ТӨМЕН СҰРЫПТЫ КӨМІРДІҢ БЕТІНДЕ ТАРАЛҒАН МИКРОАҒЗАЛАРДЫҢ ФЕРМЕНТАТИВТІ БЕЛСЕНДІЛІГІ

Айнаш Науанова; Эльмира Баимбетова; Гулжанат Максутбекова; Назымгүл Шуменова

doi:10.37884/1-2025/09

Аңдатпа

Мақалада Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданының аумағында, Қарағанды қаласынан шығысқа қарай 35 шақырымдай түзу сызықта орналасқан Күмісқұдық және Кузнецк көмір кеніштерінің төмен сұрыпты қоңыр көмірінен бөлініп алынған Microbacterium, Brevundimonas, Pseudomonas, Streptomyces, Bacillus тектес микроағзалардың ферментативті белсенділігін зерттеу нәтижелері берілген.

Ферментативті белсенділікті зерттеу үшін NaCl әртүрлі концентрациясы бар селективті ортада өсуге бейім тұзға төзімді 10 штамм іріктеліп алынды. Қоңыр көмірден бөлініп алынған штамдардың көпшілігі целлюлаза, каталаза және пектиназаны түзуге қабілетті. Тұзға төзімді барлық штамдар №5 Microbacterium ginsengiterrae штамын қоспағанда, Гетчинсон ортасында жоғары целлюлазалық белсенділік көрсетті. Барлық зерттелген штамдар пектиназа өндіруге қабілетті, бұл топырақтағы өсімдік қалдықтарының ыдырау процесінде жаңа штамдарды қолдануда маңызы зор. Microbacterium ginsengiterrae №4, Microbacterium ginsengiterrae №5, Brevundimonas vesicularis №11, Brevundimonas nasdae №12, Brevundimonas vesicularis №19, Pseudomonas mandelii №25, Streptomyces parvus №26 штамдары жоғары каталазалық белсенділік көрсетсе, Streptomyces parvus №27 және Brevundimonas vesicularis №28 штамдарының каталазалық белсенділігі орташа болды.

Алынған нәтижелер тұзға төзімді микроағзалардан барлық сипаттамалары сортаң топырақтарда ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігін арттыру үшін қажет және тұзданған топырақтарды биоремедиациялауға, органикалық қалдықтар мен көмір қалдықтарын өңдеуге бағытталған биотехнологиялық үрдістерде экологиялық маңызды микробиологиялық биопрепараттар құрастыруда құнды болып табылады.

