Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ ЖАЗДЫҚ АРПА СОРТТАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІНЕ СЕБУ МЕРЗІМІ МЕН МӨЛШЕРІНІҢ ӘСЕРІ

Гулнар Мырзабаева 1 , Курманкуль Абаева 1 , Ержан Әбілдаев 1 , Алтынай Идрисова 1 , Айнур Игембаева 1 , Наурузбай Тажетдинов 2

1 «Қазақ ұлттық аграрлық ұлттық зерттеу университеті» КЕАҚ; 2 Қарақалпақстан ауыл хожалығы агротехнологиялар институты

doi.org/10.37884/1-2025/17 Бет. 135-144 Қабылданды 27.01.2025 Жарияланды 30.03.2025

Аңдатпа

Астық өндірісі – Қазақстандағы ауыл шаруашылығының дамуы үшін негізгі мәселе. Оны шешу халықты азық-түлікпен, мал шаруашылығын жем-шөппен, ал өнеркәсіпті шикізатпен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Бұл бағыттағы маңызды міндеттердің бірі – арпа дәнінің өнімділігі мен жалпы түсімін арттыру. Біздің зерттеулеріміз көрсеткендей, бұл мәселені тиімді шешу үшін өнімділікті жоғарылатумен қатар, астық сапасын да мақсатты пайдалану арқылы айтарлықтай жақсарту қажет.  Алматы облысы – Қазақстандағы ең ірі астық өндіруші өңірлердің бірі. 2020 жылы облыста жаздық арпа егісінің көлемі 231,8 мың гектарды құрады. Алайда зерттеулер көрсеткендей, оның өнімділігі аймақтың топырақ-климаттық әлеуетіне сәйкес келмейді. Сонымен қатар, жыл сайын өнім тұрақсыз болып, салыстырмалы түрде төмен деңгейде қалып отыр. Жаздық арпа өнімділігінің өсуі мен тұрақтылығына кері әсер ететін негізгі факторлар – жаңа сорттардың өндіріске баяу енгізілуі және сорттық агротехнология талаптарының сақталмауы. Соңғы жылдары Алматы облысында жоғары өнімді (6–7 т/га) және экономикалық тұрғыдан тиімді қасиеттері бар жаздық арпаның жаңа сорттары шығарылды. Зерттеу нәтижелері көрсеткендей, жаздық арпаның биологиялық әлеуетін толық жүзеге асыру өсіру технологиясына тікелей байланысты. Біздің ғылыми-зерттеу жұмысымызда бұл дақылды өсіру технологиясын жетілдіру ерекше маңызға ие. Атап айтқанда, ауыспалы егіске орналастыру, оңтайлы отырғызу тығыздығы мен себу мерзімін анықтау арқылы өнімділікті арттыруға назар аударылады. Қазақстанның оңтүстік-шығысындағы Алматы облысының жағдайында өсірілетін жаздық арпаның жаңа сорттарына арналған сорттық агротехнология бойынша бұрын соңды осы екі сортқа оншада зерттеулер жүргізілмеген. Біздің зерттеу жұмысымызда Алматы облысының оңтүстік-шығыс аймағындағы құнды тұқымдық материал ретінде арпа сорттарын өсіру өзекті мәселе болып қарастырылды. Зерттеудің мақсаты – осы өңірдің жағдайында жаздық арпаның "Ақжол" және "Жұлдыз" сорттарын себудің оңтайлы мерзімдері мен тұқым мөлшерін анықтау.

