Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

ІЛЕ ОЙЫСЫНЫҢ СОДАЛЫ-ТҰЗДАНҒАН ЖАРТЫЛАЙ ГИДРОМОРФТЫ КЕБІРЛЕРДІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ

Г.М. Сарыбаева* 1 , А.Х. Наушабаев 1

1 Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті

doi.org/10.37884/2-2021/19 Бет. 192-204 Қабылданды 02.03.2022 Жарияланды 30.06.2021

Аңдатпа

Іле ойысының содалы тұзданған жартылай гидроморфты кебірлердіңтүзілу шарттары және кескінде соданың пайда болу мүмкіндіктері тек топырақ түзу факторларының, топырақтың, грунттардың және жер асты ыза суларының химиялық құрамының үйлесімдері жағдайында қарастырылған. Іле ойысының ортаңғы бөлігінде өрбіген тектоникалық процестердің салдарынан жіпсу су құбылымыжағдайындатүзілген карбонатты сульфатты сортаңдардың жоғарғы қабатын тұзсыздандыру орын алғандығы анықталды. Осы процестің әрі қарай жүруі және карбонатты қабаттар арқылы натрий сульфаты бар ерітінділердің төменге қарайағысы арқылы баяу және ұзақ уақыт сүзілуі соданы түзіп және жинақтап, сульфатты шалғынды сортаңдарды сортаңданыңқыраған және кебірленгеншалғындау сұр топырағына, ал жоғарыда аталған процестердің ұзақ жүретін болса жартылай гидроморфты кебірге айналдырады.
Кез-келген тұзды топырақты мелиорациялау құрамы мен қасиеттерімен қатар олардың генезисін зерттеуді қажет ететіні белгілі. Сондықтан олардың пайда болу ерекшеліктерін білмей топырақтың құнарлылығын анықтау және реттеу мүмкін емес. Содалы тұзданған топырақ ошақтары бір-бірінен алшақ болғандықтан, олардағы сода түзілуін анықтайтын факторлар комбинациясының өзара әсерін анықтау қажет. Оның топырақта және жер асты суларында пайда болуы әр жағдайда жеке және жан-жақты яңни табиғи-тарихи және салыстырмалы-географиялық әдістерді қолдана отырып, "топырақ түзуші факторлар-қарапайым топырақ түзуші процестер-топырақ қасиеттері" үштігіне негіздей отырып қарастырылуы керек. Табиғатта содалы тұзданған топырақтың пайда болуын анықтау тарихты зерттеуді және топырақта соданың түзулуінің қолданыстағы теорияларын білуді қажет етеді. Соңғысы зерттеулерді талдау және біздікіне ұқсас жағдайларды анықтау болашақта содалы тұзданған топырақты мелиорациялаудың ең дұрыс жолдарын анықтауға мүмкіндік береді.

содалы-сортаңданған топырақ, құнарлылық, мелиорация, жартылай гидроморфты кебір, Іле ойысы.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. Моделирование процессов засоления и осолонцевания почв. -М.: Наука, 1980.-C.12-14.
  2. 2. Кондорская Н.И. Географическое распространение почв содового засоления в СССР//Почвоведение. - 1965. - №9. - C.10-15.
  3. 3. Қалдыбаев С. Қазақстанның тұзды топырақтары жəне оларды мелиорациялау. – Алматы.: ЖК «Центр Оперативной полиграфии». – 2016.С. -502
  4. 4. Наушабаев А.Х., Көбенқұлов К.К., Ошақбаева Ж.О., Сейтқали Н. Содалы сортаңданған кебірленген шалғынды қара-қоңыр топырағын қышқылдау. «Ізденістер, нəтижелер – Исследование, результаты». 2020. - №4(88).- С.257-261.
  5. 5. Wegsheider R. Natrium carbonate//Dolter’sHandbuch der Mineral chemie. -1912. - Bd 1. - P. 79-83.
  6. 6. Ковда В.А. Проблемы опустынивания и засоления почв аридных регионов мира (отв. редакторы Е.И Панкова, И.П. Айдаров) Ин-т физ.-хим. ибиол. проблем почвоведения РАН. – М.: Наука. –С. 2008. – 415.
  7. 7. Hilgard E.W. Berichte der deutschenchemischen Gesellschaft. - 1892. - Vol. 25. - pp. 3624-3630.
  8. 8. Танатор С.О. О процессе образования соды в природе//Журнал общества. - 1896. - Вып. 3-4. - C. 86-99.
  9. 9. Гедройц К.К. Коллоидная химия в вопросах почвоведения// Почвоведение. - 1999. № 9. -С.1061-1067
  10. 10. Бекетова А., Калдыбаев С., Джей Сагин, Ертаева Ж. Динамика уровня и минера-лизации грунтовых вод луговых солончаков сазовой полосы предгорной равнины Илийского Алатау. «Ізденістер, нəтижелер – Исследования, результаты». №1(73) 2017. ISSN 2304-3334-01. – С. 88-92.
  11. 11. Калдыбаев С. Регулирование водно-солевого режима луговых солончаков сазовой полосы предгорной равнины Илийского Алатау и разработка научно-обоснованных прогнозов параметров их изменения. //Материалы международной научной конференции «Современное состояние почвоведения и агрохимии, проблемы и пути их решения», ТОО КазНИИ Почвоведения и агрохимии им. У.У. Успанова, Алматы. - 2015. – С.9.
  12. 12. Сейткали Н., Кубенкулов К.К., Наушабаев А.Х., Жамангараева А.Н. Іле ойысының сілтілі тұзданған шалғынды топырақтарының биологиялық көрсеткіштері. «Исследования, результаты». №1(77) 2018. –С. 251 – 254.
  13. 13. Засоленные почвы России. Отв. редакторы Шишов Л.Л., Панкова Е.И.- М.: ИКЦ «Академкнига». - 2006. С. – 854.
  14. 14. Кубенкулов К.К., Жоламанов К.К., Наушабаев А.Х. Влияние содово-засоленности лугово-каштановых почв на урожайность культур – фитомелиорантов. Научно-практическая конференция «Наука и образование для села» Алматы, «Агроуниверситет», 2009. С. 74-79.
  15. 15. Ковда В.А., Самойлова Е.М. Миграция солей в луговых почвах содового засоления//ДАН. ССР. Серия геология. - 1972. - Т. 207, №2. – С. 441-444.
  16. 16. Ропот Б.М. Некоторые факторы содообразования в грунтовых водах и почвах низо-вий р. Талас//Почвоведение. - 1973. - №2. - С. 82-90.
  17. 17. Сапаров А., Чен Ши., Цзили Абдувайли. Почвы аридной зоны Казахстана: совре-менное состояние и их использование. – Алматы.: Изд-во ТОО «Полиграфия и сервис К0 ». - 2014. С. -440.
  18. 18. Горев Л.Н., Пелешко В.И. Основы мелиоративной гидрохимии. - Киев.: Высшая школа, 1991. - С. 173-177.
  19. 19. Игембаева А.Қ., Молжигитова Д.К., Пентаев Т.П. Алматы облысы ауылшаруа-шылық алқаптарының мониторингі. Известия Национальной академии наук Республики Казахстан. Серия аграрных наук. №6. 2014, С. – 39-45

