ПОКАЗАТЕЛИ СКОРОСПЕЛОСТИ, ЗАКЛАДКИ 1-ГО СИМПОДИЯ У СОРТОВ И ГИБРИДОВ F1  ХЛОПЧАТНИКА

Сабир Махмаджанов; Лаура Тохетова; Нурман Дәуренбек; Амангельды Алиев; Кадыржан Мукин; Асанбай Тагаев; Джанибек Махмаджанов

doi:10.37884/2-1-2024/578

Аңдатпа

Мақалада 2021-2023 жылдардағы зерттеу нәтижелері көрсетілген, дисперсиялық талдау әдісімен өңдеу кезінде мәліметтер анықталған, нұсқалар арасындағы айырмашылықтар дәлелденген.

Ең жоғары ерте пісуі M-4007 және M-5027 сорттарында болды, яғни 118,2-119,5 күн аралығында, ал қалған сорттар кейінірек пісетін болды, бұл формаларда вегетациялық кезеңнің ұзындығы 122,2-128,5 күнге жетіп отыр. Жеке F1 гибридтері, мысалы, М-4011 х S-1604, S-1604 x Наманган-1, M-5027 х S-1607, М-5027 x Наманган-1, S-1607 x Наманган-1 сияқты сорттар, жоғары ерте пісуді көрсетті, бірақ белгіленген айырмашылық гибридті қоспағанда, ЕТЕК (ең төменгі елеулі көрсеткіш) шегінде болды F1 М-4011 x Наманган-1 және S-1607 х M-5027 комбинациялары, олардың орташа көрсеткіштері 8-10 күннен асты.

Тұқымқуалаушлық бойынша нәтижелердегі F1 сорттары мен будандарындағы 1-ші симподиялардың орналасу биіктігі және жалпы комбинациялық қабілеттілік (ЖКҚ) тиімділіктері дисперсиялық талдау әдісімен, ол бастапқы сорттардағы 1-ші симподийдің орналасу биіктігінің нұсқалары арасындағы сенімді айырмашылықтарды анықтады. М-4007 және Наманган-1 сорттары ең жақсы болып шықты, мұнда орналасу биіктігі 4,9-5,6 буынаралыққа тең болды, ал қалған сорттарда бұл көрсеткіш 5,9-6,9 буынаралық көрсекішінде болды.