сорт, егіс, себу мерзімі, себу мөлшері, оңтайлы уақыт, қалыптасу, егістік өнгіштік, сақталуы, түптену.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. Горянин О. И., Пронович Л. В., Джангабаев Б. Ж. Оптимизация норм высева ярового ячменя в Поволжье. Аграрный научный журнал. 2023;(11):44–50. DOI: https://doi.org/ 10.28983/asj.y2023i11pp44-50 EDN: DKSOJB
  2. 2. Перепичай, М.И. Влияние сроков посева на качество семян новых сортов ячменя/ М.И. Перепичай// Современные тенденции в науке и образовании: материалы XVIII международной научно-практической конференции. - Москва,2017. - С. 67-69.
  3. 3. Перепичай, М.И. Влияние качества семян на густоту стояния растений ячменя/ М.И. Перепичай// Наука сегодня: проблемы и пути решения: материалы международной научно-практической конференции. - Вологда, 2017. - С. 62-63.
  4. 4. Джангабаев Б. Ж., Пронович Л. В., Щербинина Е. В., Горянин О. И. Влияние способов посева и норм высева на продуктивность и эффективность возделывания ярового ячменя в Среднем Заволжье. Молодой ученый. 2016;(27-3(131)):31–33. Режим доступа: https://elibrary.ru/item.asp?id=27535156 EDN: XEOIUP
  5. 5. Романова, И.Н. Урожайность сортов ярового ячменя в зависимости от качества посевного материала/ И.Н. Романова, М.И. Перепичай// Инновационные идеи молодых исследователей для агропромышленного комплекса: материалы 39- ой студенческой научно-практической конференции молодых ученых. – Смоленск, 2014. - С. 235-240.
  6. 6. Тихонов, Н.И. Влияние предшественника, срока сева и сорта на урожайность и пивоваренные качества зерна ярового ячменя / Н.И. Тихонов // Известия: Нижневолжского агроуниверситетского комплекса: наука и высшее профессиональное образование. - 2007. -№4. -С. 13-19
  7. 7. Лапина В.В., Смолин Н.В., Мурашов А.В. Влияние глубины заделки семян на полевую всхожесть и урожайность ячменя // Аграрный научный журнал. – 2015. – № 6. – С. 20–24.
  8. 8. Пигорев И.Я., Комарицкая Е.И. Влияние норм посева на продуктивность ячменя в курской области // Фундаментальные исследования. – 2005. – № 10. – С. 51-52.
  9. 9. Шевцов В.М., Радионов А.И., Блошко Н.И. Реакция новых сортов озимого ячменя на нормы высева и сроки сева на Кубани. Труды КубГАУ, №15,2008. С. 77-82.
  10. 10. Выращивание ярового ячменя / А.С. Ерешко, Л.П. Бельтюков, Л.Н. Коваленко, Л.В. Шикина / Рекомендации. – Зерноград: ФГОУ ВПО АЧГАА, 2004. – 11 с.
  11. 11. Пузырева, А. Ю. Влияние сорта и сроков посева на урожайность и качество зерна ячменя в разных агроклиматических зонах Иркутской области : спец. 06.01.01 «Общее земледелие, растениеводство»: диссертация на соискание ученой степени кандидата сельскохозяйственных наук / Пузырева Анна Юрьевна. – Улан-Удэ, 2013. – 140 с.
  12. 12. Никифоров В. М., Никифоров М. И., Мамеев В. В. Урожайность и качество зерна сортов ярового ячменя в интенсивных технологиях возделывания. Вестник Брянской ГСХА. 2019;(6(76)):8–13. Режим доступа: https://www.elibrary.ru/item.asp?id=41466919 EDN: ZMTEMR
  13. 13.Хоконова М. Б., Кудаев Р. Х., Бжеумыхов В. С., Кашукоев М. В., Расулов А. Р. Влияние норм высева на урожай и качество ячменя. Проблемы развития АПК региона. 2022;(2(50)):116–120. DOI: https://doi.org/10.52671/20790996_2022_2_116 EDN: KKRAZE
  14. 14. Дубровский А. В., Соломатина Н. В., Попова О. В., Ветров В. Ф., Полянский Н. А. Влияние нормы высева на урожайность ярового ячменя в условиях Тамбовской области. Наука и Образование. 2023;6(1):229. Режим доступа: https://opusmgau.ru/index.-php/see/ article/view/5585 EDN: ECAROE
  15. 15. Жунусова, А., Рсалиев, А., Сарбаев, А., Абилдаев, Е., & Хидиров, К. (2024). Оцен-
  16. ка хозяйственно-ценных признаков сортообразцов ячменя к устойчивых к грибным заболе-ваниям. Исследования, результаты № 4 (104) 2024. стр. 254–262. https://doi.org/10.37884/4-2024/26

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ ЖАЗДЫҚ АРПА СОРТТАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІНЕ СЕБУ МЕРЗІМІ МЕН МӨЛШЕРІНІҢ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler. 1 (105) (Mar. 2025), 135–144. DOI:https://doi.org/10.37884/1-2025/17.
(1)ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ ЖАЗДЫҚ АРПА СОРТТАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІНЕ СЕБУ МЕРЗІМІ МЕН МӨЛШЕРІНІҢ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler 2025, No. 1 (105), 135-144. https://doi.org/10.37884/1-2025/17.
ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ ЖАЗДЫҚ АРПА СОРТТАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІНЕ СЕБУ МЕРЗІМІ МЕН МӨЛШЕРІНІҢ ӘСЕРІ. (2025). Izdenister Natigeler, 1 (105), 135-144. https://doi.org/10.37884/1-2025/17
ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ ЖАЗДЫҚ АРПА СОРТТАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІНЕ СЕБУ МЕРЗІМІ МЕН МӨЛШЕРІНІҢ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 1 (105), p. 135–144, 2025. DOI: 10.37884/1-2025/17. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/847. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ ЖАЗДЫҚ АРПА СОРТТАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІНЕ СЕБУ МЕРЗІМІ МЕН МӨЛШЕРІНІҢ ӘСЕРІ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 1 (105) (March): 135-44. https://doi.org/10.37884/1-2025/17.
“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ ЖАЗДЫҚ АРПА СОРТТАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІНЕ СЕБУ МЕРЗІМІ МЕН МӨЛШЕРІНІҢ ӘСЕРІ” (2025) Izdenister natigeler, (1 (105), pp. 135–144. doi:10.37884/1-2025/17.
[1]“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ ЖАЗДЫҚ АРПА СОРТТАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІНЕ СЕБУ МЕРЗІМІ МЕН МӨЛШЕРІНІҢ ӘСЕРІ”, Izdenister natigeler, no. 1 (105), pp. 135–144, Mar. 2025, doi: 10.37884/1-2025/17.
“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ ЖАЗДЫҚ АРПА СОРТТАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІНЕ СЕБУ МЕРЗІМІ МЕН МӨЛШЕРІНІҢ ӘСЕРІ”. Izdenister Natigeler, no. 1 (105), Mar. 2025, pp. 135-44, https://doi.org/10.37884/1-2025/17.
“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ ЖАЗДЫҚ АРПА СОРТТАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІНЕ СЕБУ МЕРЗІМІ МЕН МӨЛШЕРІНІҢ ӘСЕРІ”. Izdenister natigeler, no. 1 (105) (March 30, 2025): 135–144. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/847.
1.ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ ЖАЗДЫҚ АРПА СОРТТАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІНЕ СЕБУ МЕРЗІМІ МЕН МӨЛШЕРІНІҢ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Mar. 30 [cited 2026 Sep. 15];(1 (105):135-44. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/847
1.ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ ЖАЗДЫҚ АРПА СОРТТАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІНЕ СЕБУ МЕРЗІМІ МЕН МӨЛШЕРІНІҢ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler. 2025;(1 (105):135-144. doi:10.37884/1-2025/17