Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
СУ, ЖЕР ЖӘНЕ ОРМАН РЕСУРСТАРЫ

ЕРТІС ӨЗЕНІ АЛҚАБЫНДА ОРНАЛАСҚАН ШАҒЫН ЕЛДІ МЕКЕНДЕРДІҢ ТАЗАЛАНҒАН ТӨГІНДІ СУЛАРЫНЫҢ СУАРУҒА ЖАРАМДЫЛЫҒЫН БАҒАЛАУ

Самал Анапьянова 1 , Мадина Набиоллина 1 , Гульназ Мамырбекова 1 , Валентина Колпакова 2 , Юлия Еремеева 2 , Галина Фролова 3

1 «Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті» КЕАҚ; 2 "Д.Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан техникалық университеті" КЕАҚ; 3 Б.Н. Ельцин атындағы Қырғыз - Ресей Славян университеті

doi.org/10.37884/3-2024/40 Бет. 361-371 Қабылданды 29.07.2024 Жарияланды 30.09.2024

Аңдатпа

Бұл мақалада Шығыс Қазақстан облысының Жаңа Бұқтырма кенті мен Серебрянск қаласы сияқты Ертіс өзенінің маңында орналасқан шағын елді мекендерінің тазарту құрылыстарында тазартылған шаруашылық-тұрмыстық төгінді сулардың суаруға жарамдылығы бағаланады.

Судың суаруға жарамдылығына талдау келесі көрсеткіштер бойынша жүргізілді: И. Н. Антипов-Каратаев және Г.М. Кадердің ион алмасу коэффициентімен, Стеблердің ииригациялық коэффициентімен, натрийлік адсорбциялық қатынас (SAR) және SAR бойынша қайталама тұздану қаупі көмегімен, топырақтың тұздану қаупімен,  топырақтың магнийлік сорлану қаупі бойынша.

Тазартылған шаруашылық-тұрмыстық төгінді сулардың химиялық құрамын зерттеу үшін Жаңа Бұқтырма кенті мен Серебрянск қаласынан төгінді суларының сынамаларын алу жүзеге асырылды және олардың химиялық құрамы «Сынақ зертханасы» НПО «ВК-ЭКО» ЖШС аккредиттелген зертханасында анықталды.

Зертханалық зерттеулердің нәтижелері бойынша Жаңа Бұқтырма кентінің және Серебрянск қаласының тазартылған төгінді сулары минералдану дәрежесі бойынша әлсіз минералданғандар санатына, тұздардың құрамы бойынша төгінді сулар Алекин бойынша сульфаттыларға жатады. Ирригациялық коэффициенттер, ион алмасу коэффициенттер және натрийлік адсорбциялық қатынастардың есептеулері негізінде тазартылған тұрмыстық төгінді сулар, суаруға жарамды және топырақтың сорлану қаупін тудырмайды. Осылайша, Жаңа Бұқтырма кенті мен Серебрянск қаласының тазартылған тұрмыстық төгінді суларын, суарудың балама көзі ретінде қарастыру ұсынылады. Сонымен қатар, бұл табиғи көздерден таза су алу көлемінің төмендеуі және төгінді суларды кәдеге жарату мүмкіндігі сияқты экологиялық мәселелерді шешеді.

