Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК ӨҢІРЛЕРІНІҢ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫНДА МИНЕРАЛДЫ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫ ҚОЛДАНУ

Серік Кененбаев 1 , Сара Рамазанова 2 , Виталий Гусев 3 , Гульвира Есенбаева 4

1 "Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ҒЗИ"; 2 «Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ҒЗИ»; 3 Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ҒЗИ; 4 «Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті» КЕАҚ

doi.org/10.37884/2-2023/11 Бет. 111-121 Қабылданды 27.04.2023 Жарияланды 29.06.2023

Аңдатпа

Мақала Қазақстанның оңтүстік және оңтүстік-шығысындағы ауыл шаруашылығында минералды тыңайтқыштардың өндірісін, қолданылуын және тиімділігін шолуға, талдауға арналған. 2016-2020 жылдары бір гектар егістікке 1,4-тен 119,6 кг-ға дейін ә.з. NPK енгізілгені анықталды, ал ұрықтандырылған алаң егістіктің жалпы ауданының 4,3-31,6% құрады. Егістік жерлердің едәуір бөлігі қарашіріктің және азоттың жылжымалы түрлерінің аздығымен сипатталады, олардың жартысынан көбі фосфордың жылжымалы түрлерімен жеткіліксіз қамтамасыз етілген және азот пен фосфор тыңайтқыштарын қолдануды қажет етеді.. Жылжымалы фосформен төмен қамтамасыз етілген топырақ алқаптарының үлесі 44,5%, орташа және жоғары қамтамасыз ету деңгейі тиісінше 40,5% және 15,0% -. құрады. 

Минералды тыңайтқыштарды қолдану жылжымалы қоректік заттардың құрамын оңтайлы деңгейде ұстап тұруға мүмкіндік беретіні анықталды, бұл дақылдардың өнімділігін арттыруды қамтамасыз етеді. Ұзақ стационарлық тәжірибеде тыңайтқыштарды жүйелі қолдану кезінде қызылша ауыспалы егісінің бесінші айналымындағы қант қызылшасының өнімділігі бақылау нұсқасымен салыстырғанда екі еседен астам, күздік бидай дәндері – үш еседен астам, орта маусымдық жүгерінің будандары - 1,4 және жоңышқа пішені - 1,5 есеге өсті. Арпаның жаңа сорттары мен жүгері будандарының тыңайтқыштарын қолдану деңгейіне байланысты олардың өтелу көрсеткіштері анықталды. Тыңайтқыштарды қолдану қарқындылығы, топырақтың агрохимиялық көрсеткіштері, дақылдардың өнімділігі мен өнім сапасы арасындағы тығыз оң байланысты сипаттайтын регрессия теңдеулері есептелген.

минералды тыңайтқыштар, құнарлылық, қоректік заттармен қамтамасыз ету, өнімділік, тыңайтқыштардың өтелуі