протеазалық белсенділік, каталазалық белсенділік, целлюлазалық белсенділік, ферменттер.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1.World Bank. Urban Mobility in African Cities: Developing National Urban Mobility Policy and Delivering at the City Level-Summary Report. – 2022.
2. Furkan H.I., Remzi B.С. Lignocellulosic biomass: a sustainable platform for the production of bio-based chemicals and polymers // Polymer Chemistry. - 2015. - 6. - Р. 4497–4559. doi: 10.1039/C5PY00263J.
3. Takunda S., Steven J. Medical solid waste management status in Zimbabwe // J. Material of Cycles Waste Managment. - 2023. V.25. - Р. 717-732. 10.1007/s10163-022-01578-4.
4. Masi C., Gemechu G., Tafesse M. Isolation, screening, characterization, and identification of alkaline protease-producing bacteria from leather industry effluent // Annals of Microbiology. - 2021. – V. 71. https://doi.org/10.1186/s13213-021-01631-x.
5. Gemechu G., Masi C., Tafesse M., Kebede G. A review on the bacterial alkaline proteases // J Xidian University. - 2020. - V.14(11). - P. 264-274.
6. Oumer O.J., Abate D. Screening and molecular identification of pectinase producing microbes from coffee pulp // BioMed Research International. - 2018. - V.1. 2961767. https://doi.org/10.1155/2018/2961767, 2-s2.0-85045759257.
7. Priya S., Sachchida N., Rai S.S., Rachana Ch.AK., Gupta S., Kumar S., Paromita B. Current perspective in research and industrial applications of microbial cellulases // International Journal of Biological Macromolecules. - 2024. - V. 264(1), 130639. https://doi.org/10.1016/j.ijbiomac.2024.130639.
8. Nitin V., Ankita S., Chetna G., Raja H., Raj Narayan K. Properties of Humic Acid Substances and Their Effect in Soil Quality and Plant Health // Humus and Humic Substances - Recent Advances. Reviewed: - 2022. 10 June 2022.
9. Свириденко Ю.Я., Свириденко Г.М., Перфильев Г.Д., Захарова М.Б., Матевосян Л.С., Мягконосов Д.С., Шатрова О.А., Оносовская Н.Н., Сёмова Е.Г. Методические рекомендации по организации производственного микробиологического контроля на предприятиях молочной промышленности (с атласом значимых микроорганизмов) МР 2.3.2.2327-08. - 2008.
10. Sukumaran R.K., Singhania R.R., Pandey А. Microbial cellulases-production, applications and challenges // Journal of Scientific and Industrial Research. - 2005. -V.64(11), 832–844.
11. Поволоцкая Ю.С. Общее представление о почвенных ферментах // International Journal of Humanities and Natural Sciences. - 2020. - V.1-1 (40). - C. 21-24. DOI: 10.24411/2500-1000-2020-10005.
12. Jun O., Woro Triarsi S., Qing-Shan L., Hiromi T., Sheng-Xue X., Kenji K., Tokuji I., Sakayu Sh. Two extracellular proteins with alkaline peroxidase activity, a novel cytochrome c and a catalase-peroxidase, from Bacillus sp. No.13 // Biochimica et Biophysica Acta (BBA) - Proteins and Proteomics. -2004. - V. 1699, I. 1–2. - P. 65-75.
13. Akimbekov N.S., Digel I., Tastambek Т.К., Marat А.К., Turaliyeva M.A., Kaiyrmanova G.K. Biotechnology of Microorganisms from Coal Environments: From Environmental Remediation to Energy Production // Biology. - 2022. - V. 11(9), 1306. https://doi.org/10.3390/biology11091306.
14. Egamberdieva D., Wirth S., Bellingrath-Kimura S.D., Mishra J., Arora N.K. Salt-Tolerant Plant Growth Promoting Rhizobacteria for Enhancing Crop Productivity of Saline Soils // Front. Microbiol. - 2019. - V.10. 2791.
15. Ekundayo F.O., Oyeniran K.A., Adedokun A.D. Antimicrobial activities of some Streptomyces isolated from garden soil samples and fish pond water in Futa // Journal of Bio-Science. - 2014. - V. 22. DOI:10.3329/jbs.v22i0.30005.
16.Науанова А.П., Жеделбаева А.С., Алгожина А.Ш., Жакипова А.А. Актиномицеттердің өсуі мен дамуына пестицидтердің әсер ету сипаты //Ізденістер, нәтижелер. – 2024. - №3. – С. 205-213.
17. Al-Dhabi N.A., Esmail G.A., Mohammed Ghilan A.K., Arasu M.V. Isolation and screening of _Streptomyces_ sp. Al-Dhabi-49 from the environment of Saudi Arabia with concomitant production of lipase and protease in submerged fermentation // Saudi Journal of Biological Sciences. - 2020. - V.27(1). - P. 474–479. https://doi.org/10.1016/j.sjbs.2019.11.011, 31889873.
18. Moon S.H., Satish J.P. Recombinant protein synthesis and plasmid instability in continuous // Biotechnology and Bioengineering. - 1993. - V.41. I.1. - P. 43-54.
19. Terefe M., Tefera T., Sakhuja P.K. Effect of a formulation of Bacillus firmus on root-knot nematode Meloidogyne incognita infestation and the growth of tomato plants in the greenhouse and nursery // Journal of Invertebrate Pathology. - 2009. - V.100. - I. 2. - P. 94-99.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ТӨМЕН СҰРЫПТЫ КӨМІРДІҢ БЕТІНДЕ ТАРАЛҒАН МИКРОАҒЗАЛАРДЫҢ ФЕРМЕНТАТИВТІ БЕЛСЕНДІЛІГІ. Izdenister natigeler. 1 (105) (Mar. 2025), 71–79. DOI:https://doi.org/10.37884/1-2025/09.

(1)ТӨМЕН СҰРЫПТЫ КӨМІРДІҢ БЕТІНДЕ ТАРАЛҒАН МИКРОАҒЗАЛАРДЫҢ ФЕРМЕНТАТИВТІ БЕЛСЕНДІЛІГІ. Izdenister natigeler 2025, No. 1 (105), 71-79. https://doi.org/10.37884/1-2025/09.