Тез пісушілігі; талшықтың шығымы; талшықтың ұзындығы; бекемдік; микронейр; үзілісті ұзындығы; мақта; өнімділік.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Сагалбеков У.М. Результаты возделывания многолетних кормовых трав в условиях северного Казахстана[Текст] / У. М. Сагалбеков, М. Е. Байдалин, С.Е. Байдалина, А.О. Ахет, А.С Байкен // Ізденістер, нәтижелер –Исследования, результаты. – Алматы. -2022. - No4(96). –С.54-63.
2. Базилова Д.С. собенности формирования урожайности коллекционных образцов яровой мягкой пшеницы (triticum aestivum l.) В условиях северного Казахстана[Текст]/ Д.С.Базилова, Ю.Ю.Долинный, Г.Н. Иванова // Ізденістер, нәтижелер –Исследования, ре-зультаты. – Алматы. -2023. – No3(99). –С.128-135.
3. Ахмедов Д.Д. Наследование устойчивости к черной корневой гнили и ее сопряжен-ность с хозяйственно-ценными признаками у межвидовых гибридов хлопчатника : [Текст] автореф. дис. …канд. с.-х. наук : 06.01.05/ Д.Д. Ахмедов. – Ташкент, 2011. -22 с.
4. Ким Р.Г. Селекция скороспелых и вилтоустойчивых сортов хлопчатника вида G.hirsutumL. с комплексом хозяйственно-полезных признаков: [Текст] автореф. дис. … с.-х. наук: 06.01.05 / Р.Г. Ким. – Ташкент, 2009. - 44 с.
5. Kotomenkova O. Bio stability of cotton fibers with different natural colors and selec-tion[Tekst] / О. Kotomenkova // Agronomy Research.- 2018. Vol.16. №4. –Р. 1742-1751,
6. Уразалиев К.Р. Новые подходы в селекции растений [Текст] /К.Р.Уразалиев// Биотех-нология, генетика и селекция растений. – Алмалыбак. - 2021. – С. 226-228.
7. Хуанг Г. Последние достижения и перспективы в исследованиях хлопка [Tekst] / Г. Хуанг// Вопросы биология. -2021. - №72. - С. 437 – 462.
8. Сюй Ф. Достижения о роли мембран в развитии хлопкового волокна[Текст] / Ф. Сюй// Мембраны – Базель. -2021. - №11. –С. 471.
9. Sharma A. Use of growing degree indicator for developing adaptive responses [Tekst] / А. Sharma//А case study of cotton in Florida Ecol. Ind. -2021. – Р. 124.
10. Ballester C. Quayle Effects of three frequencies of irrigation and nitrogen rates on lint yield, nitrogen use efficiency and fibre quality of cotton under furrow irrigation Agric [Tekst] / С. Ballester// Water Manag. -2021. –Р.248.
11. Razzaq M.M. Cotton germplasm improvement and progress in Pakistan[Tekst] / М.М. Razzaq// J. Cotton Res. -2021.-№4.-Р. 1-14.
12. Ali M.Y. Comparative study of differentirrigation system for cotton crop in district Rahim Yar khan, Punjab[Tekst] / M.Y. Ali// Pakistan Int. J. Agric. Ext. -2020. -№ 8. –Р.131-138.
13. Негматов М.Н. Генетическая концепция клейстогамии и её использование в селек-ции высокопродуктивных сортов хлопчатника[Текст] / М.Н. Негматов. -Худжанд: Худжанд-ский научный центр АН РТ.- 2008.- 55 с.
14. Саидов С.Т. Селекция хлопчатника и пути её усовершенствования в Таджики-стане[Текст] / С.Т. Саидов.- Душанбе.- 2014.- С.- 93.
15. Абдуллаев Х.А. CO2 - газообмен листьев у сортов тонковолокнистого хлопчатни-ка, происходящих из разных эколого-географических зон хлопкосеяния мира [Текст] / Х.А. Абдуллаев, Х.Х. Каримов, Б.Б. Гиясидинов, Х.М. Миракилов, Б.А. Солиева, И.С. Каспарова // Доклады АН РТ.- Том 54.- №7.2011.- С. 568-574.
16. Рахимов Р.К. Органо-минеральное питание хлопчатника на серо-бурых каменистых почвах северного Таджикистана: Дис. ... канд. с.-х. наук [Текст] / Р.К. Рахимов.- Душанбе.- 2017.- с. 127.
17. Саидов С.Т. Авторское свидетельство «Дусти-ИЗ» [Текст] / С.Т. Саидов, Б. Авазов, Т.К. Яхёев, М. М. Ниъматов.- № 81, протокол №1 от 4 мая 2014.
18. Сангинов Б.С. Биологическая интенсификация хлопководства [Текст] / Б.С. Санги-нов, Х.Д. Джуманкулов // Кишоварз.- 2003.- №1 (8).- С. 55-63.
19. Методика Государственного сортоиспытания сельскохозяйственных культур. - М.: Госкомиссия по сортоиспытанию, -2015. -15 с.
20. Симонгулян Н.Г. Генетика, селекция и семеноводство хлопчатника [Текст] / Н.Г. Симонгулян, А.Н. Шафрин, С.Р. Мухамеджанов. – Т.: Укитувчи, 1980. – 270 с.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. МАҚТАНЫҢ F1 СОРТТАРЫ МЕН БУДАНДАРЫНДАҒЫ ОРНАЛАСҚАН 1-ШІ СИМПОДИЯНЫҢ ЕРТЕ ПІСУШІЛІГІ БОЙЫНША КӨРСЕТКІШТЕРІ. Izdenister natigeler. 2-1 (special) (Jun. 2024), 390–401. DOI:https://doi.org/10.37884/2-1-2024/578.

(1)МАҚТАНЫҢ F1 СОРТТАРЫ МЕН БУДАНДАРЫНДАҒЫ ОРНАЛАСҚАН 1-ШІ СИМПОДИЯНЫҢ ЕРТЕ ПІСУШІЛІГІ БОЙЫНША КӨРСЕТКІШТЕРІ. Izdenister natigeler 2024, No. 2-1 (special), 390-401. https://doi.org/10.37884/2-1-2024/578.

