Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АГРАРЛЫҚ-ӨНЕРКӘСІПТІК КЕШЕН ЭКОНОМИКАСЫ

ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ТҰҚЫМДЫҚ КАРТОП ӨНДІРІСІ

Алмас Мухаметов 1 , Дина Даутканова 2 , Нурлан Даутканов 3 , Аида Даулетбекова 1 , Жансая Шаймерденова 1

1 «Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті» КЕАҚ; 2 Казахский научно-исследовательский институт перерабатывающей и пищевой промышленности; 3 Қазақ өңдеу және тамақ өнеркәсібі ғылыми-зерттеу институты

doi.org/10.37884/2-2023/41 Бет. 412-422 Қабылданды 14.04.2023 Жарияланды 29.06.2023

Аңдатпа

Картоп күріштен, бидайдан және жүгеріден кейін төртінші орында, өнімділігі жағынан да, экономикалық құндылығы жағынан да, энергия мен ақуыздың бір гектардан және уақыт бірлігінде өндірілуі бойынша картоп бірінші орында тұр.Елімізде картоп өндірісінің серпінді өсуі байқалды, ал 2004 жылдан 2021 жылға дейін жалпы өнім көлемінің ұлғаюының екі есе дерлік артуы байқалды. Мақсат – картоп тұқымының сапасы мен қадағаланатын құндылығына әсер ететін факторларды, сондай-ақ саланың нормативтік-құқықтық базасындағы кедергілерді анықтау. Ол үшін үстелдік зерттеу әдістері қолданылды – талдау және салыстыру кезінде: Қазақстан Республикасы Статистика бюросының, әлемдік мамандандырылған салалық орталықтардың ресми мәліметтері, ашық дереккөздерден тақырып бойынша материалдар; ережелер мен басқа да құжаттар; апробаторлардың қызметін зерделеу үшін: облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының апробаторлардың тізімдері. Нәтижелер – апробаторлардың жедел қызметіне әсер ететін және картоп тұқымының сапасын анықтайтын негізгі факторлар анықталды. Бүкіл технологиялық тізбек бойынша картоп тұқымының сапасын қадағалау сценарийі ұсынылған. Қорытынды – жоғары сапалы тұқымдық материал арқылы жалпы өнімді ұлғайтуға ғана емес, сонымен қатар картоп тұқымының экспорттық әлеуетін құруға ықпал ететін салалық нормативтік стандарттарды жаңарту қажет.

картоп тұқымы, сапасы, апробаторлар, жалпы өнім, тұқым құқығы, нормативті құжаттар, қадағалану

