59, 559–581. https://doi.org/10.1146/annurev-ento-011613-161952
  8. 8. Мухамадиев Н.С., Чадинова А.М., Меңдібаева Г.Ж., Курмангалиева Н.Д., Тайшиков М.А. (2025). Биологическая защита сои от туркестанского паутинного клеща (Tetranychus Turkestani Ug. et Nik) в условиях Алматинской области. Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты. №2 (106) 2025, ISSN 2304-3334, 253-262. https://doi.org/10.37884/2-2025/25
  9. 9. Grinberg, Sh. M. (1990). The use of Trichogramma for controlling a range of pests in field crops. Moscow: Agropromizdat.
  10. 10. Cross, N. (2008). Engineering design methods: Strategies for product design (p. 221). Chichester: John Wiley & Sons. https://www.scribd.com/presentation/249436520/Engineering-Design-Methods-ppt
  11. 11. Autodesk. (2023). Fusion 360. Autodesk. https://www.autodesk.com/products/fusion-360
  12. 12. Blender Foundation. (2023). Blender: Open source 3D creation suite. https://www.blender.org
  13. 13. Basso, M., Stocchero, D., Henriques, R., Vian, A., Bredemeier, C., Konzen, A., & Freitas, E. (2019). Proposal for an Embedded System Architecture Using a GNDVI Algorithm to Support UAV-Based Agrochemical Spraying. Sensors (Basel, Switzerland), 19. https://doi.org/10.3390/s19245397
  14. 14. National Marine Electronics Association. (2019). NMEA 0183 interface standard. Severna Park, MD: NMEA. https://www.nmea.org/content/STANDARDS/NMEA_0183/NMEA_0183.aspx
  15. 15. Irshad, R., Yousuf, M., & Ikram, M. (2025). Role of Trichogramma in biological control of pests in India: A concise review. Journal of Biological Control. https://doi.org/10.18311/jbc/2025/45962

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ҰШҚЫШСЫЗ ҰШУ АППАРАТЫН ҚОЛДАНУ АРҚЫЛЫ ЭНТОМОФАГТАРДЫ КАПСУЛА ТҮРІНДЕ ЕНГІЗУ: ӨСІМДІКТЕРДІ БИОЛОГИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ ТӘСІЛІ. Izdenister natigeler. 3 (107) (Sep. 2025), 165–176. DOI:https://doi.org/10.37884/3-2025/15.
(1)ҰШҚЫШСЫЗ ҰШУ АППАРАТЫН ҚОЛДАНУ АРҚЫЛЫ ЭНТОМОФАГТАРДЫ КАПСУЛА ТҮРІНДЕ ЕНГІЗУ: ӨСІМДІКТЕРДІ БИОЛОГИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ ТӘСІЛІ. Izdenister natigeler 2025, No. 3 (107), 165-176. https://doi.org/10.37884/3-2025/15.
ҰШҚЫШСЫЗ ҰШУ АППАРАТЫН ҚОЛДАНУ АРҚЫЛЫ ЭНТОМОФАГТАРДЫ КАПСУЛА ТҮРІНДЕ ЕНГІЗУ: ӨСІМДІКТЕРДІ БИОЛОГИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ ТӘСІЛІ. (2025). Izdenister Natigeler, 3 (107), 165-176. https://doi.org/10.37884/3-2025/15
ҰШҚЫШСЫЗ ҰШУ АППАРАТЫН ҚОЛДАНУ АРҚЫЛЫ ЭНТОМОФАГТАРДЫ КАПСУЛА ТҮРІНДЕ ЕНГІЗУ: ӨСІМДІКТЕРДІ БИОЛОГИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ ТӘСІЛІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 3 (107), p. 165–176, 2025. DOI: 10.37884/3-2025/15. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/982. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ҰШҚЫШСЫЗ ҰШУ АППАРАТЫН ҚОЛДАНУ АРҚЫЛЫ ЭНТОМОФАГТАРДЫ КАПСУЛА ТҮРІНДЕ ЕНГІЗУ: ӨСІМДІКТЕРДІ БИОЛОГИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ ТӘСІЛІ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 3 (107) (September): 165-76. https://doi.org/10.37884/3-2025/15.
“ҰШҚЫШСЫЗ ҰШУ АППАРАТЫН ҚОЛДАНУ АРҚЫЛЫ ЭНТОМОФАГТАРДЫ КАПСУЛА ТҮРІНДЕ ЕНГІЗУ: ӨСІМДІКТЕРДІ БИОЛОГИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ ТӘСІЛІ” (2025) Izdenister natigeler, (3 (107), pp. 165–176. doi:10.37884/3-2025/15.
[1]“ҰШҚЫШСЫЗ ҰШУ АППАРАТЫН ҚОЛДАНУ АРҚЫЛЫ ЭНТОМОФАГТАРДЫ КАПСУЛА ТҮРІНДЕ ЕНГІЗУ: ӨСІМДІКТЕРДІ БИОЛОГИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ ТӘСІЛІ”, Izdenister natigeler, no. 3 (107), pp. 165–176, Sep. 2025, doi: 10.37884/3-2025/15.
“ҰШҚЫШСЫЗ ҰШУ АППАРАТЫН ҚОЛДАНУ АРҚЫЛЫ ЭНТОМОФАГТАРДЫ КАПСУЛА ТҮРІНДЕ ЕНГІЗУ: ӨСІМДІКТЕРДІ БИОЛОГИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ ТӘСІЛІ”. Izdenister Natigeler, no. 3 (107), Sept. 2025, pp. 165-76, https://doi.org/10.37884/3-2025/15.
“ҰШҚЫШСЫЗ ҰШУ АППАРАТЫН ҚОЛДАНУ АРҚЫЛЫ ЭНТОМОФАГТАРДЫ КАПСУЛА ТҮРІНДЕ ЕНГІЗУ: ӨСІМДІКТЕРДІ БИОЛОГИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ ТӘСІЛІ”. Izdenister natigeler, no. 3 (107) (September 30, 2025): 165–176. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/982.
1.ҰШҚЫШСЫЗ ҰШУ АППАРАТЫН ҚОЛДАНУ АРҚЫЛЫ ЭНТОМОФАГТАРДЫ КАПСУЛА ТҮРІНДЕ ЕНГІЗУ: ӨСІМДІКТЕРДІ БИОЛОГИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ ТӘСІЛІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Sep. 30 [cited 2026 Sep. 15];(3 (107):165-76. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/982
1.ҰШҚЫШСЫЗ ҰШУ АППАРАТЫН ҚОЛДАНУ АРҚЫЛЫ ЭНТОМОФАГТАРДЫ КАПСУЛА ТҮРІНДЕ ЕНГІЗУ: ӨСІМДІКТЕРДІ БИОЛОГИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ ТӘСІЛІ. Izdenister natigeler. 2025;(3 (107):165-176. doi:10.37884/3-2025/15