STUDY OF PROPERTIES OF VERMICOMPOST BASED ON COW DUNG

Zhanar Yessenbayeva; Aknur Berkinbayeva; Manshuk Mambetova; Moldir Baikhamurova; Nurimzhan Aubakirov

doi:10.37884/1-2025/07

Аңдатпа

Ауыл шаруашылығының, әсіресе мал шаруашылығының саласында пайда болатын өңделмеген көң қалдықтары қазіргі таңда экологиялық тұрғыдан маңызды мәселелердің бірі болып табылады. Сондықтан да мал шаруашылығы қалдықтарын тиімді пайдалану өзекті міндеттердің бірі болып саналады. Бұл мақалада сиыр көңі негізіндегі көң негізгі субстрат болып табылады және оның сапалық қасиеттеріне зертханалық талдау жұмыстары жасалған. Сиыр көңі және органикалық қалдықтар (тағам қалдықтары, жапырақ түсімдері) пайдаланылатын вермикомпостты (биогумус) зерттеу бойынша тәжірибелер жүргізілді.

Сиыр көңінің құрамында макро - және микроэлементтердің мол мөлшері бар екендігі анықталды. Вермикомпосттау үдерісі нәтижесінде вермикомпостта N-азот, P-фосфор, K-калий, Mg-магний, Ni-никель, Cd-кадмий, Zn-цинк, Cu-медь, Cr-хром сияқты элементтердің теңгерімді мөлшері анықталды. Бұл элементтер өсімдіктер үшін маңызды элементтер саналады. Вермикомпосттау үдерісінде калифорниялық қызыл жауын құрттары маңызды рөл атқарады. Олар токсиндер мен патогендік микроорганизмдерді өз денелеріне сіңіріп, олардың әсерін жояды және органикалық қалдықтардан қоректік заттармен байытылған копролиттер шығарады. Алынған вермикомпостты (биогумус) талдау үшін ультракүлгін спектрометриялық әдіс және индуктивті байланысқан плазмалық оптикалық-эмиссиялық спектрометрия әдісі қолданылды.

Жұмыстың мақсаты технологиялық калифорниялық қызыл жауын құрттарының биоресурстарын ұтымды пайдаланудың теориялық және қолданбалы аспектілерін зерттеу, сондай-ақ органикалық қалдықтардың микробтық қауымдастығының вермикомпосттаудың ғылыми негіздерін әзірлеу және топырақ құнарлылығын қалпына келтіру әлеуетін бағалау болып табылады.