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1 Gunadi, N.; Pronk, A.A.; Karjadi, A.K.; Prabaningrum, L.; Moekasan, T.K., Wageningen [Текст]: Effect of selection methods on seed potato quality. Plant Research (veg IMPACT report 37) - p. Department(s) PPO/PRI AGRO Toegepaste Plantenecologie Type of publication Scientific report Year of publication 2017.
  2. 2 Комитет по Сельскому Хозяйству FAO, Двадцать восьмая сессия 18–22 июля 2022 года Предложение о провозглашении Международного дня картофеля Май 2022 года COAG/2022/19. [Текст] : [Электрондық ресурс] https://www.fao.org/3/nj015ru/nj015ru.pdf (Дата обращения 12.04.2023)
  3. 3 ООН: Мировое производство картофеля может удвоиться за 10 лет. 02.06.2022. [Текст] : [Электрондық ресурс] https://agbz.ru/news/oon-mirovoe-proizvodstvo-kartofelya-mozhet-udvoitsya-za-10-let/?utm_source=yxnews&utm_medium=desktop (Дата обращения 12.04.2023)
  4. 4 How Is Cropin Ensuring End-to-End Traceability For Punjab-Grown Seed Potatoes? Team Cropin. 12.6.2019. [Текст] : [Электрондық ресурс] https://www.cropin.com/blogs/how-is-cropin-ensuring-end-to-end-traceability-for-punjab-grown-seed-potatoes (Дата обращения 12.04.2023)
  5. 5 Food Traceability Market (Technology & Software) by Technology Type (RFID, Barcodes, Infrared, Biometrics, CPS), Software Type (ERP, LIMS, Warehouse) Software End User, Technology Application and Region – Global Forecast to 2025. 223 Pages Report Market and Markets. [Текст] : [Электрондық ресурс] -https://www.marketsandmarkets.com/Market-Reports/food-traceability-market-103288069.html?gclid=CjwKCAiA2fmdBhBpEiwA4CcHzYdMZjdNYyrJ6yw6xjzpemIPw_W0D_w7iIYl5PIS91fp9xNX8G0JqRoCtgwQAvD_BwE (Дата обращения 12.04.2023)
  6. 6 Food traceability. Food Standards Australia New Zealand. January 2017 [Текст] : [Электрондық ресурс].- https://www.foodstandards.gov.au/industry/safetystandards/traceability/pages/default.aspx#:~:text=Traceability%20allows%20food%20businesses%20to,be%20able%20to%20trace%20products (Дата обращения 12.04.2023)
  7. 7 О семеноводстве Закон Республики Казахстан от 8 февраля 2003 года N 385. https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=1036961&pos=48;-48#pos=48;-48
  8. 8 Beata Wasilewska-Nascimento, Dominika Boguszewska-Mańkowska, Krystyna Zarzyńska. [Текст]: Challenges in the Production of High-Quality Seed Potatoes (Solanum tuberosum L.) in the Tropics and Subtropics. February 2020. Agronomy 10(2):260 DOI:10.3390/agronomy10020260, https://www.researchgate.net/publication/339276264_Challenges_in_the_Production_of_High-Quality_Seed_Potatoes_Solanum_tuberosum_L_in_the_Tropics_and_Subtropics
  9. 9 ЕЭК ООН S-1 КАРТОФЕЛЬ СЕМЕННОЙ. Сбыт и контроль товарного качества. [Текст] : [Электрондық ресурс].- https://unece.org/seed-potatoes (Дата обращения 12.04.2023)
  10. 10 PROPOSAL RELATING TO THE TRACEABILITY OF SEED POTATOES. UNITED NATIONS. Economic and Social Council. ECONOMIC COMMISSION FOR EUROPE. TRADE/WP.7/GE.6/2005/10 22 February 2005 [Текст] : [Электрондық ресурс].- https://digitallibrary.un.org/record/547129?ln=ru (Дата обращения 12.04.2023)
  11. 11 Traceability in the supply chain of the Dutch potato sector. A research to investigate the trade-offs for a traceable supply chain of the Dutch potato sector. [Текст] : [Электрондық ресурс].- https://edepot.wur.nl/416320 (Дата обращения 12.04.2023)
  12. 12 Pratyusha Reddy, Sherah Kurnia, Guilherme Luz Tortorella [Текст]: Digital Food Supply Chain Traceability Framework. Proceedings 2022, 82(1), 9; https://doi.org/10.3390/proceedings2022082009. Published: 7 September 2022. https://www.mdpi.com/2504-3900/82/1/9
  13. 13 Kapil Kumar Sharma, Vijay Dua, Jagdev Sharma. .[Текст]: Traceability and certification of seed potato by blockchain technology. November 2021. DOI:10.14293/S2199-1006.1.SOR-.PPAYRZG.v1. https://www.researchgate.net/publication/356661792_Traceability_and_certification_of_seed_potato_by_blockchain_technology