ТӨМЕН СҰРЫПТЫ КӨМІРДІҢ БЕТІНДЕ ТАРАЛҒАН МИКРОАҒЗАЛАРДЫҢ ФЕРМЕНТАТИВТІ БЕЛСЕНДІЛІГІ. (2025). Izdenister Natigeler, 1 (105), 71-79. https://doi.org/10.37884/1-2025/09

ТӨМЕН СҰРЫПТЫ КӨМІРДІҢ БЕТІНДЕ ТАРАЛҒАН МИКРОАҒЗАЛАРДЫҢ ФЕРМЕНТАТИВТІ БЕЛСЕНДІЛІГІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 1 (105), p. 71–79, 2025. DOI: 10.37884/1-2025/09. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/809. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ТӨМЕН СҰРЫПТЫ КӨМІРДІҢ БЕТІНДЕ ТАРАЛҒАН МИКРОАҒЗАЛАРДЫҢ ФЕРМЕНТАТИВТІ БЕЛСЕНДІЛІГІ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 1 (105) (March): 71-79. https://doi.org/10.37884/1-2025/09.

“ТӨМЕН СҰРЫПТЫ КӨМІРДІҢ БЕТІНДЕ ТАРАЛҒАН МИКРОАҒЗАЛАРДЫҢ ФЕРМЕНТАТИВТІ БЕЛСЕНДІЛІГІ” (2025) Izdenister natigeler, (1 (105), pp. 71–79. doi:10.37884/1-2025/09.

[1]“ТӨМЕН СҰРЫПТЫ КӨМІРДІҢ БЕТІНДЕ ТАРАЛҒАН МИКРОАҒЗАЛАРДЫҢ ФЕРМЕНТАТИВТІ БЕЛСЕНДІЛІГІ”, Izdenister natigeler, no. 1 (105), pp. 71–79, Mar. 2025, doi: 10.37884/1-2025/09.

“ТӨМЕН СҰРЫПТЫ КӨМІРДІҢ БЕТІНДЕ ТАРАЛҒАН МИКРОАҒЗАЛАРДЫҢ ФЕРМЕНТАТИВТІ БЕЛСЕНДІЛІГІ”. Izdenister Natigeler, no. 1 (105), Mar. 2025, pp. 71-79, https://doi.org/10.37884/1-2025/09.

“ТӨМЕН СҰРЫПТЫ КӨМІРДІҢ БЕТІНДЕ ТАРАЛҒАН МИКРОАҒЗАЛАРДЫҢ ФЕРМЕНТАТИВТІ БЕЛСЕНДІЛІГІ”. Izdenister natigeler, no. 1 (105) (March 30, 2025): 71–79. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/809.

1.ТӨМЕН СҰРЫПТЫ КӨМІРДІҢ БЕТІНДЕ ТАРАЛҒАН МИКРОАҒЗАЛАРДЫҢ ФЕРМЕНТАТИВТІ БЕЛСЕНДІЛІГІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Mar. 30 [cited 2026 Sep. 15];(1 (105):71-9. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/809

1.ТӨМЕН СҰРЫПТЫ КӨМІРДІҢ БЕТІНДЕ ТАРАЛҒАН МИКРОАҒЗАЛАРДЫҢ ФЕРМЕНТАТИВТІ БЕЛСЕНДІЛІГІ. Izdenister natigeler. 2025;(1 (105):71-79. doi:10.37884/1-2025/09

[1] 1.World Bank. Urban Mobility in African Cities: Developing National Urban Mobility Policy and Delivering at the City Level-Summary Report. – 2022.

[2] 2. Furkan H.I., Remzi B.С. Lignocellulosic biomass: a sustainable platform for the production of bio-based chemicals and polymers // Polymer Chemistry. - 2015. - 6. - Р. 4497–4559. doi: 10.1039/C5PY00263J.

[3] 3. Takunda S., Steven J. Medical solid waste management status in Zimbabwe // J. Material of Cycles Waste Managment. - 2023. V.25. - Р. 717-732. 10.1007/s10163-022-01578-4.

[4] 4. Masi C., Gemechu G., Tafesse M. Isolation, screening, characterization, and identification of alkaline protease-producing bacteria from leather industry effluent // Annals of Microbiology. - 2021. – V. 71. https://doi.org/10.1186/s13213-021-01631-x.

[5] 5. Gemechu G., Masi C., Tafesse M., Kebede G. A review on the bacterial alkaline proteases // J Xidian University. - 2020. - V.14(11). - P. 264-274.

