Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
СУ, ЖЕР ЖӘНЕ ОРМАН РЕСУРСТАРЫ

ШУ-САРЫСУ ОЙПАТЫНЫҢ ҚҰРАМЫНДАҒЫ ЛИТИЙЛІ ТҰЗДЫҚТАРЫНЫҢ ТҮЗУІНІҢ ГИДРОГЕОХИМИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ

Ермек Муртазин 1 , Динара Аденова 1 , Тажиев Султан 1

1 «У.М.Ахмедсафина атындағы Гидрогеология және геоэкология институты» ЖШС

doi.org/10.37884/3-2025/44 Бет. 464-472 Қабылданды 11.07.2025 Жарияланды 30.09.2025

Аңдатпа

Мақала жерасты суларынан литийді алу бойынша Қазақстанның перспективті аймақтарының бірі Шу-Сарысу ойпаты шегінде құрамында литий болатын тұзды ерітінділердің пайда болуының гидрогеохимиялық жағдайларын зерттеуге арналған. Тұзды ерітінділердің химиялық құрамын, минералдануын, иондық қатынасын және аумақтың гидрогеологиялық құрылымын талдау негізінде литийдің жинақталуына әсер ететін негізгі факторлар анықталды. 140-тан 272 г/л-ге дейін минералданған тұзды ерітінділердің таралу аймақтары мен гидрогеохимиялық аймақтары анықталды. Тұзды ерітінділердің химиялық құрамы негізінен III-b типті кальций-натрий хлоридті, сирек магний-натрий хлоридті және III-а типті натрий болып табылды. Жерасты суларында литийдің шоғырлануында және геохимиялық кедергілердің пайда болуында тектоникалық, климаттық және литофациялық жағдайлардың рөлі анықталды. Әртүрлі горизонттағы тұзды ерітінділердің құрамына салыстырмалы талдау жүргізіліп, олардың эволюциясы мен минералдану дәрежесіне баға берілді. Микрокомпоненттердің ішінде тұзды ерітінділерде 680,5-тен 1648,2 мг/л дейін стронций; литий 24,46-дан 55,11 мг/л дейін; рубидий 4,3-тен 8,4 мг/л дейін; цезий 0,31-ден 0,41 мг/л дейін анықталды. Алынған нәтижелер литогенездің механизмдерін нақтылауға және аймақтың литийлі ресурстарын одан әрі барлау мен ұтымды игерудің перспективалық бағыттарын негіздеуге мүмкіндік береді.       

литий тұзды ерітінділер Шу-Сарысу ойысы гидрогеохимия содалы-сортаңданған топырақ, құнарлылық, мелиорация, жартылай гидроморфты кебір, Іле ойысы. жерасты сулары

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. Абсаметов М.К., Мухамеджанов М.А., Сыдыков Ж.С., Муртазин Е.Ж. Подземные воды Казахстана – стратегический ресурс водной безопасности страны. – Алматы, 2017. – 220с.
  2. 2. Саркынов, Е., Яковлев, А., Бейсембин, К., Жакупова, Ж., Рыскулбекова, Л., Жанымхан, Қ., & Қалқабаева, А. (2024). ОРОШЕНИЯ ЗЕМЕЛЬ И ОБВОДНЕНИЯ ПАСТБИЩ ИЗ ВОДОТОКОВ И ОПРЕДЕЛЕНИЕ ТЕХНОЛОГИЧЕСКИХ И ТЕХНИЧЕСКИХ ПАРАМЕТРОВ ГИДРОТАРАННОЙ НАСОСНОЙ УСТАНОВКИ. Izdenister Natigeler, (4 (104), 309–316. https://doi.org/10.37884/4-2024/32
  3. 3. Botelho Disu, Roozbeh Rafati, Amin Sharifi Haddad, José Antonio Mendoza Roca, María Isabel Iborra Clar, Sanaz Soleymani Eil Bakhtiari (2024). Review of recent advances in lithium extraction from subsurface brines. Geoenergy Science and Engineering, 241, 213189. https://doi.org/10.1016/j.geoen.2024.213189
  4. 4. Ресурсный потенциал подземных вод Казахстана как источник устойчивого питьевого водообеспечения / Под ред. акад. НАН РК, доктора геол.-мин. наук, проф. М.К.Абсаметова. – Алматы: «Print express», 2023. – 304с.
  5. 5. Hasan Nikkhah, Andrea Di Maria, Giuseppe Granata, Burcu Beykal (2025). Sustainable process design for lithium recovery from geothermal brines using chemical precipitation. Resources, Conservation and Recycling, 107980. https://doi.org/10.1016/j.resconrec.2024.107980
  6. 6. Lena Kölbel, Klemens Slunitschek, Elif Kaymakci, Thomas Kölbel, Rebekka Reich, Jochen Schneider (2024). Lithium recovery from geothermal brines: An investigation into radioactive nuclide uptake on lithium manganese-oxide (LMO) granules. Hydrometallurgy, 224, 106266. https://doi.org/10.1016/j.hydromet.2024.106266
  7. 7. Navid Hosseini Alaee, Ardeshir Saadmohammadi, Pooria Kianoush (2025). Innovative approaches to lithium extraction in Iran: Assessing resource potential and sustainable practices for a competitive future. Results in Engineering, 27, 105745. https://doi.org/10.1016/j.rineng.2025.105745
  8. 8. Mohammad Marza, Grant Ferguson, Jon Thorson, Isabel Barton, Ji-Hyun Kim, Lin Ma, Jennifer McIntosh (2024). Geological controls on lithium production from basinal brines across North America. Journal of Geochemical Exploration, 257, 107383. https://doi.org/10.1016/j.gexplo.2023.107383
  9. 9. Мухамеджанов М.А., Арыстанбаев Я.Ю. Подземные воды аридных регионов Казахстана и их использование в условиях изменения климата и роста водопотребления // Материалы международной конференции «Водные ресурсы Центральной Азии и их использование», Алматы, 2016, 1, 122-126.
  10. 10. Смоляр В.А. (2023). Создание Атласа гидрогеологических карт Республики Казахстан на основе геоинформационных систем. Геол. и охрана недр, 1(86), 63-79.
  11. 11. Рациональное использование и охрана подземных вод Республики Казахстан в условиях климатических и антропогенных изменений / Под ред. акад. НАН РК, доктора геол.-мин. наук, проф. М.К.Абсаметова. – Алматы: «Print express», 2020. – 282с.
  12. 12. Bernard Sanjuan, Blandine Gourcerol, Romain Millot, Detlev Rettenmaier, Elodie Jeandel, Aurélien Rombaut (2022). Lithium-rich geothermal brines in Europe: An up-date about geochemical characteristics and implications for potential Li resource. Geothermics, 101, 102385. https://doi.org/10.1016/j.geothermics.2022.102385

