СРАВНИТЕЛЬНАЯ ОЦЕНКА РАЗЛИЧНЫХ ТИПОВ ВЫРАЩИВАНИЯ КАПУСТЫ КАЛЕ НА ГИДРОПОНИКЕ

Айгерим Джантасова; Айгуль  Нусупова; Журсинкуль Токбергенова; Серик Джантасов; Джорж  Моравчевич

doi:10.37884/2-2024/27

Аңдатпа

Қазақстан үшін жаңа дақыл - Кале қырыққабатын интродукциялау, үздік сорттарды анықтау және бағалау, әртүрлі жағдайларда өсіру тәсілдерін зерттеу (ашық және қорғалған топырақ) еліміздің көкөніс шаруашылығын әртараптандыруға, көкөніс дақылдарының түрлік құрамын кеңейтуге ықпал ететін болады. Сонымен қатар, халық жыл бойы дәрумен өнімдерін алу мүмкіндігіне ие болады. Қазақстан Республикасында пайдалануға ұсынылатын селекциялық жетістіктердің мемлекеттік тізілімінде Кале жапырақты қырыққабатының сорттары, будандары ғана емес, жалпы дақыл ретінде де тіркелмеген. Сондықтан, бұл зерделеулер мен ұсыныстар еліміздің агроөнеркәсіптік кешен үшін маңызы зор.

Өсу факторлары мен өнімділігі бойынша ең жақсы көрсеткіштер (өсудің бірінші айында да, өсірудің барлық кезеңінде де) аквапоникамен салыстырғанда NFT технология бойынша байқалды: сабақтың биіктігі бойынша - 136,4-165,1%; жапырақтар саны бойынша - 123,3-181,6%; жапырақтың орташа ауданы бойынша - 245,6-278,3%, өнімділігі бойынша 195,3-тен 461,58% дейін. Сонымен бірге, аквапоникада алынған жапырақтын өнімі экологиялық таза және құрамында нитраттар жоқ, ал оның өзіндік құны минералдық тыңайтқыштар пайдаланған NFT технологиясына қарағанда әлдеқайда төмен екенін ескеру қажет.

Мақалада келтірілген деректер докторлық диссертация шеңберінде жүргізілетін зерттеулердің бір бөлігі болып табылады, оның мақсаты Қазақстан үшін жаңа дақылды - Кале қырыққабатын зерттеу, ашық және қорғалған топырақта өсірудің әртүрлі тәсілдері үшін неғұрлым өнімді будандарды анықтау, халықты жыл бойы жаңа витаминді өнімдермен қамтамасыз ету үшін жасыл конвейер құру мүмкіндігі болып табылады.

интродукция, қырыкқабат, Кале, биометрия, өнімділік, гидропоника, аквапоника.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Пивоваров В.Ф. Овощи России. –M., 2006. - 384 с.
2. W. Texier. Hydroponics for Everybody, All about Home Horticulture. Book.English Edition, Marna Editions, 2013. Р.1-20
3.Гидропонное выращивание что это такое и 10 его преимуществ. https://www.agbz.ru/articles/gidroponnoe-vyrashchivanie-chto-eto-takoe-i-v-chem-ego-preimushchestva/
4. https://gidronom.ru/uroki/uroki-nachinaiushchego/943-chto-takoe-akvaponika.html
5. Гиренко М.М., Зверева O.A. Зеленные овощи. Пособие для садоводов любителей. – М.: Ниола 21 век, 2007. – 176 с.
6. Джантасова А.С., Айтбаев Т.Е., Нусупова А.О., Джантасов С.К. Оценка продуктивности листовой капусты кале в условиях открытого грунта юго-востока Казахстана // журнал Казахского национального аграрного исследовательского университета, Исследования, результаты. – №1 (97). – 2023. – С.37-46 https://doi.org/10.37884/1-2023/05
7. Муравьев А.Ю. Производство салата и зеленных культур на салатных и рассадных комплексах РФ в 2007 году / А.Ю. Муравьев // Теплицы России - №3. - 2008. С. 23-26.
8. Ortega-Hernandez E. Improving the Health-Benefits of Kales (Brassica oleracea L. var. acephala DC) through the Application of Controlled Abiotic Stresses/ Erika Ortega-Hernandez, MariellaAntunes-Ricardo, Daniel A Jacjbj-Velaquez// Plans. – 2021.10.26296. P.1-29.
9. Мороз Т.Ю. Капуста кале как (Brassica oleracea L. var. Sabellica) новый функциональный продукт питания. / Т.Ю. Мороз, О.А. Тимофеева, А.А. Мостякова. // Биосистемы: организация, поведение, управление. Тез.док. – 2020. –С .142.
10. Jurkow R. Cold stress modifies bioactive compounds of kale cultivars during fall – winter harvest. / R. Jurkov, A. Kalis, A. Sekara, S. Cebula. // ActaAgrobot. – 2019. 72. –P-1-14.
11. Hollman P. C. H.Flavonols, Flavones and Flavanols—Nature, Occurrence and Dietary Burden / P. C. H. Hollman, I. C. W. Arts// Journal of the Science of Food and Agriculture. - 2000. – 80: № 7. - Р.1081-1093.
12. Ващенко С.Ф. Методические рекомендации по проведению опытов с овощными культурами в сооружениях защищенного грунта / С.Ф.Ващенко, Г.А.Набатова, О.Д.Рожанская. М., 1976. – 87с.
13. Белик В.Ф. Методика полевого опыта в овощеводстве и бахчеводстве/ В.Ф.Белик. - Москва, 1979.- 210 с.
14. Доспехов Б.А. Методика опытного дела. – М.: Агропромиздат, 1985. С.230-244.
15. Литвинов С.С. Методика полевого опыта в овощеводстве. – М: Россельхозакадемия. 2011. -648 с.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. КАЛЕ ҚЫРЫҚҚАБАТЫ ГИДРОПОНИКАДА ӘРТҮРЛІ ӨСІРУДІН ТӘСІЛДЕРІН САЛЫСТЫРМАЛЫ ТҮРДЕ БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler. 2 (102) (Jun. 2024), 283–292. DOI:https://doi.org/10.37884/2-2024/27.

