КАРАНТИНДІ АРАМШӨПТЕРДІҢ БИОЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ,  ЗИЯНДЫЛЫҒЫ МЕН ОЛАРҒА ҚАРСЫ КҮРЕС ШАРАЛАРЫН ЖЕТІЛДІРУ

Айжан Акмуллаева; Айгуль Идрисова; Қаламқас Құланбай; Медиль Орманбетов; Сандугаш Сыдыкбаева; Салтанат Маманова

doi:10.37884/1-2025/21

Аңдатпа

Мақалада Жетісу облысы Ескелді ауданының аймағында 2022-2024 жылдар карантинді арамшөптердің түрлері, биоэкологиялық ерекшеліктері, зияндылығы және оларға қарсы кешенді қорғау шараларын жетілдіру бойынша ғылыми-зерттеу жұмыстары жүргізілді.

Ескелді ауданының аймағында жатаған укекіре, арамсояу (сарышырмауық), тікенекті алқа, жусан жапырақты ойраншөптүрлері анықталды. Қарабұлақ, Сырымбет, Қаратал, Ақын Сара ауылдарының жол жиектерінде және «Қаратал» Мемлекеттік сорттық сынау учаскесінде арамсояу (Cūscuta) карантинді арамшөптің кездесу жиілігі басымдылық көрсетті. Ал Қайнарлы ауылы «Қыдырбаева» шаруа қожалығында және Ақын Сара ауылындағы жол жиектерінде жатаған укекіре (қызғылт) (Acroptilon repens) жиі кездесті. Карантинді арамшөптердің зияндылығы, оларға қарсы кешенді қорғау шаралары және шаруа қожалықтарына арналған ұсыныстар берілді.

Зерттеулер көрсеткендей, арамшөптердің дамуының ерте кезеңдерінде Бицепс 22 к.э.-1-3 л/га және Миура, к.э. – 0,4-1,2 л/га қолданылады 3-ші есепке алу нәтижелері бойынша бір жылдық паразитті арамшөптерді 93,0 - 95,0% - ға жоюға мүмкіндік берді, яғни биологиялық тиімділігі жоғары болды. Ал Пилот. - 1,5-6,0 л/га бір жылдық арамшөптерге қолданғанда 2-3-ші есептеу кезінде 56,6- 63,6 % төмен болды, көп жылдық арамшөптерінде 2-ші есептеуде 82,7 %, биологиялық тиімділігі анықталды.

Атпатамырлы арамшөптерге қарсы Дуал голд 960, к.э. -1,5 л/га және Торнадо 540, к.э.- 1,3 - 3,3 л/га препараттарын қолданғанда 1-ші есепке алу нәтижелері бойынша бір жылдық атпатамырлы арамшөптерге қарсы 46,3 - 49,5% -ға, ал 3-ші есептеуде 38,2 - 41,8 биологиялық тиімділігі көрсетті. Бір жылдық арамшөптерге қарсы қолданғанда Зенкор® Ультра, к.с. - 0,5 л/га препараты 1-ші есептеу кезінде 61,8 %, көп жылдық арамшөптерінде 67,1 %, биологиялық тиімділігі жоғары болды.