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2021. ІЛЕ ОЙЫСЫНЫҢ СОДАЛЫ-ТҰЗДАНҒАН ЖАРТЫЛАЙ ГИДРОМОРФТЫ КЕБІРЛЕРДІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ. Izdenister natigeler. 2 (90) (Jun. 2021), 192–204. DOI:https://doi.org/10.37884/2-2021/19.
(1)ІЛЕ ОЙЫСЫНЫҢ СОДАЛЫ-ТҰЗДАНҒАН ЖАРТЫЛАЙ ГИДРОМОРФТЫ КЕБІРЛЕРДІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ. Izdenister natigeler 2021, No. 2 (90), 192-204. https://doi.org/10.37884/2-2021/19.
ІЛЕ ОЙЫСЫНЫҢ СОДАЛЫ-ТҰЗДАНҒАН ЖАРТЫЛАЙ ГИДРОМОРФТЫ КЕБІРЛЕРДІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ. (2021). Izdenister Natigeler, 2 (90), 192-204. https://doi.org/10.37884/2-2021/19
ІЛЕ ОЙЫСЫНЫҢ СОДАЛЫ-ТҰЗДАНҒАН ЖАРТЫЛАЙ ГИДРОМОРФТЫ КЕБІРЛЕРДІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2 (90), p. 192–204, 2021. DOI: 10.37884/2-2021/19. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/9. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ІЛЕ ОЙЫСЫНЫҢ СОДАЛЫ-ТҰЗДАНҒАН ЖАРТЫЛАЙ ГИДРОМОРФТЫ КЕБІРЛЕРДІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ”. 2021. Izdenister Natigeler, no. 2 (90) (June): 192-204. https://doi.org/10.37884/2-2021/19.
“ІЛЕ ОЙЫСЫНЫҢ СОДАЛЫ-ТҰЗДАНҒАН ЖАРТЫЛАЙ ГИДРОМОРФТЫ КЕБІРЛЕРДІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ” (2021) Izdenister natigeler, (2 (90), pp. 192–204. doi:10.37884/2-2021/19.
[1]“ІЛЕ ОЙЫСЫНЫҢ СОДАЛЫ-ТҰЗДАНҒАН ЖАРТЫЛАЙ ГИДРОМОРФТЫ КЕБІРЛЕРДІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ”, Izdenister natigeler, no. 2 (90), pp. 192–204, Jun. 2021, doi: 10.37884/2-2021/19.
“ІЛЕ ОЙЫСЫНЫҢ СОДАЛЫ-ТҰЗДАНҒАН ЖАРТЫЛАЙ ГИДРОМОРФТЫ КЕБІРЛЕРДІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ”. Izdenister Natigeler, no. 2 (90), June 2021, pp. 192-04, https://doi.org/10.37884/2-2021/19.
“ІЛЕ ОЙЫСЫНЫҢ СОДАЛЫ-ТҰЗДАНҒАН ЖАРТЫЛАЙ ГИДРОМОРФТЫ КЕБІРЛЕРДІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ”. Izdenister natigeler, no. 2 (90) (June 30, 2021): 192–204. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/9.
1.ІЛЕ ОЙЫСЫНЫҢ СОДАЛЫ-ТҰЗДАНҒАН ЖАРТЫЛАЙ ГИДРОМОРФТЫ КЕБІРЛЕРДІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ. Izdenister natigeler [Internet]. 2021 Jun. 30 [cited 2026 Sep. 15];(2 (90):192-204. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/9
1.ІЛЕ ОЙЫСЫНЫҢ СОДАЛЫ-ТҰЗДАНҒАН ЖАРТЫЛАЙ ГИДРОМОРФТЫ КЕБІРЛЕРДІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ. Izdenister natigeler. 2021;(2 (90):192-204. doi:10.37884/2-2021/19