  14. 14 Об утверждении Правил функционирования механизма прослеживаемости товаров. Приказ и.о. Министра финансов Республики Казахстан от 27 января 2022 года № 88. Зарегистрирован в Министерстве юстиции Республики Казахстан 28 января 2022 года № 26670. https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z030000385_
  15. 15 Пыльнев В.В., Березкин А.Н., Вертикова E.A.[Текст]: Новые методики определения сортовых качеств семян с.-х. растений в рамках ЕАЭС. https://doi.org/10.25630/PAV.2022.18.58.007 Картофель и овощи https://pro1c.kz/news/zakonodatelstvo/s-2022-goda-vvoditsya-mekhanizm-proslezhivaemosti-importirovannykh-tovarov/
  16. 16 Карты и статистика мира и регионов. Ведущие страны производители картофеля [Текст] : [Электрондық ресурс].- https://www.atlasbig.com/ru/%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B-%D0%BF%D0%BE- D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83-%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8F (Дата обращения 12.04.2023)
  17. 17 Potato News Today. [Текст] : [Электрондық ресурс].- https://www.potatonewstoday.com/2022/03/28/fao-updates-global-potato-statistics/ (Дата обращения 12.04.2023)
  18. 18 Официальная статистика по отраслям. Бюро национальной статистики Агентства по стратегическому планированию и реформам Республики Казахстан. [Текст] : [Электрондық ресурс].- https://new.stat.gov.kz/ru/search/index.php?q=%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C&s= (Дата обращения 12.04.2023)
  19. 19 Mudetbek A.B., Myrzabayeva G.A., Abayeva K.T., Toktassynova F.A., Shynybekov M.K. FEATURES OF THE USE AND IMPLEMENTATION OF HIGH-PRECISION GPS DEVICES IN FORESTRY //Ізденістер, нәтижелер –Исследования, результаты. 2022. - No 4(96). - 73-88c.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2023. ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ТҰҚЫМДЫҚ КАРТОП ӨНДІРІСІ. Izdenister natigeler. 2 (98) (Jun. 2023), 412–422. DOI:https://doi.org/10.37884/2-2023/41.
(1)ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ТҰҚЫМДЫҚ КАРТОП ӨНДІРІСІ. Izdenister natigeler 2023, No. 2 (98), 412-422. https://doi.org/10.37884/2-2023/41.
ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ТҰҚЫМДЫҚ КАРТОП ӨНДІРІСІ. (2023). Izdenister Natigeler, 2 (98), 412-422. https://doi.org/10.37884/2-2023/41
ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ТҰҚЫМДЫҚ КАРТОП ӨНДІРІСІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2 (98), p. 412–422, 2023. DOI: 10.37884/2-2023/41. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/308. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ТҰҚЫМДЫҚ КАРТОП ӨНДІРІСІ”. 2023. Izdenister Natigeler, no. 2 (98) (June): 412-22. https://doi.org/10.37884/2-2023/41.
“ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ТҰҚЫМДЫҚ КАРТОП ӨНДІРІСІ” (2023) Izdenister natigeler, (2 (98), pp. 412–422. doi:10.37884/2-2023/41.
[1]“ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ТҰҚЫМДЫҚ КАРТОП ӨНДІРІСІ”, Izdenister natigeler, no. 2 (98), pp. 412–422, Jun. 2023, doi: 10.37884/2-2023/41.
“ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ТҰҚЫМДЫҚ КАРТОП ӨНДІРІСІ”. Izdenister Natigeler, no. 2 (98), June 2023, pp. 412-2, https://doi.org/10.37884/2-2023/41.
“ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ТҰҚЫМДЫҚ КАРТОП ӨНДІРІСІ”. Izdenister natigeler, no. 2 (98) (June 29, 2023): 412–422. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/308.
1.ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ТҰҚЫМДЫҚ КАРТОП ӨНДІРІСІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2023 Jun. 29 [cited 2026 Sep. 15];(2 (98):412-2. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/308
1.ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ТҰҚЫМДЫҚ КАРТОП ӨНДІРІСІ. Izdenister natigeler. 2023;(2 (98):412-422. doi:10.37884/2-2023/41