жауын құрттары, вермикомпосттау, органикалық қалдықтар, топырақ, биогумус, сиыр көңі, элементтер, микроағзалар.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Sohal B., Bhat S.A., Vig A.P. Vermiremediation and comparative exploration of physicochemical, growth parameters, nutrients and heavy metals content of biomedical waste ash via ecosystem engineers Eisenia fetida // Ecotoxicology and Environmental Safety. – 2021. – Vol. 227. – P. 112891. https://doi.org/10.1016/j.ecoenv.2021.112891.
2. Gurung K. Sun, Mickan B. S., Middleton J. A., Singh P. K., Jenkins S. N., Rengel Z., Siddique K. H. M., Solaiman Z. M. Manure-derived black soldier fly frass enhanced the growth of chilli plants (Capsicum annuum L.) and altered rhizosphere bacterial community // Applied Soil Ecology. – 2024. – Vol. 202. – P. 1056-1067.
3. Singh P.K., Gupta R., Sharma M., Patel J., Meena V.K. Effects of manure-based organic fertilizers on soil fertility and crop yield: A review // Environmental Science and Pollution Research. – 2022. – Vol. 29. – P. 5561-5573. https://doi.org/10.1007/s11356-021-16106-w.
4. Hu J., Zhao Y., Yao X., Wang J., Zheng P., Xi C., Hu B. Dominance of comammox Nitrospira in soil nitrification // Sci. Total Environ. – 2021. – Vol. 780. – P. 146-158. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2021.146558.
5. Abdalla K., Sun Y., Zarebanadkouki M., Gaiser T., Seidel S., et al. Long-term continuous farmyard manure application increases soil carbon when combined with mineral fertilizers due to lower priming effects // Geoderma. – 2022. – Vol. 428. – P. 116216. https://doi.org/10.1016/j.geoderma.2022.116216.
6. Schad P. World Reference Base for soil resources—its fourth edition and its history // J. Plant Nutr. Soil Sci. – 2023. – Vol. 186. – P. 151–163. https://doi.org/10.1002/
7. Ibraeva М.А., Makhanova U.М. Influence of licorice (glycyrrhiza glabra l) on the nutrient regime of saline soils of southern Kazakhstan // Research, Results. – 2024. – № 4(104). – P. 114–128.
8. Xiao Y., Chen L., Li C., Ma J., Chen R., Yang B., Liu G., Liu S., Fang J. Role of the rhizosphere bacterial community in assisting phytoremediation in a lead-zinc area [original research] // Front. Plant Sci. – 2023. – Vol. 13. P. 1025-1038. https://doi.org/10.3389/fpls.2022.1106985.
9. Hajad M., Harianto S., Karyadi J.N.W., Mastur A.I., Prayoga M.K., Khomaen H.S., Faustine E., Nainggolan I., Majid F.A., Syahputra M.H., Adipradana G.A. Potential and characteristic of biomass pellet from tea plantation wastes as renewable energy alternative // J. Tek. Pertan. Lampung. – 2023. – Vol. 12. – P. 619–631. https://doi.org/10.23960/jtep-l.v12i3.619-631.
10. Hassan S.H., Chafik Y., Sena-Velez M., Lebrun M., Scippa G.S., Bourgerie S., Trupiano D., Morabito D. Importance of application rates of compost and biochar on soil metal(loid) immobilization and plant growth // Plants. – 2023. – Vol. 12. – P. 2077. https://doi.org/10.3390/plants12112077.
11. Liu X., Shi Y., Kong L., Tong L., Cao H., Zhou H., Lv Y. Long-term application of bio-compost increased soil microbial community diversity and altered its composition and network // Microorganisms. – 2022. – Vol. 10. – P. 462. https://doi.org/10.3390/microorganisms10020462.
12. Liu Y., Zhang H., Zhang S., Li J., Xu X. Manure-based compost as an alternative fertilizer for enhancing crop production and improving soil health // Journal of Soil Science and Plant Nutrition. – 2023. – Vol. 23. – P. 24–35. https://doi.org/10.1007/s42729-022-01051-z.
13. Wang, Z., Chen, Z., Niu, Y., Ren, P., Hao, M., 2021. Ecotoxicology and environmental safety feasibility of vermicomposting for spent drilling fluid from a nature-gas industry employing earthworms Eisenia fetida. Ecotoxicol. Environ. Saf. 214, 111994. http://dx.doi.org/10.1016/j.ecoenv.2021.111994.
14. Ganguly, R.K., Chakraborty, S.K., 2020. Eco-management of industrial organic wastes through the modified innovative vermicomposting process: a sustainable approach in tropical countries. In: Earthworm Assisted Remediation of Effluents and Wastes. Springer, Singapore, pp. 161–177.
15. Ravindran, B., Karmegam, N., Yuvaraj, A., Thangaraj, R., Chang, S.W., Zhang, Z., Awasthi, M.K., 2021. Cleaner production of agriculturally valuable benignant materials from industry generated bio-wastes: A review. Bioresour. Technol. 320, 124281.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. СИЫР КӨҢІ НЕГІЗІНДЕ АЛЫНҒАН ВЕРМИКОМПОСТТЫҢ ҚАСИЕТТЕРІН ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler. 1 (105) (Mar. 2025), 52–61. DOI:https://doi.org/10.37884/1-2025/07.

(1)СИЫР КӨҢІ НЕГІЗІНДЕ АЛЫНҒАН ВЕРМИКОМПОСТТЫҢ ҚАСИЕТТЕРІН ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler 2025, No. 1 (105), 52-61. https://doi.org/10.37884/1-2025/07.

