Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
СУ, ЖЕР ЖӘНЕ ОРМАН РЕСУРСТАРЫ

ТӨМЕН ҚЫСЫМДЫ ТАМШЫЛАТЫП СУАРУ ТӘСІЛІ КЕЗІНДЕ ҚАНТ ҚҰМАЙЫН СУАРУ РЕЖИМІН ЗЕРТТЕУ

Сандуғаш Таженова 1 , Асылхан Шомантаев 1 , Гулзинат Алдамбергенова 1 , Канат Ануарбеков 2 , Меруерт Копен 1

1 Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті; 2 «Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті» КЕАҚ

doi.org/10.37884/2-2025/42 Бет. 420-429 Қабылданды 01.04.2025 Жарияланды 30.06.2025

Аңдатпа

Мақалада Қызылорда облысы Қазақстанның суармалы егіншілік саласының  суды көп тұтынатын саласы туралы қарастырылады. Экологиялық, экономикалық және әлеуметтiк жағдайлар тұрғысынан негiзгi мiндеттердiң бiрi, ауыл шаруашылығы дақылдарын суаруға қажетті суармалы судың әрбiр текше метрiн (м3) неғұрлым тиiмдi пайдалану болып табылады.

Көптеген ғалымдардың тәжірибесі көрсеткендей, соңғы онжылдықта көптеген мелиорацияланатын жерлерде ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігі қажетті деңгейге көтерілмей жүр. Суармалы жерлерде жер асты сулары деңгейінің көтерілуі нәтижесінде экологиялық жағдайдың нашарлауы, қайталама тұздану, топырақтың тұздануы және су эрозиясы процестерінің дамуы байқалып жүр. Мұның бәрi тиiмсiз суару  тәсiлдерiн пайдаланудан, суару суының жоғары ысыраптылығынан, сондай-ақ суару жүйесiнiң нашар техникалық жай-күйiнен туындап отыр.

Ауыл шаруашылығы өнiмдерiн өндiру кезiнде нарықтық қатынастарда экологиялық жағдаймен қатар үнемдiлiк пен рентабельдiлiкке де көңіл бөлiнедi. Жем-шөп өндірісін ұлғайту және мал шаруашылығының жем-шөп базасын нығайту үшін, біздің табиғи-экономикалық өңірімізде  осы жағдайларды қамтамасыз ететін дақыл - бұл қант құмайы жем-шөп дақылы болып табылады. Қант құмайы дақылы мал шаруашылығын сапалы азықпен қамтамасыз ету мәселесін оңтайлы шешуге мүмкіндік береді.

қант құмайы мелиорация тамшылатып суару суару режимі транспирация суару нормасы

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. Н.И.Филиппова, Е.И.Парсаев, И.В.Чилимова, Т.М.Коберницкая, Н.М.Мустафина. Селекция сорго сахарного на севере Казахстана. Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты. №04 (104) 2024, ISSN 2304-3334.
  2. 2. Ануарбеков К.К., Зубаиров О.З., Жайлаубаева М.М. Агромелиоративные характеристики орошаемых земель Кзылординской области. Ізденістер, нәтижелер, ғылыми журнал, Алматы, №01 (61) 2014.С.106-111
  3. 3. Григоров М.С. Овчинников А.С и др. Современные перспективные водосберегающие способы полива в Нижнем Поволжье.- Волгоград, 2010.- 240 с.
  4. 4. Гричаная Т.С., Першуков Д.А Примерение капельного орошения при возделывании овощных культур на юге Казахстана// Мелорация и водное хозяйство: проблемы и пути решения. Материалы международно практической конференции (Костяковские чтения)-М. 2016.-Т.1. -С.180-184.
  5. 5. Гричаная Т.С. Перспективы применения капельного орошения в Республике Казахстан/ Научные исследования в мелиорации и водном хозяйстве: сб.науч.трудов/ ТОО «КазНИИВХ», - Тараз, 2009.-.46.- Вып.1.-С. 86-91
  6. 6. Massatbayev K, lzbassov N. Nurabaev D, Musabekov K. Shomantaev A., Massatbaev M. Technology and Regime of Sugar Beet Drip Irrigation with Plastic Mulching der the Jambyl/l lrrigation and Drainage.-2016.-V.65.-Iss.5.1 . P7620- 630.
  7. 7. Таженова С. К., Алдабергенова ГТ. Шомантаев А.А. Кызылорда облысы жаздайында ауылшаруашылық, дақылдарын суаруға арналған қысымы төмен Тәжірбиелік-экспериментальды зерттеу.//Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университетінің ХАБАРШЫСЫ., Қызылорда 2022-№4 (63)—Б.110-120
  8. 8. Таженова С.К., Шомантаев А.А. Қызылорда облысы жағдайында қант құмайы мал азығы дақылын төмен қысымды тамшылатып суару жүйесімен суару технологиясы.// Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университетінің ХАБАРШЫСЫ., Қызылорда 2022-№1 (60)-Б.45-52
  9. 9. Ануарбеков К.К., Зубаиров О.З., Абикенова С.М. Исследование элементов водно-солевого режима и продуктивности орошаемых земель в низовьях реки Сырдарьи. ИЗВЕСТИЯ Национальной Академии наук Республики Казахстан, 2(20), март-апрель 2014, Алматы. С.112-117
  10. 10. Anuarbekov K., Aldiyarova A., Zubairov O., Radzevicius A., Mengdibayeva G., Burketbayeva A. Water-saving technology of irrigation of corn. News of the National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan, Series of Geology and Technical Sciences, Volume 2, Number 428 (2018), С.149-155.
  11. 11. Anuarbekov K., Kaypbayev E., Mengdibayeva G. Assessment of social and environmental damage caused by sewage and collector-drainage water pollution in the lower reaches of the Syrdarya river. News of the National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan, Series of Geology and Technical Sciences, Volume 1, Number 445 (2021), С.46-51.
  12. 12. Скопцова Е.Ю. Режим орошения и водопотребление сахорного сорго при дефиците водных ресурсов в условиях Саратовского Заволжья. Дис.на соиск.ученой степении кандидата сельскохозяйственных наук. Саратов, 2001.-128с.
  13. 13. Ануарбеков К.К., Куватова Г.М., Алдиярова А.Е. Тұзданған топырақтардың физикалық жағдайына баға беру және суармалы егіншілікте дұрыс пайдалану. Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты. №3 (99) 2023. С.308-319