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ШУ-САРЫСУ ОЙПАТЫНЫҢ ҚҰРАМЫНДАҒЫ ЛИТИЙЛІ ТҰЗДЫҚТАРЫНЫҢ ТҮЗУІНІҢ ГИДРОГЕОХИМИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. Izdenister natigeler. 3 (107) (Sep. 2025), 464–472. DOI:https://doi.org/10.37884/3-2025/44.
(1)ШУ-САРЫСУ ОЙПАТЫНЫҢ ҚҰРАМЫНДАҒЫ ЛИТИЙЛІ ТҰЗДЫҚТАРЫНЫҢ ТҮЗУІНІҢ ГИДРОГЕОХИМИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. Izdenister natigeler 2025, No. 3 (107), 464-472. https://doi.org/10.37884/3-2025/44.
ШУ-САРЫСУ ОЙПАТЫНЫҢ ҚҰРАМЫНДАҒЫ ЛИТИЙЛІ ТҰЗДЫҚТАРЫНЫҢ ТҮЗУІНІҢ ГИДРОГЕОХИМИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. (2025). Izdenister Natigeler, 3 (107), 464-472. https://doi.org/10.37884/3-2025/44
ШУ-САРЫСУ ОЙПАТЫНЫҢ ҚҰРАМЫНДАҒЫ ЛИТИЙЛІ ТҰЗДЫҚТАРЫНЫҢ ТҮЗУІНІҢ ГИДРОГЕОХИМИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 3 (107), p. 464–472, 2025. DOI: 10.37884/3-2025/44. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/981. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ШУ-САРЫСУ ОЙПАТЫНЫҢ ҚҰРАМЫНДАҒЫ ЛИТИЙЛІ ТҰЗДЫҚТАРЫНЫҢ ТҮЗУІНІҢ ГИДРОГЕОХИМИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 3 (107) (September): 464-72. https://doi.org/10.37884/3-2025/44.
“ШУ-САРЫСУ ОЙПАТЫНЫҢ ҚҰРАМЫНДАҒЫ ЛИТИЙЛІ ТҰЗДЫҚТАРЫНЫҢ ТҮЗУІНІҢ ГИДРОГЕОХИМИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ” (2025) Izdenister natigeler, (3 (107), pp. 464–472. doi:10.37884/3-2025/44.
[1]“ШУ-САРЫСУ ОЙПАТЫНЫҢ ҚҰРАМЫНДАҒЫ ЛИТИЙЛІ ТҰЗДЫҚТАРЫНЫҢ ТҮЗУІНІҢ ГИДРОГЕОХИМИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ”, Izdenister natigeler, no. 3 (107), pp. 464–472, Sep. 2025, doi: 10.37884/3-2025/44.
“ШУ-САРЫСУ ОЙПАТЫНЫҢ ҚҰРАМЫНДАҒЫ ЛИТИЙЛІ ТҰЗДЫҚТАРЫНЫҢ ТҮЗУІНІҢ ГИДРОГЕОХИМИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ”. Izdenister Natigeler, no. 3 (107), Sept. 2025, pp. 464-72, https://doi.org/10.37884/3-2025/44.
“ШУ-САРЫСУ ОЙПАТЫНЫҢ ҚҰРАМЫНДАҒЫ ЛИТИЙЛІ ТҰЗДЫҚТАРЫНЫҢ ТҮЗУІНІҢ ГИДРОГЕОХИМИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ”. Izdenister natigeler, no. 3 (107) (September 30, 2025): 464–472. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/981.
1.ШУ-САРЫСУ ОЙПАТЫНЫҢ ҚҰРАМЫНДАҒЫ ЛИТИЙЛІ ТҰЗДЫҚТАРЫНЫҢ ТҮЗУІНІҢ ГИДРОГЕОХИМИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Sep. 30 [cited 2026 Sep. 15];(3 (107):464-72. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/981
1.ШУ-САРЫСУ ОЙПАТЫНЫҢ ҚҰРАМЫНДАҒЫ ЛИТИЙЛІ ТҰЗДЫҚТАРЫНЫҢ ТҮЗУІНІҢ ГИДРОГЕОХИМИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. Izdenister natigeler. 2025;(3 (107):464-472. doi:10.37884/3-2025/44