МАҚТАНЫҢ F1 СОРТТАРЫ МЕН БУДАНДАРЫНДАҒЫ ОРНАЛАСҚАН 1-ШІ СИМПОДИЯНЫҢ ЕРТЕ ПІСУШІЛІГІ БОЙЫНША КӨРСЕТКІШТЕРІ. (2024). Izdenister Natigeler, 2-1 (special), 390-401. https://doi.org/10.37884/2-1-2024/578

МАҚТАНЫҢ F1 СОРТТАРЫ МЕН БУДАНДАРЫНДАҒЫ ОРНАЛАСҚАН 1-ШІ СИМПОДИЯНЫҢ ЕРТЕ ПІСУШІЛІГІ БОЙЫНША КӨРСЕТКІШТЕРІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2-1 (special), p. 390–401, 2024. DOI: 10.37884/2-1-2024/578. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/578. Acesso em: 15 sep. 2026.

“МАҚТАНЫҢ F1 СОРТТАРЫ МЕН БУДАНДАРЫНДАҒЫ ОРНАЛАСҚАН 1-ШІ СИМПОДИЯНЫҢ ЕРТЕ ПІСУШІЛІГІ БОЙЫНША КӨРСЕТКІШТЕРІ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 2-1 (special) (June): 390-401. https://doi.org/10.37884/2-1-2024/578.

“МАҚТАНЫҢ F1 СОРТТАРЫ МЕН БУДАНДАРЫНДАҒЫ ОРНАЛАСҚАН 1-ШІ СИМПОДИЯНЫҢ ЕРТЕ ПІСУШІЛІГІ БОЙЫНША КӨРСЕТКІШТЕРІ” (2024) Izdenister natigeler, (2-1 (special), pp. 390–401. doi:10.37884/2-1-2024/578.

[1]“МАҚТАНЫҢ F1 СОРТТАРЫ МЕН БУДАНДАРЫНДАҒЫ ОРНАЛАСҚАН 1-ШІ СИМПОДИЯНЫҢ ЕРТЕ ПІСУШІЛІГІ БОЙЫНША КӨРСЕТКІШТЕРІ”, Izdenister natigeler, no. 2-1, pp. 390–401, Jun. 2024, doi: 10.37884/2-1-2024/578.

“МАҚТАНЫҢ F1 СОРТТАРЫ МЕН БУДАНДАРЫНДАҒЫ ОРНАЛАСҚАН 1-ШІ СИМПОДИЯНЫҢ ЕРТЕ ПІСУШІЛІГІ БОЙЫНША КӨРСЕТКІШТЕРІ”. Izdenister Natigeler, no. 2-1 (special), June 2024, pp. 390-01, https://doi.org/10.37884/2-1-2024/578.

“МАҚТАНЫҢ F1 СОРТТАРЫ МЕН БУДАНДАРЫНДАҒЫ ОРНАЛАСҚАН 1-ШІ СИМПОДИЯНЫҢ ЕРТЕ ПІСУШІЛІГІ БОЙЫНША КӨРСЕТКІШТЕРІ”. Izdenister natigeler, no. 2-1 (special) (June 29, 2024): 390–401. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/578.

1.МАҚТАНЫҢ F1 СОРТТАРЫ МЕН БУДАНДАРЫНДАҒЫ ОРНАЛАСҚАН 1-ШІ СИМПОДИЯНЫҢ ЕРТЕ ПІСУШІЛІГІ БОЙЫНША КӨРСЕТКІШТЕРІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Jun. 29 [cited 2026 Sep. 15];(2-1 (special):390-401. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/578

1.МАҚТАНЫҢ F1 СОРТТАРЫ МЕН БУДАНДАРЫНДАҒЫ ОРНАЛАСҚАН 1-ШІ СИМПОДИЯНЫҢ ЕРТЕ ПІСУШІЛІГІ БОЙЫНША КӨРСЕТКІШТЕРІ. Izdenister natigeler. 2024;(2-1 (special):390-401. doi:10.37884/2-1-2024/578

[1] 1. Сагалбеков У.М. Результаты возделывания многолетних кормовых трав в условиях северного Казахстана[Текст] / У. М. Сагалбеков, М. Е. Байдалин, С.Е. Байдалина, А.О. Ахет, А.С Байкен // Ізденістер, нәтижелер –Исследования, результаты. – Алматы. -2022. - No4(96). –С.54-63.

[2] 2. Базилова Д.С. собенности формирования урожайности коллекционных образцов яровой мягкой пшеницы (triticum aestivum l.) В условиях северного Казахстана[Текст]/ Д.С.Базилова, Ю.Ю.Долинный, Г.Н. Иванова // Ізденістер, нәтижелер –Исследования, ре-зультаты. – Алматы. -2023. – No3(99). –С.128-135.