СИЫР КӨҢІ НЕГІЗІНДЕ АЛЫНҒАН ВЕРМИКОМПОСТТЫҢ ҚАСИЕТТЕРІН ЗЕРТТЕУ. (2025). Izdenister Natigeler, 1 (105), 52-61. https://doi.org/10.37884/1-2025/07

СИЫР КӨҢІ НЕГІЗІНДЕ АЛЫНҒАН ВЕРМИКОМПОСТТЫҢ ҚАСИЕТТЕРІН ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 1 (105), p. 52–61, 2025. DOI: 10.37884/1-2025/07. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/802. Acesso em: 15 sep. 2026.

“СИЫР КӨҢІ НЕГІЗІНДЕ АЛЫНҒАН ВЕРМИКОМПОСТТЫҢ ҚАСИЕТТЕРІН ЗЕРТТЕУ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 1 (105) (March): 52-61. https://doi.org/10.37884/1-2025/07.

“СИЫР КӨҢІ НЕГІЗІНДЕ АЛЫНҒАН ВЕРМИКОМПОСТТЫҢ ҚАСИЕТТЕРІН ЗЕРТТЕУ” (2025) Izdenister natigeler, (1 (105), pp. 52–61. doi:10.37884/1-2025/07.

[1]“СИЫР КӨҢІ НЕГІЗІНДЕ АЛЫНҒАН ВЕРМИКОМПОСТТЫҢ ҚАСИЕТТЕРІН ЗЕРТТЕУ”, Izdenister natigeler, no. 1 (105), pp. 52–61, Mar. 2025, doi: 10.37884/1-2025/07.

“СИЫР КӨҢІ НЕГІЗІНДЕ АЛЫНҒАН ВЕРМИКОМПОСТТЫҢ ҚАСИЕТТЕРІН ЗЕРТТЕУ”. Izdenister Natigeler, no. 1 (105), Mar. 2025, pp. 52-61, https://doi.org/10.37884/1-2025/07.

“СИЫР КӨҢІ НЕГІЗІНДЕ АЛЫНҒАН ВЕРМИКОМПОСТТЫҢ ҚАСИЕТТЕРІН ЗЕРТТЕУ”. Izdenister natigeler, no. 1 (105) (March 30, 2025): 52–61. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/802.

1.СИЫР КӨҢІ НЕГІЗІНДЕ АЛЫНҒАН ВЕРМИКОМПОСТТЫҢ ҚАСИЕТТЕРІН ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Mar. 30 [cited 2026 Sep. 15];(1 (105):52-61. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/802

1.СИЫР КӨҢІ НЕГІЗІНДЕ АЛЫНҒАН ВЕРМИКОМПОСТТЫҢ ҚАСИЕТТЕРІН ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler. 2025;(1 (105):52-61. doi:10.37884/1-2025/07

[1] 1. Sohal B., Bhat S.A., Vig A.P. Vermiremediation and comparative exploration of physicochemical, growth parameters, nutrients and heavy metals content of biomedical waste ash via ecosystem engineers Eisenia fetida // Ecotoxicology and Environmental Safety. – 2021. – Vol. 227. – P. 112891. https://doi.org/10.1016/j.ecoenv.2021.112891.

[2] 2. Gurung K. Sun, Mickan B. S., Middleton J. A., Singh P. K., Jenkins S. N., Rengel Z., Siddique K. H. M., Solaiman Z. M. Manure-derived black soldier fly frass enhanced the growth of chilli plants (Capsicum annuum L.) and altered rhizosphere bacterial community // Applied Soil Ecology. – 2024. – Vol. 202. – P. 1056-1067.

[3] 3. Singh P.K., Gupta R., Sharma M., Patel J., Meena V.K. Effects of manure-based organic fertilizers on soil fertility and crop yield: A review // Environmental Science and Pollution Research. – 2022. – Vol. 29. – P. 5561-5573. https://doi.org/10.1007/s11356-021-16106-w.