(1)КАЛЕ ҚЫРЫҚҚАБАТЫ ГИДРОПОНИКАДА ӘРТҮРЛІ ӨСІРУДІН ТӘСІЛДЕРІН САЛЫСТЫРМАЛЫ ТҮРДЕ БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler 2024, No. 2 (102), 283-292. https://doi.org/10.37884/2-2024/27.

КАЛЕ ҚЫРЫҚҚАБАТЫ ГИДРОПОНИКАДА ӘРТҮРЛІ ӨСІРУДІН ТӘСІЛДЕРІН САЛЫСТЫРМАЛЫ ТҮРДЕ БАҒАЛАУ. (2024). Izdenister Natigeler, 2 (102), 283-292. https://doi.org/10.37884/2-2024/27

КАЛЕ ҚЫРЫҚҚАБАТЫ ГИДРОПОНИКАДА ӘРТҮРЛІ ӨСІРУДІН ТӘСІЛДЕРІН САЛЫСТЫРМАЛЫ ТҮРДЕ БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2 (102), p. 283–292, 2024. DOI: 10.37884/2-2024/27. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/603. Acesso em: 15 sep. 2026.

“КАЛЕ ҚЫРЫҚҚАБАТЫ ГИДРОПОНИКАДА ӘРТҮРЛІ ӨСІРУДІН ТӘСІЛДЕРІН САЛЫСТЫРМАЛЫ ТҮРДЕ БАҒАЛАУ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 2 (102) (June): 283-92. https://doi.org/10.37884/2-2024/27.

“КАЛЕ ҚЫРЫҚҚАБАТЫ ГИДРОПОНИКАДА ӘРТҮРЛІ ӨСІРУДІН ТӘСІЛДЕРІН САЛЫСТЫРМАЛЫ ТҮРДЕ БАҒАЛАУ” (2024) Izdenister natigeler, (2 (102), pp. 283–292. doi:10.37884/2-2024/27.

[1]“КАЛЕ ҚЫРЫҚҚАБАТЫ ГИДРОПОНИКАДА ӘРТҮРЛІ ӨСІРУДІН ТӘСІЛДЕРІН САЛЫСТЫРМАЛЫ ТҮРДЕ БАҒАЛАУ”, Izdenister natigeler, no. 2 (102), pp. 283–292, Jun. 2024, doi: 10.37884/2-2024/27.

“КАЛЕ ҚЫРЫҚҚАБАТЫ ГИДРОПОНИКАДА ӘРТҮРЛІ ӨСІРУДІН ТӘСІЛДЕРІН САЛЫСТЫРМАЛЫ ТҮРДЕ БАҒАЛАУ”. Izdenister Natigeler, no. 2 (102), June 2024, pp. 283-92, https://doi.org/10.37884/2-2024/27.