карантин, арамшөп, биоэкология, жатаған укекіре, арамсояу, зияндылығы, күрес шаралар.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Алехин, В.Т., Михайликова В.В., Михина Н.Г. Экономические пороги вредоносности вредителей, болезней и сорных растений в посевах сельскохозяйственных культур: справочник// В.Т. Алехин,. – М. : Росинформагротех, 2016. – 76 с.
2. Сағитов А.О., Исенова Г.Ж., Рвайдарова Г.О., Нуржанов Ә.С., Қалмақбаев Т.Ж., Өсімдікті химиялық қорғау Алматы, 2013. – 215 б.
3. Қазақстан Республикасы аумағында қолдануға рұқсат етiлген пестицидтердiң (улы химикаттардың), 2013 – 2023 жылдарға арналған тiзiмi/ Астана. - 2013. – 214 б.
4. Баздырев, Г.И. Защита сельскохозяйственных культур от сорных растений // учебное пособие - М.: Колос, 2023. – 328 с.
5. Аринов К., Мусынов К., Шестакова Н., Серекпаев Н., Апушев А. Растениеводство// Астана. «Фолиант». - 2016. 583 с.
6. Денисов Е.П., Солодовников А.П., Летучий А.В. Карантин сорных растений// краткий курс лекций. - сост. ФГБОУ ВО «Саратовский ГАУ». - Саратов, 2016. - 79 с.
7. Курманбаев С.К., Сарсембаев Б.С., Койгельдина А.Е.. Карантинные сорняки, вредители и болезни растений//Защита растений. Учебник для вузов Учебное пособие - Алматы: LP-Zhasulan, 2019.- 182 с.
8. Issanova, G. T., Abuduwaili, J., Mamutov, Z. U., Kaldybaev, A. A., Saparov, G. A., & Bazarbaeva, T. A. Saline soils and identification of salt accumulation provinces in Kazakhstan//Arid ecosystems. –2017. –Т. 7. –С. 243-250.
9. Egamberdieva D. et al. Biochar amendments improve licorice (Glycyrrhiza uralensis Fisch.) growth and nutrient uptake under salt stress //Plants. –2021. –Т. 10. –No. 10. –С. 2135.1
10. Базарбаев Б.Б, Кочоров А.С., Утельбаев Е.А., Алдабергенов А.С. Ақмола облысының далалы аймағы жағдайында жасымық егістігінде дара жарнақты арамшөптерге қарсы гербицидтердің тиімділігі// Ізденістер, нәтижелер –Исследования, результаты. №4(104) 2024. 245-253 б.
11. Ukibaev R.Zh. Slyamova N.D., Suleimanova G.A., Sapakhova Z.B. Stimulating properties of biological preparations on the bulb onion inKazakhstan// OnLine Journal ofBiological Sciences. – 2021. – № 4. – P. 304-311.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. КАРАНТИНДІ АРАМШӨПТЕРДІҢ БИОЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ, ЗИЯНДЫЛЫҒЫ МЕН ОЛАРҒА ҚАРСЫ КҮРЕС ШАРАЛАРЫН ЖЕТІЛДІРУ. Izdenister natigeler. 1 (105) (Mar. 2025), 172–181. DOI:https://doi.org/10.37884/1-2025/21.

(1)КАРАНТИНДІ АРАМШӨПТЕРДІҢ БИОЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ, ЗИЯНДЫЛЫҒЫ МЕН ОЛАРҒА ҚАРСЫ КҮРЕС ШАРАЛАРЫН ЖЕТІЛДІРУ. Izdenister natigeler 2025, No. 1 (105), 172-181. https://doi.org/10.37884/1-2025/21.

КАРАНТИНДІ АРАМШӨПТЕРДІҢ БИОЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ, ЗИЯНДЫЛЫҒЫ МЕН ОЛАРҒА ҚАРСЫ КҮРЕС ШАРАЛАРЫН ЖЕТІЛДІРУ. (2025). Izdenister Natigeler, 1 (105), 172-181. https://doi.org/10.37884/1-2025/21

КАРАНТИНДІ АРАМШӨПТЕРДІҢ БИОЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ, ЗИЯНДЫЛЫҒЫ МЕН ОЛАРҒА ҚАРСЫ КҮРЕС ШАРАЛАРЫН ЖЕТІЛДІРУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 1 (105), p. 172–181, 2025. DOI: 10.37884/1-2025/21. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/869. Acesso em: 15 sep. 2026.

“КАРАНТИНДІ АРАМШӨПТЕРДІҢ БИОЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ, ЗИЯНДЫЛЫҒЫ МЕН ОЛАРҒА ҚАРСЫ КҮРЕС ШАРАЛАРЫН ЖЕТІЛДІРУ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 1 (105) (March): 172-81. https://doi.org/10.37884/1-2025/21.

“КАРАНТИНДІ АРАМШӨПТЕРДІҢ БИОЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ, ЗИЯНДЫЛЫҒЫ МЕН ОЛАРҒА ҚАРСЫ КҮРЕС ШАРАЛАРЫН ЖЕТІЛДІРУ” (2025) Izdenister natigeler, (1 (105), pp. 172–181. doi:10.37884/1-2025/21.

[1]“КАРАНТИНДІ АРАМШӨПТЕРДІҢ БИОЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ, ЗИЯНДЫЛЫҒЫ МЕН ОЛАРҒА ҚАРСЫ КҮРЕС ШАРАЛАРЫН ЖЕТІЛДІРУ”, Izdenister natigeler, no. 1 (105), pp. 172–181, Mar. 2025, doi: 10.37884/1-2025/21.