[4] 4. Hu J., Zhao Y., Yao X., Wang J., Zheng P., Xi C., Hu B. Dominance of comammox Nitrospira in soil nitrification // Sci. Total Environ. – 2021. – Vol. 780. – P. 146-158. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2021.146558.

[5] 5. Abdalla K., Sun Y., Zarebanadkouki M., Gaiser T., Seidel S., et al. Long-term continuous farmyard manure application increases soil carbon when combined with mineral fertilizers due to lower priming effects // Geoderma. – 2022. – Vol. 428. – P. 116216. https://doi.org/10.1016/j.geoderma.2022.116216.

[6] 6. Schad P. World Reference Base for soil resources—its fourth edition and its history // J. Plant Nutr. Soil Sci. – 2023. – Vol. 186. – P. 151–163. https://doi.org/10.1002/

[7] 7. Ibraeva М.А., Makhanova U.М. Influence of licorice (glycyrrhiza glabra l) on the nutrient regime of saline soils of southern Kazakhstan // Research, Results. – 2024. – № 4(104). – P. 114–128.

[8] 8. Xiao Y., Chen L., Li C., Ma J., Chen R., Yang B., Liu G., Liu S., Fang J. Role of the rhizosphere bacterial community in assisting phytoremediation in a lead-zinc area [original research] // Front. Plant Sci. – 2023. – Vol. 13. P. 1025-1038. https://doi.org/10.3389/fpls.2022.1106985.

[9] 9. Hajad M., Harianto S., Karyadi J.N.W., Mastur A.I., Prayoga M.K., Khomaen H.S., Faustine E., Nainggolan I., Majid F.A., Syahputra M.H., Adipradana G.A. Potential and characteristic of biomass pellet from tea plantation wastes as renewable energy alternative // J. Tek. Pertan. Lampung. – 2023. – Vol. 12. – P. 619–631. https://doi.org/10.23960/jtep-l.v12i3.619-631.

[10] 10. Hassan S.H., Chafik Y., Sena-Velez M., Lebrun M., Scippa G.S., Bourgerie S., Trupiano D., Morabito D. Importance of application rates of compost and biochar on soil metal(loid) immobilization and plant growth // Plants. – 2023. – Vol. 12. – P. 2077. https://doi.org/10.3390/plants12112077.

[11] 11. Liu X., Shi Y., Kong L., Tong L., Cao H., Zhou H., Lv Y. Long-term application of bio-compost increased soil microbial community diversity and altered its composition and network // Microorganisms. – 2022. – Vol. 10. – P. 462. https://doi.org/10.3390/microorganisms10020462.

[12] 12. Liu Y., Zhang H., Zhang S., Li J., Xu X. Manure-based compost as an alternative fertilizer for enhancing crop production and improving soil health // Journal of Soil Science and Plant Nutrition. – 2023. – Vol. 23. – P. 24–35. https://doi.org/10.1007/s42729-022-01051-z.

[13] 13. Wang, Z., Chen, Z., Niu, Y., Ren, P., Hao, M., 2021. Ecotoxicology and environmental safety feasibility of vermicomposting for spent drilling fluid from a nature-gas industry employing earthworms Eisenia fetida. Ecotoxicol. Environ. Saf. 214, 111994. http://dx.doi.org/10.1016/j.ecoenv.2021.111994.

[14] 14. Ganguly, R.K., Chakraborty, S.K., 2020. Eco-management of industrial organic wastes through the modified innovative vermicomposting process: a sustainable approach in tropical countries. In: Earthworm Assisted Remediation of Effluents and Wastes. Springer, Singapore, pp. 161–177.

[15] 15. Ravindran, B., Karmegam, N., Yuvaraj, A., Thangaraj, R., Chang, S.W., Zhang, Z., Awasthi, M.K., 2021. Cleaner production of agriculturally valuable benignant materials from industry generated bio-wastes: A review. Bioresour. Technol. 320, 124281.