Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДА ЖАЗДЫҚ ҚАТТЫ БИДАЙ СОРТТАРЫНЫҢ САБАҚ ТАТЫНА ТӨЗІМДІЛІГІ

Ш.С. Рсалиев 1 , А. Серікбайқызы 2

1 «Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты» ЖШС ; 2 "Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті" КЕАҚ

doi.org/10.37884/1-2023/04 Бет. 29-36 Қабылданды 11.01.2023 Жарияланды 30.03.2023

Аңдатпа

Мақалада жаздық қатты бидайдың дүние жүзіндегі егістігін талдау нәтижелері, Қазақстанның оңтүстік-шығысында осы дақылдың негізгі сорттары, қатты бидай сорттарында сабақ татының дамуы, астықты аймақтарда сорттардың төзімділігі туралы мәліметтер берілген.

Алматы облысында сабақ татының (Puccinia graminis f.sp. tritici) табиғи даму жағдайында жаздық қатты бидайдың (Triticum durum Desf.) 15 сорты зерттелді. Тәжірибеде қазақстандық және шетелдік көптеген сорттар ауруға орташа төзімділік пен бейімділік көрсетті. Инфекцияның дамуы «Гордеиформе 254» және «Наурыз 6» сорттарында орташа (30-40%) деңгейде, «Наурыз 2» сортында күшті дамуы (60%) байқалды. «Салауат» және «Жақұт 20» сорттарында аурудың бастапқы және кейінгі дамуы 20% болды, бұл таттың баяу дамуының белгісі (Slow rusting - Баяу тоттану).

Қатты бидайдың қазақстандық «Сеймур 17», «Шарифа» және ресейлік «Қаныш» сорттары сабақ татына орташа төзімділік көрсетті. Басқа да шаруашылық құнды белгілері бар бұл сорттар аймақта аурудың дамуын тежей алады.

қатты бидай, сорт, линия, сабақ таты, ауруға төзімділік, бейімділік, Қазақстанның оңтүстік-шығысы