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ТӨМЕН ҚЫСЫМДЫ ТАМШЫЛАТЫП СУАРУ ТӘСІЛІ КЕЗІНДЕ ҚАНТ ҚҰМАЙЫН СУАРУ РЕЖИМІН ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler. 2 (106) (Jun. 2025), 420–429. DOI:https://doi.org/10.37884/2-2025/42.
(1)ТӨМЕН ҚЫСЫМДЫ ТАМШЫЛАТЫП СУАРУ ТӘСІЛІ КЕЗІНДЕ ҚАНТ ҚҰМАЙЫН СУАРУ РЕЖИМІН ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler 2025, No. 2 (106), 420-429. https://doi.org/10.37884/2-2025/42.
ТӨМЕН ҚЫСЫМДЫ ТАМШЫЛАТЫП СУАРУ ТӘСІЛІ КЕЗІНДЕ ҚАНТ ҚҰМАЙЫН СУАРУ РЕЖИМІН ЗЕРТТЕУ. (2025). Izdenister Natigeler, 2 (106), 420-429. https://doi.org/10.37884/2-2025/42
ТӨМЕН ҚЫСЫМДЫ ТАМШЫЛАТЫП СУАРУ ТӘСІЛІ КЕЗІНДЕ ҚАНТ ҚҰМАЙЫН СУАРУ РЕЖИМІН ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2 (106), p. 420–429, 2025. DOI: 10.37884/2-2025/42. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/891. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ТӨМЕН ҚЫСЫМДЫ ТАМШЫЛАТЫП СУАРУ ТӘСІЛІ КЕЗІНДЕ ҚАНТ ҚҰМАЙЫН СУАРУ РЕЖИМІН ЗЕРТТЕУ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 2 (106) (June): 420-29. https://doi.org/10.37884/2-2025/42.
“ТӨМЕН ҚЫСЫМДЫ ТАМШЫЛАТЫП СУАРУ ТӘСІЛІ КЕЗІНДЕ ҚАНТ ҚҰМАЙЫН СУАРУ РЕЖИМІН ЗЕРТТЕУ” (2025) Izdenister natigeler, (2 (106), pp. 420–429. doi:10.37884/2-2025/42.
[1]“ТӨМЕН ҚЫСЫМДЫ ТАМШЫЛАТЫП СУАРУ ТӘСІЛІ КЕЗІНДЕ ҚАНТ ҚҰМАЙЫН СУАРУ РЕЖИМІН ЗЕРТТЕУ”, Izdenister natigeler, no. 2 (106), pp. 420–429, Jun. 2025, doi: 10.37884/2-2025/42.
“ТӨМЕН ҚЫСЫМДЫ ТАМШЫЛАТЫП СУАРУ ТӘСІЛІ КЕЗІНДЕ ҚАНТ ҚҰМАЙЫН СУАРУ РЕЖИМІН ЗЕРТТЕУ”. Izdenister Natigeler, no. 2 (106), June 2025, pp. 420-9, https://doi.org/10.37884/2-2025/42.
“ТӨМЕН ҚЫСЫМДЫ ТАМШЫЛАТЫП СУАРУ ТӘСІЛІ КЕЗІНДЕ ҚАНТ ҚҰМАЙЫН СУАРУ РЕЖИМІН ЗЕРТТЕУ”. Izdenister natigeler, no. 2 (106) (June 30, 2025): 420–429. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/891.
1.ТӨМЕН ҚЫСЫМДЫ ТАМШЫЛАТЫП СУАРУ ТӘСІЛІ КЕЗІНДЕ ҚАНТ ҚҰМАЙЫН СУАРУ РЕЖИМІН ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Jun. 30 [cited 2026 Sep. 15];(2 (106):420-9. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/891
1.ТӨМЕН ҚЫСЫМДЫ ТАМШЫЛАТЫП СУАРУ ТӘСІЛІ КЕЗІНДЕ ҚАНТ ҚҰМАЙЫН СУАРУ РЕЖИМІН ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler. 2025;(2 (106):420-429. doi:10.37884/2-2025/42