“КАРАНТИНДІ АРАМШӨПТЕРДІҢ БИОЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ, ЗИЯНДЫЛЫҒЫ МЕН ОЛАРҒА ҚАРСЫ КҮРЕС ШАРАЛАРЫН ЖЕТІЛДІРУ”. Izdenister Natigeler, no. 1 (105), Mar. 2025, pp. 172-81, https://doi.org/10.37884/1-2025/21.

“КАРАНТИНДІ АРАМШӨПТЕРДІҢ БИОЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ, ЗИЯНДЫЛЫҒЫ МЕН ОЛАРҒА ҚАРСЫ КҮРЕС ШАРАЛАРЫН ЖЕТІЛДІРУ”. Izdenister natigeler, no. 1 (105) (March 30, 2025): 172–181. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/869.

1.КАРАНТИНДІ АРАМШӨПТЕРДІҢ БИОЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ, ЗИЯНДЫЛЫҒЫ МЕН ОЛАРҒА ҚАРСЫ КҮРЕС ШАРАЛАРЫН ЖЕТІЛДІРУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Mar. 30 [cited 2026 Sep. 15];(1 (105):172-81. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/869

1.КАРАНТИНДІ АРАМШӨПТЕРДІҢ БИОЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ, ЗИЯНДЫЛЫҒЫ МЕН ОЛАРҒА ҚАРСЫ КҮРЕС ШАРАЛАРЫН ЖЕТІЛДІРУ. Izdenister natigeler. 2025;(1 (105):172-181. doi:10.37884/1-2025/21

[1] 1. Алехин, В.Т., Михайликова В.В., Михина Н.Г. Экономические пороги вредоносности вредителей, болезней и сорных растений в посевах сельскохозяйственных культур: справочник// В.Т. Алехин,. – М. : Росинформагротех, 2016. – 76 с.

[2] 2. Сағитов А.О., Исенова Г.Ж., Рвайдарова Г.О., Нуржанов Ә.С., Қалмақбаев Т.Ж., Өсімдікті химиялық қорғау Алматы, 2013. – 215 б.

[3] 3. Қазақстан Республикасы аумағында қолдануға рұқсат етiлген пестицидтердiң (улы химикаттардың), 2013 – 2023 жылдарға арналған тiзiмi/ Астана. - 2013. – 214 б.

[4] 4. Баздырев, Г.И. Защита сельскохозяйственных культур от сорных растений // учебное пособие - М.: Колос, 2023. – 328 с.

[5] 5. Аринов К., Мусынов К., Шестакова Н., Серекпаев Н., Апушев А. Растениеводство// Астана. «Фолиант». - 2016. 583 с.

[6] 6. Денисов Е.П., Солодовников А.П., Летучий А.В. Карантин сорных растений// краткий курс лекций. - сост. ФГБОУ ВО «Саратовский ГАУ». - Саратов, 2016. - 79 с.

[7] 7. Курманбаев С.К., Сарсембаев Б.С., Койгельдина А.Е.. Карантинные сорняки, вредители и болезни растений//Защита растений. Учебник для вузов Учебное пособие - Алматы: LP-Zhasulan, 2019.- 182 с.

[8] 8. Issanova, G. T., Abuduwaili, J., Mamutov, Z. U., Kaldybaev, A. A., Saparov, G. A., & Bazarbaeva, T. A. Saline soils and identification of salt accumulation provinces in Kazakhstan//Arid ecosystems. –2017. –Т. 7. –С. 243-250.

[9] 9. Egamberdieva D. et al. Biochar amendments improve licorice (Glycyrrhiza uralensis Fisch.) growth and nutrient uptake under salt stress //Plants. –2021. –Т. 10. –No. 10. –С. 2135.1

[10] 10. Базарбаев Б.Б, Кочоров А.С., Утельбаев Е.А., Алдабергенов А.С. Ақмола облысының далалы аймағы жағдайында жасымық егістігінде дара жарнақты арамшөптерге қарсы гербицидтердің тиімділігі// Ізденістер, нәтижелер –Исследования, результаты. №4(104) 2024. 245-253 б.

[11] 11. Ukibaev R.Zh. Slyamova N.D., Suleimanova G.A., Sapakhova Z.B. Stimulating properties of biological preparations on the bulb onion inKazakhstan// OnLine Journal ofBiological Sciences. – 2021. – № 4. – P. 304-311.