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. Filomeno G. Tutti i Tipi di Pasta più Famosi in Italia! LearnAmo; 2019. Available from: https://learnamo.com/pasta-italiana/ [accessed Feb. 11, 2020].
  2. 2. International Grains Council (IGC). Available from: http://www.igc.int/ru/about/aboutus.aspx [accessed Sept. 03, 2019].
  3. 3. Herrera-Foessel, S. A., Singh, R. P., Huerta-Espino, J., Crossa, J., Yuen, J., and Djurle, A. 2006. Effect of leaf rust on grain yield and yield traits of durum wheats with race-specific and slow rusting resistance to leaf rust. Plant Dis. 90:1065-1072. DOI: https://doi.org/10.1094/PD-90-1065
  4. 4. Қазақстан Республикасында пайдалануға ұсынылған селекциялық жетістіктердің мемлекеттік тізбесі. / Государственный реестр селекционных достижений, рекомендуемых к использованию в Республике Казахстан – Нур-Султан, 2022 – 128 с.
  5. 5. Мальчиков П.Н., Розова М.А., Моргунов А.И., Мясникова М.Г., Зеленский Ю.И. Величина и стабильность урожайности современного селекционного материала яровой твердой пшеницы (Triticum durum Desf.) из России и Казахстана. Вавиловский журнал генетики и селекции. 2018;22(8):939-950. DOI: https://doi.org/10.18699/VJ18.436
  6. 6. Чудинов В.А., Рсалиев А.С., Абугалиева А.И. Инновационный подход в селекции яровой мягкой пшеницы на устойчивость к болезням. // Ізденістер, нəтижелер - Исследования, результаты. 2019. - № 4(84). С.240-247.
  7. 7. Gultyaeva, E., Yusov V., Rosova M., Mal’chikov P., Shaydayuk E., Kovalenko N., Wanyera R., Morgounov A., Yskakova G., Rsaliyev A. Evaluation of resistance of spring durum wheat germplasm from Russia and Kazakhstan to fungal foliar pathogens. Cereal Research Communications. 2020;48(2):71-79. DOI: https://doi.org/10.1007/s42976-019-00009
  8. 8. Rsaliev A.S., Rsaliev Sh.S. Principal approaches and achievements in studying race composition of wheat stem rust. Vavilovskii Zhurnal Genetiki i Selektsii = Vavilov Journal of Genetics and Breeding. 2018;22(8):967-977. DOI: https://doi.org/10.18699/VJ18.439
  9. 9. Evdokimov M.G., Yusov V.S., Kiryakova M.N., Meshkova L.V., Pakhotina I.V., Glushakov D.A. Promising genetic sources for the creation of varieties of durum spring wheat in Western Siberia. Vavilovskii Zhurnal Genetiki i Selektsii = Vavilov Journal of Genetics and Breeding. 2022;26(7):609-621. DOI: https://doi.org/10.18699/VJGB-22-75
  10. 10. Юсов В.С., Евдокимов М.Г., Мешкова Л.В., Глушаков Д.А. Создание сортов яровой твердой пшеницы, устойчивых к стеблевой ржавчине в Западной Сибири. Труды по прикладной ботанике, генетике и селекции. 2021;182(2):131-138. DOI: https://doi.org/10.30901/2227-8834-2021-2-131-138
  11. 11. Методика государственного сортоиспытания сельскохозяйственных культур. – Москва, 1989. – Вып. 2. – 250 с.
  12. 12. Peterson, R.F., Campbell A.B., Hannah A.E. A diagrammatic scale for estimating rust intensity on leaves and stems of cereals // Canad. J. Res. – 1948. – Vol.26. – P.496-500.
  13. 13. Roelfs, A.P., R.P. Singh, and E.E. Saari. 1992. Rust Diseases of Wheat: Concepts and methods of disease management. Mexico, D.F.: CIMMYT. 81 p.
  14. 14. Rust scoring guide. 1986. CIMMYT. http://hdl.handle.net/10883/1109
  15. 15. Гончаров, Н.П., Гончаров П.Л. Методические основы селекции растений / Изд. 2-е, пер. и доп. – Новосибирск, 2009. – 427 с.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2023. ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДА ЖАЗДЫҚ ҚАТТЫ БИДАЙ СОРТТАРЫНЫҢ САБАҚ ТАТЫНА ТӨЗІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler. 1 (97) (Mar. 2023), 29–36. DOI:https://doi.org/10.37884/1-2023/04.
(1)ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДА ЖАЗДЫҚ ҚАТТЫ БИДАЙ СОРТТАРЫНЫҢ САБАҚ ТАТЫНА ТӨЗІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler 2023, No. 1 (97), 29-36. https://doi.org/10.37884/1-2023/04.
ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДА ЖАЗДЫҚ ҚАТТЫ БИДАЙ СОРТТАРЫНЫҢ САБАҚ ТАТЫНА ТӨЗІМДІЛІГІ. (2023). Izdenister Natigeler, 1 (97), 29-36. https://doi.org/10.37884/1-2023/04
ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДА ЖАЗДЫҚ ҚАТТЫ БИДАЙ СОРТТАРЫНЫҢ САБАҚ ТАТЫНА ТӨЗІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 1 (97), p. 29–36, 2023. DOI: 10.37884/1-2023/04. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/184. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДА ЖАЗДЫҚ ҚАТТЫ БИДАЙ СОРТТАРЫНЫҢ САБАҚ ТАТЫНА ТӨЗІМДІЛІГІ”. 2023. Izdenister Natigeler, no. 1 (97) (March): 29-36. https://doi.org/10.37884/1-2023/04.
“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДА ЖАЗДЫҚ ҚАТТЫ БИДАЙ СОРТТАРЫНЫҢ САБАҚ ТАТЫНА ТӨЗІМДІЛІГІ” (2023) Izdenister natigeler, (1 (97), pp. 29–36. doi:10.37884/1-2023/04.
[1]“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДА ЖАЗДЫҚ ҚАТТЫ БИДАЙ СОРТТАРЫНЫҢ САБАҚ ТАТЫНА ТӨЗІМДІЛІГІ”, Izdenister natigeler, no. 1 (97), pp. 29–36, Mar. 2023, doi: 10.37884/1-2023/04.
“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДА ЖАЗДЫҚ ҚАТТЫ БИДАЙ СОРТТАРЫНЫҢ САБАҚ ТАТЫНА ТӨЗІМДІЛІГІ”. Izdenister Natigeler, no. 1 (97), Mar. 2023, pp. 29-36, https://doi.org/10.37884/1-2023/04.
“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДА ЖАЗДЫҚ ҚАТТЫ БИДАЙ СОРТТАРЫНЫҢ САБАҚ ТАТЫНА ТӨЗІМДІЛІГІ”. Izdenister natigeler, no. 1 (97) (March 30, 2023): 29–36. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/184.
1.ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДА ЖАЗДЫҚ ҚАТТЫ БИДАЙ СОРТТАРЫНЫҢ САБАҚ ТАТЫНА ТӨЗІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2023 Mar. 30 [cited 2026 Sep. 15];(1 (97):29-36. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/184
1.ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДА ЖАЗДЫҚ ҚАТТЫ БИДАЙ СОРТТАРЫНЫҢ САБАҚ ТАТЫНА ТӨЗІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler. 2023;(1 (97):29-36. doi:10.37884/1-2023/04