шаруашылық-тұрмыстық төгінді сулар, тазартылған төгінді сулар, механикалық және биологиялық тазарту, төгінді сулармен суару, суару үшін төгінді сулардың жарамдылығын бағалау, ирригациялық коэффициент, ион алмасу коэффициенті, сорлану.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. «Концепции развития системы управления водными ресурсами Республики Казахстан на 2024 – 2030 годы», постановление Правительства Республики Казахстан от 5 февраля 2024 года № 66, https://adilet.zan.kz/rus/docs/P2400000066.
  2. 2. Послание Главы государства народу Казахстана «Конструктивный общественный диалог – основа стабильности и процветания Казахстана», 02.09.2019г. URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K1900002019 .
  3. 3. Ляшков М.А., Арискина Ю.Ю. Зарубежный опыт применения хозяйственно-бытовых сточных вод для целей орошения // Экология и водное хозяйство. - 2022.- Т.4, № 2. - С. 15–31. https://doi:10.31774/2658-7890-2022-4-2-15-31.
  4. 4. Zhang Yucui, Shen Yanjun. Wastewater irrigation: past, present, and future: Wastewater irrigation. Wiley Interdisciplinary Reviews: Water. Volume 6, Issue 3, May/June 2019, e1234. https://doi.org/10.1002/wat2.1234.
  5. 5. María Fernanda Jaramillo, Inés Restrepo. Wastewater Reuse in Agriculture: A Review about Its Limitations and Benefits. Sustainability 2017, 9(10), 1734; https://doi.org/10.3390/su9101734.
  6. 6. Li Ya, Zhang H., Liu M., Pei H. How to Minimize the Nitrogen Pollution Risk of Applying Reclaimed Sewage for Urban Turfgrass Irrigation. Water 2024, 16, 460. https://doi.org/10.3390/w16030460.
  7. 7. Khalid S., Shahid M., Natasha, Bibi Ir., Sarwar T., Haidar Shah A., Khan Niazi N. A Review of Environmental Contamination and Health Risk Assessment of Wastewater Use for Crop Irrigation with a Focus on Low and High-Income Countries. International Journal of Environmental Research and Public Health. Received: 27 March 2018; Accepted: 24 April 2018; Published: 1 May 2018, https://doi.org/10.3390/ijerph15050895.
  8. 8. Singh A. A review of wastewater irrigation: Environmental implications. Resources, Conservation and Recycling. Volume 168, May 2021, 105454 https://doi.org/10.1016/j.resconrec.2021.105454.
  9. 9. Суровикина А.П., Слабунова А.Б. Отечественный опыт использования хозяйственно-бытовых сточных вод // Экология и водное хозяйство. - 2022. - Т.4, № 2. - С. 32–48. https://doi:10.31774/2658-7890-2022-4-2-32-48.
  10. 10. Боровой Е.П., Ходяков Е.А., Кременской В.И., Джапарова А.М. Экологическая оценка полива очищенной сточной водой корнеплодов в Крыму // Известия НВ АУК. - 2018. - №4 (52). URL:https://cyberleninka.ru/article/n/ekologicheskaya-otsenka-poliva-ochischennoy-stochnoy-vodoy-korneplodov-v-krymu (дата обращения: 21.07.2024). https://DOI:10.32786/2071-9485-2018-04-6.
  11. 11. Захаров Р.Ю., Волкова Н.Е. Экологическая оценка возможности использования очищенных сточных вод КОС ПГТ Советский для целей орошения // Системы контроля окружающей среды. - 2019. - № 2 (36). - С. 126-134.
  12. 12. Слабунова А.В., Арискина Ю.Ю. Оценка пригодности очищенных хозяйственно-бытовых сточных вод КОС «Кадамовские» для орошения // Природообустройство. –2022. – № 4. – С. 42-49. https://DOI:10.26897/1997-6011-2022-4-42-49.
  13. 13. Макарова Н. М. Использование очищенных хозяйственно-бытовых сточных вод для выращивания кустарников // Актуальные проблемы лесного комплекса. - 2022. - Выпуск 62.
  14. 14. Кременской В. И., Вердыш М. В. Сточные воды как перспективный ресурс повышения водообеспеченности Республики Крым // Природообустройство. - 2016. - № 5. - С. 72–77.
  15. 15. Умбетова Ш., Утегулов Н., Олжабаева А., Сейтасанов И., Зарбалиев М., Накипова Ж. Актуальность доочистки сточных вод для орошения кормовых культур и древесных насаждений // Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты. - 2024. - №1 (101). - С. 166–182. https://doi.org/10.37884/1-2024/17.