“КАЛЕ ҚЫРЫҚҚАБАТЫ ГИДРОПОНИКАДА ӘРТҮРЛІ ӨСІРУДІН ТӘСІЛДЕРІН САЛЫСТЫРМАЛЫ ТҮРДЕ БАҒАЛАУ”. Izdenister natigeler, no. 2 (102) (June 29, 2024): 283–292. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/603.

1.КАЛЕ ҚЫРЫҚҚАБАТЫ ГИДРОПОНИКАДА ӘРТҮРЛІ ӨСІРУДІН ТӘСІЛДЕРІН САЛЫСТЫРМАЛЫ ТҮРДЕ БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Jun. 29 [cited 2026 Sep. 15];(2 (102):283-92. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/603

1.КАЛЕ ҚЫРЫҚҚАБАТЫ ГИДРОПОНИКАДА ӘРТҮРЛІ ӨСІРУДІН ТӘСІЛДЕРІН САЛЫСТЫРМАЛЫ ТҮРДЕ БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler. 2024;(2 (102):283-292. doi:10.37884/2-2024/27

[1] 1. Пивоваров В.Ф. Овощи России. –M., 2006. - 384 с.

[2] 2. W. Texier. Hydroponics for Everybody, All about Home Horticulture. Book.English Edition, Marna Editions, 2013. Р.1-20

[3] 3.Гидропонное выращивание что это такое и 10 его преимуществ. https://www.agbz.ru/articles/gidroponnoe-vyrashchivanie-chto-eto-takoe-i-v-chem-ego-preimushchestva/

[4] 4. https://gidronom.ru/uroki/uroki-nachinaiushchego/943-chto-takoe-akvaponika.html

[5] 5. Гиренко М.М., Зверева O.A. Зеленные овощи. Пособие для садоводов любителей. – М.: Ниола 21 век, 2007. – 176 с.

[6] 6. Джантасова А.С., Айтбаев Т.Е., Нусупова А.О., Джантасов С.К. Оценка продуктивности листовой капусты кале в условиях открытого грунта юго-востока Казахстана // журнал Казахского национального аграрного исследовательского университета, Исследования, результаты. – №1 (97). – 2023. – С.37-46 https://doi.org/10.37884/1-2023/05

[7] 7. Муравьев А.Ю. Производство салата и зеленных культур на салатных и рассадных комплексах РФ в 2007 году / А.Ю. Муравьев // Теплицы России - №3. - 2008. С. 23-26.

[8] 8. Ortega-Hernandez E. Improving the Health-Benefits of Kales (Brassica oleracea L. var. acephala DC) through the Application of Controlled Abiotic Stresses/ Erika Ortega-Hernandez, MariellaAntunes-Ricardo, Daniel A Jacjbj-Velaquez// Plans. – 2021.10.26296. P.1-29.

[9] 9. Мороз Т.Ю. Капуста кале как (Brassica oleracea L. var. Sabellica) новый функциональный продукт питания. / Т.Ю. Мороз, О.А. Тимофеева, А.А. Мостякова. // Биосистемы: организация, поведение, управление. Тез.док. – 2020. –С .142.

[10] 10. Jurkow R. Cold stress modifies bioactive compounds of kale cultivars during fall – winter harvest. / R. Jurkov, A. Kalis, A. Sekara, S. Cebula. // ActaAgrobot. – 2019. 72. –P-1-14.

[11] 11. Hollman P. C. H.Flavonols, Flavones and Flavanols—Nature, Occurrence and Dietary Burden / P. C. H. Hollman, I. C. W. Arts// Journal of the Science of Food and Agriculture. - 2000. – 80: № 7. - Р.1081-1093.

[12] 12. Ващенко С.Ф. Методические рекомендации по проведению опытов с овощными культурами в сооружениях защищенного грунта / С.Ф.Ващенко, Г.А.Набатова, О.Д.Рожанская. М., 1976. – 87с.

[13] 13. Белик В.Ф. Методика полевого опыта в овощеводстве и бахчеводстве/ В.Ф.Белик. - Москва, 1979.- 210 с.

[14] 14. Доспехов Б.А. Методика опытного дела. – М.: Агропромиздат, 1985. С.230-244.

[15] 15. Литвинов С.С. Методика полевого опыта в овощеводстве. – М: Россельхозакадемия. 2011. -648 с.