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. Гомонова Н.Ф., Минеев В.Г. Динамика гумусного состояния и азотного режима дерновоподзолистой среднесуглинистой почвы при длительном применении удобрений// Агрохимия. – 2012. – №6.- С.23-31.
  2. 2. Лыков А.М., Еськов А.Л., Новиков М.П. Органическое вещество пахотных почв Нечерноземья. – М:Россельхозакадемия. – ВНИИОУ, 2004.- 630 с.
  3. 3. Кузнецова Н.В., Степанова Н.Е. Влияние минеральных удобрений на свойства светло-каштановых почв Волгоградской области // Успехи современного естествознания. – 2016. – № 6. – С. 92-95;
  4. 4.Кененбаев С.Б. Зональные основы повышения плодородия пахотных почв Казахстана. Алматы, 2000, - 184 с.
  5. 5. Значение удобрений в повышении урожайности культур и улучшении качества, сохранении плодородия почв/ Электронный ресурс bstudy.net https://bstudy.net/882928/agro/znachenie_udobreniy_povyshenii_urozhaynosti_kultur_uluchshenii_kachestva_sohranenii_plodorodiya_pochvhttps://bstudy.net/882928/agro/znachenie_udobreniy_povyshenii_urozhaynosti_kultur_uluchshenii_kachestva_sohranenii_plodorodiya_pochv
  6. 6. Кененбаев С.Б.,Иорганский А.И., Киреев А.К., Амангалиев Б.М.//Изменение плодородия светло-каштановых почв юго-востока Казахстана в плодосменных севооборотах при различных способах основной обработки. Земледелие. – 2017. - №8. – С. 36-41.
  7. 7. Минеев В.Г. Практикум по агрохимии. М.-2001 г. 589 с.
  8. 8. Доспехов Б.А. Методика полевого опыта. М.-1973.336с.
  9. 9. Производство минеральных удобрений в Казахстане. https://agro-mart.kz/proizvodstvo-mineralnyh-udobrenij-v-kazahstane/©
  10. 10. Казахстанские производители минеральных удобрений https://agro-mart.kz/proizvodstvo-mineralnyh-udobrenij-v-kazahstane/©
  11. 11. Отчет агрохимических обследований почв за 2007-2016 гг., - РГУ "Республиканский научно-методический центр агрохимической службы" МСХ РК, - Астана, 2017 – 72 с.
  12. 12. Елешев Р.Е. Состояние плодородия почв Казахстана и стратегия применения минеральных удобрений // Почвоведение и агрохимия. 2015. №3. С. 138-148.
  13. 13. Милащенко Н.З., Завалин А.А., Сычев В.Г. Факторы повышающие эффективность удобрений в интенсивных технологиях возделывания пшеницы// Агрохимия. -2015. -№11. -С. 11-18.
  14. 14. Агропромкомплекс России в 2016 году. М., МСХ, 2014. -667 с.
  15. 15. Fertilizer Indicator. Intern/fertilizer industry assoc// Hfris. -2000. -16 p.
  16. 16. Рамазанова С.Б., Баймаганова Г.Ш., Сулейменов Е.Т. Применение удобрений, плодородие почв и продуктивность сельскохозяйственных культур на юго-востоке Казахстана// Вестник науки Акмолинского аграрного университета им. С.Сейфуллина. Т.2. -Астана. -2001. -С. 117-120.
  17. 17. Торшина О.Б., Басибеков Б.С. Влияние систематического применения минеральных удобрений на агрохимические свойства светло-каштановой почвы и продуктивность культур свекловичного севооборота и бессменных посевов сахарной свеклы. Сб. науч, тр. «Повышение продуктивности пахотных земель на юге и юго-востоке Казахстана». -Алма-Ата. -1979. -С. 116-130.
  18. 18. Рамазанова С.Б., Абугалиева А.И., Кененбаев С.Б., Гусев В.Н. //Минеральное питание озимой пшеницы на юго-востоке Казахстана: монография. Алматы: Изд-во «Экономика», 2017. 112 с.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2023. ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК ӨҢІРЛЕРІНІҢ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫНДА МИНЕРАЛДЫ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫ ҚОЛДАНУ. Izdenister natigeler. 2 (98) (Jun. 2023), 111–121. DOI:https://doi.org/10.37884/2-2023/11.
(1)ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК ӨҢІРЛЕРІНІҢ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫНДА МИНЕРАЛДЫ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫ ҚОЛДАНУ. Izdenister natigeler 2023, No. 2 (98), 111-121. https://doi.org/10.37884/2-2023/11.
ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК ӨҢІРЛЕРІНІҢ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫНДА МИНЕРАЛДЫ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫ ҚОЛДАНУ. (2023). Izdenister Natigeler, 2 (98), 111-121. https://doi.org/10.37884/2-2023/11
ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК ӨҢІРЛЕРІНІҢ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫНДА МИНЕРАЛДЫ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫ ҚОЛДАНУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2 (98), p. 111–121, 2023. DOI: 10.37884/2-2023/11. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/311. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК ӨҢІРЛЕРІНІҢ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫНДА МИНЕРАЛДЫ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫ ҚОЛДАНУ”. 2023. Izdenister Natigeler, no. 2 (98) (June): 111-21. https://doi.org/10.37884/2-2023/11.
“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК ӨҢІРЛЕРІНІҢ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫНДА МИНЕРАЛДЫ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫ ҚОЛДАНУ” (2023) Izdenister natigeler, (2 (98), pp. 111–121. doi:10.37884/2-2023/11.
[1]“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК ӨҢІРЛЕРІНІҢ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫНДА МИНЕРАЛДЫ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫ ҚОЛДАНУ”, Izdenister natigeler, no. 2 (98), pp. 111–121, Jun. 2023, doi: 10.37884/2-2023/11.
“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК ӨҢІРЛЕРІНІҢ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫНДА МИНЕРАЛДЫ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫ ҚОЛДАНУ”. Izdenister Natigeler, no. 2 (98), June 2023, pp. 111-2, https://doi.org/10.37884/2-2023/11.
“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК ӨҢІРЛЕРІНІҢ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫНДА МИНЕРАЛДЫ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫ ҚОЛДАНУ”. Izdenister natigeler, no. 2 (98) (June 29, 2023): 111–121. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/311.
1.ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК ӨҢІРЛЕРІНІҢ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫНДА МИНЕРАЛДЫ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫ ҚОЛДАНУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2023 Jun. 29 [cited 2026 Sep. 15];(2 (98):111-2. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/311
1.ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК ӨҢІРЛЕРІНІҢ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫНДА МИНЕРАЛДЫ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫ ҚОЛДАНУ. Izdenister natigeler. 2023;(2 (98):111-121. doi:10.37884/2-2023/11