  16. 16. Шомантаев А.А., Отарбаев Б.С., АбдикероваУ.Б. Ирригационная оценка сточных вод г.Кызылорда для возделывания древесных культур и кустарниковых насаждений // Наука и мир. – 2014. - №4. - С.151-156.
  17. 17. Набидоллина М. С. Қазақстанның оңтүстік шығысында сүрлемдік күнбағыстың төгінді сумен суғару режимі және оның өнімділігі: Автореф... ауыл шаруашылығы ғ.к. ғылыми дәрежесін алу үшін / Ғыл. жет.: ауыл шаруашылығы ғ.д., проф.О.З.Зубаиров, т.ғ.к., доцент А.Т.Тілеуқұлов. - 2010. - 25 б.
  18. 18. Алекин О.А. Основы гидрохимии //Л.:Гидрометеоиздат. - 1953. - 296 с.
  19. 19. Антипов - Каратаев И.Н., Кадер Г.И. К методике мелиоративной оценки оросительной воды // Почвоведение. - 1959. - №2 - С. 96-101.
  20. 20. Василько В.П. и др. Мелиоративное земледелие: Методические указания к лабораторным и практическим занятиям для бакалавров по направлениям «Агрономия» и «Садоводство» // Краснодар: КубГАУ. - 2014. – 95 с.
  21. 21. Методические рекомендации по контролю за мелиоративным состоянием орошаемых земель. – М.: ВНИИГиМ. - 1978. – 107 с.
  22. 22. Маматов С.А., Умаров Х.У., Мацура М.Е. Критерии пригодности сточных вод на орошение сельхозкультур // Материалы Республиканской научно-практической конференции, г. Ташкент. - 2011. – С. 70-76.
  23. 23. Сабольч И., Дараб К. Прогноз и предотвращение процессов вторичного засоления при орошении Венгерской низменности // Почвоведение. – 1972. – № 1.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. ЕРТІС ӨЗЕНІ АЛҚАБЫНДА ОРНАЛАСҚАН ШАҒЫН ЕЛДІ МЕКЕНДЕРДІҢ ТАЗАЛАНҒАН ТӨГІНДІ СУЛАРЫНЫҢ СУАРУҒА ЖАРАМДЫЛЫҒЫН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler. 3(103) (Sep. 2024), 361–371. DOI:https://doi.org/10.37884/3-2024/40.
(1)ЕРТІС ӨЗЕНІ АЛҚАБЫНДА ОРНАЛАСҚАН ШАҒЫН ЕЛДІ МЕКЕНДЕРДІҢ ТАЗАЛАНҒАН ТӨГІНДІ СУЛАРЫНЫҢ СУАРУҒА ЖАРАМДЫЛЫҒЫН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler 2024, No. 3(103), 361-371. https://doi.org/10.37884/3-2024/40.
ЕРТІС ӨЗЕНІ АЛҚАБЫНДА ОРНАЛАСҚАН ШАҒЫН ЕЛДІ МЕКЕНДЕРДІҢ ТАЗАЛАНҒАН ТӨГІНДІ СУЛАРЫНЫҢ СУАРУҒА ЖАРАМДЫЛЫҒЫН БАҒАЛАУ. (2024). Izdenister Natigeler, 3(103), 361-371. https://doi.org/10.37884/3-2024/40
ЕРТІС ӨЗЕНІ АЛҚАБЫНДА ОРНАЛАСҚАН ШАҒЫН ЕЛДІ МЕКЕНДЕРДІҢ ТАЗАЛАНҒАН ТӨГІНДІ СУЛАРЫНЫҢ СУАРУҒА ЖАРАМДЫЛЫҒЫН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 3(103), p. 361–371, 2024. DOI: 10.37884/3-2024/40. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/676. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ЕРТІС ӨЗЕНІ АЛҚАБЫНДА ОРНАЛАСҚАН ШАҒЫН ЕЛДІ МЕКЕНДЕРДІҢ ТАЗАЛАНҒАН ТӨГІНДІ СУЛАРЫНЫҢ СУАРУҒА ЖАРАМДЫЛЫҒЫН БАҒАЛАУ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 3(103) (September): 361-71. https://doi.org/10.37884/3-2024/40.
“ЕРТІС ӨЗЕНІ АЛҚАБЫНДА ОРНАЛАСҚАН ШАҒЫН ЕЛДІ МЕКЕНДЕРДІҢ ТАЗАЛАНҒАН ТӨГІНДІ СУЛАРЫНЫҢ СУАРУҒА ЖАРАМДЫЛЫҒЫН БАҒАЛАУ” (2024) Izdenister natigeler, (3(103), pp. 361–371. doi:10.37884/3-2024/40.
[1]“ЕРТІС ӨЗЕНІ АЛҚАБЫНДА ОРНАЛАСҚАН ШАҒЫН ЕЛДІ МЕКЕНДЕРДІҢ ТАЗАЛАНҒАН ТӨГІНДІ СУЛАРЫНЫҢ СУАРУҒА ЖАРАМДЫЛЫҒЫН БАҒАЛАУ”, Izdenister natigeler, no. 3(103), pp. 361–371, Sep. 2024, doi: 10.37884/3-2024/40.
“ЕРТІС ӨЗЕНІ АЛҚАБЫНДА ОРНАЛАСҚАН ШАҒЫН ЕЛДІ МЕКЕНДЕРДІҢ ТАЗАЛАНҒАН ТӨГІНДІ СУЛАРЫНЫҢ СУАРУҒА ЖАРАМДЫЛЫҒЫН БАҒАЛАУ”. Izdenister Natigeler, no. 3(103), Sept. 2024, pp. 361-7, https://doi.org/10.37884/3-2024/40.
“ЕРТІС ӨЗЕНІ АЛҚАБЫНДА ОРНАЛАСҚАН ШАҒЫН ЕЛДІ МЕКЕНДЕРДІҢ ТАЗАЛАНҒАН ТӨГІНДІ СУЛАРЫНЫҢ СУАРУҒА ЖАРАМДЫЛЫҒЫН БАҒАЛАУ”. Izdenister natigeler, no. 3(103) (September 30, 2024): 361–371. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/676.
1.ЕРТІС ӨЗЕНІ АЛҚАБЫНДА ОРНАЛАСҚАН ШАҒЫН ЕЛДІ МЕКЕНДЕРДІҢ ТАЗАЛАНҒАН ТӨГІНДІ СУЛАРЫНЫҢ СУАРУҒА ЖАРАМДЫЛЫҒЫН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Sep. 30 [cited 2026 Sep. 15];(3(103):361-7. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/676
1.ЕРТІС ӨЗЕНІ АЛҚАБЫНДА ОРНАЛАСҚАН ШАҒЫН ЕЛДІ МЕКЕНДЕРДІҢ ТАЗАЛАНҒАН ТӨГІНДІ СУЛАРЫНЫҢ СУАРУҒА ЖАРАМДЫЛЫҒЫН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler. 2024;(3(103):361-371. doi:10.37884/3-2024/40