СОРТООБРАЗЦЫ САФЛОРА И ИХ ОЦЕНКА В СЕЛЕКЦИИ НА ПРОДУКТИВНОСТЬ И КАЧЕСТВО В УСЛОВИЯХ ЮГО-ВОСТОКА КАЗАХСТАНА

Серик Абаев; Людмила Гацке; Ғалиолла Мейірман; Сакыш Ержанова; Нурлыбек Каскабаев; Данияр Медеубеков

doi:10.37884/2-1-2024/547

Аңдатпа

Мақалада экологиялық-географиялық шығу тегі әртүрлі мақсардың (Қазақстан, Ресей, Канада, Үндістан, Венгрия, Мексика, Тунис, Қытай, Украина, АҚШ, Өзбекстан) 500 коллекциялық сорт үлгілерін сынаудың үш жылдық нәтижелері (2021-2023 жж.) ұсынылған Қазақстан.Сорт үлгілері шығу тегі бойынша да, морфо-биологиялық белгілері бойынша да ерекшеленеді. Олардың iшiнде мақсардың жаңа сорттарын жасау кезiнде бастапқы материал ретiнде селекциялық құндылығы бар мынадай перспективалық нысандар бөлiп көрсетiлген. Ең жоғары өнімділігі 3 сорт үлгісі болды: К-584 (18,7 ц/га), 13Н046 (17,9 ц/га), РС184 (17,6 ц/га). Орталық 70-14,2 ц/га стандартты сорттың өнімділігі кезінде стандарттан асып түсу 20% -ды құрады.Биохимиялық құрамы бойынша: тұқымдардағы протеиннің құрамы 40,0-ден 41,8% -ға дейін болған кезде 7 сорт үлгісі бөлінген: К-441, К-504, К-517, РС 184, РС 186, К-580 және Р1537662 (стандартта 38%).Тұқымдағы майдың құрамы бойынша 3 сорт үлгісі ерекшеленеді: К-504, РС184, Р1537662 19,7-ден 20,3% -ға дейін (стандартта 18,0%).Олардың негізінде жаңа сорттар жасау өңірдің құрғақ жағдайында майлы тұқымдар нарығын тұрақтандыруға мүмкіндік береді.

Мақсары, сорттардың үлгілері, құрылымдық талдау, өнімділігі, өнімділігі және сапасы, селекциялық питомник.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Vahid Effect of water stress on germination indices in seven safflower cultivars (Carthamus tinctoriusL.) // 7th International safflower conference. – Wagga Wagga, Australia. – 2008.
2. Ashkani J., Pakniyat H., Ghotbi V. Genetic evaluation of several physiological traits for screening of Suitable spring safflower (Carthamus tinctoriusL.) genotypes under stress and non- stress irrigation regimes // Pakistan Journal of Biological – 2007. – Vol.10. – №14. – P.2320-2326.
3. Гацке Л.Н. Практическая ценность сельскохозяйственной культуры сафлор // Сборник матер. междунар. науч.-практ. конф. «Изменение климата и его влияние на устойчивость и безопасность развитие сельского хозяйства». - Тбилиси, 2014. - С. 90-92.
4. Полушкин П.В. Водного режима и густоты состояния на продуктивность сафлора красильного на светло-каштановых почвах Заволжья: автореф. канд. с.-х. н. - Саратов, 2007. - 193 с.
5. Титова Б.У., Жубанышева А.У., Титова Р.А., Жубанышева А.Б. Засухоустойчивые сорта и сортообразцы сафлора в условиях Актюбинской области // Сб. науч. труд. докл. ХVI междун. науч.-практ. конф. «Аграрная наука - сельскохозяйственному производству Монголии, Сибирского региона, Казахстана и Болгарии». Часть 1. - 2013. - С.82-83.
6. Pooran Golkar, Ahmad Arzani, Abdolmajid M. Rezaei. Genetic Variation in Safflower (Carthamus tinctorious) for Seed Quality-Related Traits and Inter-Simple Sequence Repeat (ISSR) Markers // International Journal of Molecular Sciences. – 2011. – Vol.12 – №4. – P.2664-2677.
7. Методика Государственного сортоиспытания сельскохозяйственных культур. – КПРМСХ РК. - 2002. - 378 с.
8. Полякова И.Я., Персов М.П. Прогноз развития вредителей и болезней сельскохозяйственных культур с практикумом. - Л.: Колос, 1984. - 319 с.
9. Кузнецов В.В. Практикум по растениеводству. - М., 1977. - 350 с.
10. Доспехов Б.А. Методика полевого опыта. - М.: Агропромиздат, 1985. - 351 с.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫС ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ МАҚСАРЫ СОРТТАРЫНЫҢ ҮЛГІЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ СЕЛЕКЦИЯДАҒЫ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler. 2-1 (special) (Jun. 2024), 128–136. DOI:https://doi.org/10.37884/2-1-2024/547.

(1)ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫС ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ МАҚСАРЫ СОРТТАРЫНЫҢ ҮЛГІЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ СЕЛЕКЦИЯДАҒЫ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler 2024, No. 2-1 (special), 128-136. https://doi.org/10.37884/2-1-2024/547.

ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫС ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ МАҚСАРЫ СОРТТАРЫНЫҢ ҮЛГІЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ СЕЛЕКЦИЯДАҒЫ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫН БАҒАЛАУ. (2024). Izdenister Natigeler, 2-1 (special), 128-136. https://doi.org/10.37884/2-1-2024/547

ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫС ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ МАҚСАРЫ СОРТТАРЫНЫҢ ҮЛГІЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ СЕЛЕКЦИЯДАҒЫ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2-1 (special), p. 128–136, 2024. DOI: 10.37884/2-1-2024/547. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/547. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫС ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ МАҚСАРЫ СОРТТАРЫНЫҢ ҮЛГІЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ СЕЛЕКЦИЯДАҒЫ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫН БАҒАЛАУ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 2-1 (special) (June): 128-36. https://doi.org/10.37884/2-1-2024/547.

“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫС ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ МАҚСАРЫ СОРТТАРЫНЫҢ ҮЛГІЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ СЕЛЕКЦИЯДАҒЫ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫН БАҒАЛАУ” (2024) Izdenister natigeler, (2-1 (special), pp. 128–136. doi:10.37884/2-1-2024/547.

[1]“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫС ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ МАҚСАРЫ СОРТТАРЫНЫҢ ҮЛГІЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ СЕЛЕКЦИЯДАҒЫ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫН БАҒАЛАУ”, Izdenister natigeler, no. 2-1, pp. 128–136, Jun. 2024, doi: 10.37884/2-1-2024/547.

“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫС ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ МАҚСАРЫ СОРТТАРЫНЫҢ ҮЛГІЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ СЕЛЕКЦИЯДАҒЫ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫН БАҒАЛАУ”. Izdenister Natigeler, no. 2-1 (special), June 2024, pp. 128-36, https://doi.org/10.37884/2-1-2024/547.

“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫС ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ МАҚСАРЫ СОРТТАРЫНЫҢ ҮЛГІЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ СЕЛЕКЦИЯДАҒЫ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫН БАҒАЛАУ”. Izdenister natigeler, no. 2-1 (special) (June 29, 2024): 128–136. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/547.

1.ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫС ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ МАҚСАРЫ СОРТТАРЫНЫҢ ҮЛГІЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ СЕЛЕКЦИЯДАҒЫ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Jun. 29 [cited 2026 Sep. 15];(2-1 (special):128-36. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/547

1.ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫС ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ МАҚСАРЫ СОРТТАРЫНЫҢ ҮЛГІЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ СЕЛЕКЦИЯДАҒЫ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler. 2024;(2-1 (special):128-136. doi:10.37884/2-1-2024/547

[1] 1. Vahid Effect of water stress on germination indices in seven safflower cultivars (Carthamus tinctoriusL.) // 7th International safflower conference. – Wagga Wagga, Australia. – 2008.

[2] 2. Ashkani J., Pakniyat H., Ghotbi V. Genetic evaluation of several physiological traits for screening of Suitable spring safflower (Carthamus tinctoriusL.) genotypes under stress and non- stress irrigation regimes // Pakistan Journal of Biological – 2007. – Vol.10. – №14. – P.2320-2326.

[3] 3. Гацке Л.Н. Практическая ценность сельскохозяйственной культуры сафлор // Сборник матер. междунар. науч.-практ. конф. «Изменение климата и его влияние на устойчивость и безопасность развитие сельского хозяйства». - Тбилиси, 2014. - С. 90-92.

[4] 4. Полушкин П.В. Водного режима и густоты состояния на продуктивность сафлора красильного на светло-каштановых почвах Заволжья: автореф. канд. с.-х. н. - Саратов, 2007. - 193 с.

[5] 5. Титова Б.У., Жубанышева А.У., Титова Р.А., Жубанышева А.Б. Засухоустойчивые сорта и сортообразцы сафлора в условиях Актюбинской области // Сб. науч. труд. докл. ХVI междун. науч.-практ. конф. «Аграрная наука - сельскохозяйственному производству Монголии, Сибирского региона, Казахстана и Болгарии». Часть 1. - 2013. - С.82-83.

[6] 6. Pooran Golkar, Ahmad Arzani, Abdolmajid M. Rezaei. Genetic Variation in Safflower (Carthamus tinctorious) for Seed Quality-Related Traits and Inter-Simple Sequence Repeat (ISSR) Markers // International Journal of Molecular Sciences. – 2011. – Vol.12 – №4. – P.2664-2677.

[7] 7. Методика Государственного сортоиспытания сельскохозяйственных культур. – КПРМСХ РК. - 2002. - 378 с.

[8] 8. Полякова И.Я., Персов М.П. Прогноз развития вредителей и болезней сельскохозяйственных культур с практикумом. - Л.: Колос, 1984. - 319 с.

[9] 9. Кузнецов В.В. Практикум по растениеводству. - М., 1977. - 350 с.

[10] 10. Доспехов Б.А. Методика полевого опыта. - М.: Агропромиздат, 1985. - 351 с.