[6] 6. Oumer O.J., Abate D. Screening and molecular identification of pectinase producing microbes from coffee pulp // BioMed Research International. - 2018. - V.1. 2961767. https://doi.org/10.1155/2018/2961767, 2-s2.0-85045759257.

[7] 7. Priya S., Sachchida N., Rai S.S., Rachana Ch.AK., Gupta S., Kumar S., Paromita B. Current perspective in research and industrial applications of microbial cellulases // International Journal of Biological Macromolecules. - 2024. - V. 264(1), 130639. https://doi.org/10.1016/j.ijbiomac.2024.130639.

[8] 8. Nitin V., Ankita S., Chetna G., Raja H., Raj Narayan K. Properties of Humic Acid Substances and Their Effect in Soil Quality and Plant Health // Humus and Humic Substances - Recent Advances. Reviewed: - 2022. 10 June 2022.

[9] 9. Свириденко Ю.Я., Свириденко Г.М., Перфильев Г.Д., Захарова М.Б., Матевосян Л.С., Мягконосов Д.С., Шатрова О.А., Оносовская Н.Н., Сёмова Е.Г. Методические рекомендации по организации производственного микробиологического контроля на предприятиях молочной промышленности (с атласом значимых микроорганизмов) МР 2.3.2.2327-08. - 2008.

[10] 10. Sukumaran R.K., Singhania R.R., Pandey А. Microbial cellulases-production, applications and challenges // Journal of Scientific and Industrial Research. - 2005. -V.64(11), 832–844.

[11] 11. Поволоцкая Ю.С. Общее представление о почвенных ферментах // International Journal of Humanities and Natural Sciences. - 2020. - V.1-1 (40). - C. 21-24. DOI: 10.24411/2500-1000-2020-10005.

[12] 12. Jun O., Woro Triarsi S., Qing-Shan L., Hiromi T., Sheng-Xue X., Kenji K., Tokuji I., Sakayu Sh. Two extracellular proteins with alkaline peroxidase activity, a novel cytochrome c and a catalase-peroxidase, from Bacillus sp. No.13 // Biochimica et Biophysica Acta (BBA) - Proteins and Proteomics. -2004. - V. 1699, I. 1–2. - P. 65-75.

[13] 13. Akimbekov N.S., Digel I., Tastambek Т.К., Marat А.К., Turaliyeva M.A., Kaiyrmanova G.K. Biotechnology of Microorganisms from Coal Environments: From Environmental Remediation to Energy Production // Biology. - 2022. - V. 11(9), 1306. https://doi.org/10.3390/biology11091306.

[14] 14. Egamberdieva D., Wirth S., Bellingrath-Kimura S.D., Mishra J., Arora N.K. Salt-Tolerant Plant Growth Promoting Rhizobacteria for Enhancing Crop Productivity of Saline Soils // Front. Microbiol. - 2019. - V.10. 2791.

[15] 15. Ekundayo F.O., Oyeniran K.A., Adedokun A.D. Antimicrobial activities of some Streptomyces isolated from garden soil samples and fish pond water in Futa // Journal of Bio-Science. - 2014. - V. 22. DOI:10.3329/jbs.v22i0.30005.

[16] 16.Науанова А.П., Жеделбаева А.С., Алгожина А.Ш., Жакипова А.А. Актиномицеттердің өсуі мен дамуына пестицидтердің әсер ету сипаты //Ізденістер, нәтижелер. – 2024. - №3. – С. 205-213.

[17] 17. Al-Dhabi N.A., Esmail G.A., Mohammed Ghilan A.K., Arasu M.V. Isolation and screening of _Streptomyces_ sp. Al-Dhabi-49 from the environment of Saudi Arabia with concomitant production of lipase and protease in submerged fermentation // Saudi Journal of Biological Sciences. - 2020. - V.27(1). - P. 474–479. https://doi.org/10.1016/j.sjbs.2019.11.011, 31889873.

[18] 18. Moon S.H., Satish J.P. Recombinant protein synthesis and plasmid instability in continuous // Biotechnology and Bioengineering. - 1993. - V.41. I.1. - P. 43-54.

[19] 19. Terefe M., Tefera T., Sakhuja P.K. Effect of a formulation of Bacillus firmus on root-knot nematode Meloidogyne incognita infestation and the growth of tomato plants in the greenhouse and nursery // Journal of Invertebrate Pathology. - 2009. - V.100. - I. 2. - P. 94-99.