[3] 3. Ахмедов Д.Д. Наследование устойчивости к черной корневой гнили и ее сопряжен-ность с хозяйственно-ценными признаками у межвидовых гибридов хлопчатника : [Текст] автореф. дис. …канд. с.-х. наук : 06.01.05/ Д.Д. Ахмедов. – Ташкент, 2011. -22 с.

[4] 4. Ким Р.Г. Селекция скороспелых и вилтоустойчивых сортов хлопчатника вида G.hirsutumL. с комплексом хозяйственно-полезных признаков: [Текст] автореф. дис. … с.-х. наук: 06.01.05 / Р.Г. Ким. – Ташкент, 2009. - 44 с.

[5] 5. Kotomenkova O. Bio stability of cotton fibers with different natural colors and selec-tion[Tekst] / О. Kotomenkova // Agronomy Research.- 2018. Vol.16. №4. –Р. 1742-1751,

[6] 6. Уразалиев К.Р. Новые подходы в селекции растений [Текст] /К.Р.Уразалиев// Биотех-нология, генетика и селекция растений. – Алмалыбак. - 2021. – С. 226-228.

[7] 7. Хуанг Г. Последние достижения и перспективы в исследованиях хлопка [Tekst] / Г. Хуанг// Вопросы биология. -2021. - №72. - С. 437 – 462.

[8] 8. Сюй Ф. Достижения о роли мембран в развитии хлопкового волокна[Текст] / Ф. Сюй// Мембраны – Базель. -2021. - №11. –С. 471.

[9] 9. Sharma A. Use of growing degree indicator for developing adaptive responses [Tekst] / А. Sharma//А case study of cotton in Florida Ecol. Ind. -2021. – Р. 124.

[10] 10. Ballester C. Quayle Effects of three frequencies of irrigation and nitrogen rates on lint yield, nitrogen use efficiency and fibre quality of cotton under furrow irrigation Agric [Tekst] / С. Ballester// Water Manag. -2021. –Р.248.

[11] 11. Razzaq M.M. Cotton germplasm improvement and progress in Pakistan[Tekst] / М.М. Razzaq// J. Cotton Res. -2021.-№4.-Р. 1-14.

[12] 12. Ali M.Y. Comparative study of differentirrigation system for cotton crop in district Rahim Yar khan, Punjab[Tekst] / M.Y. Ali// Pakistan Int. J. Agric. Ext. -2020. -№ 8. –Р.131-138.

[13] 13. Негматов М.Н. Генетическая концепция клейстогамии и её использование в селек-ции высокопродуктивных сортов хлопчатника[Текст] / М.Н. Негматов. -Худжанд: Худжанд-ский научный центр АН РТ.- 2008.- 55 с.

[14] 14. Саидов С.Т. Селекция хлопчатника и пути её усовершенствования в Таджики-стане[Текст] / С.Т. Саидов.- Душанбе.- 2014.- С.- 93.

[15] 15. Абдуллаев Х.А. CO2 - газообмен листьев у сортов тонковолокнистого хлопчатни-ка, происходящих из разных эколого-географических зон хлопкосеяния мира [Текст] / Х.А. Абдуллаев, Х.Х. Каримов, Б.Б. Гиясидинов, Х.М. Миракилов, Б.А. Солиева, И.С. Каспарова // Доклады АН РТ.- Том 54.- №7.2011.- С. 568-574.

[16] 16. Рахимов Р.К. Органо-минеральное питание хлопчатника на серо-бурых каменистых почвах северного Таджикистана: Дис. ... канд. с.-х. наук [Текст] / Р.К. Рахимов.- Душанбе.- 2017.- с. 127.

[17] 17. Саидов С.Т. Авторское свидетельство «Дусти-ИЗ» [Текст] / С.Т. Саидов, Б. Авазов, Т.К. Яхёев, М. М. Ниъматов.- № 81, протокол №1 от 4 мая 2014.

[18] 18. Сангинов Б.С. Биологическая интенсификация хлопководства [Текст] / Б.С. Санги-нов, Х.Д. Джуманкулов // Кишоварз.- 2003.- №1 (8).- С. 55-63.

[19] 19. Методика Государственного сортоиспытания сельскохозяйственных культур. - М.: Госкомиссия по сортоиспытанию, -2015. -15 с.

[20] 20. Симонгулян Н.Г. Генетика, селекция и семеноводство хлопчатника [Текст] / Н.Г. Симонгулян, А.Н. Шафрин, С.Р. Мухамеджанов. – Т.: Укитувчи, 1980. – 270 с.